Τη δεκαετία του ’90, το Pokémon λοιδορήθηκε ως μια επικίνδυνη μόδα που υποτίθεται ότι διέφθειρε τα παιδιά. Τριάντα χρόνια μετά την κυκλοφορία των πρώτων παιχνιδιών, η πραγματικότητα είναι ακριβώς η αντίθετη: το Pokémon έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο ανθεκτικά και επιδραστικά πολιτιστικά φαινόμενα της σύγχρονης εποχής, αποδεικνύοντας ότι τα βιντεοπαιχνίδια μπορούν να λειτουργήσουν ως μηχανισμός σύνδεσης, κοινότητας και κοινών εμπειριών.
Από την καχυποψία στη νοσταλγία μιας γενιάς
Στα τέλη της δεκαετίας του ’90, η πρώτη έκρηξη της Pokémania αντιμετωπίστηκε με φόβο από πολλούς ενήλικες. Περιοδικά και τηλεοπτικοί σχολιαστές μιλούσαν για «παραβατική» συμπεριφορά παιδιών, ενώ δεν έλειψαν και οι ακραίες φωνές που χαρακτήριζαν τον Πίκατσου… δαιμονικό. Σήμερα, εκείνα τα παιδιά είναι γονείς. Και βλέπουν στο Pokémon όχι μια απειλή, αλλά ένα δημιουργικό, απαιτητικό και εντέλει βαθιά «καθαρό» σύμπαν, που ανταμείβει τον χρόνο, την επιμονή και τη συνεργασία.
Ένα σύμπαν αυτονομίας χωρίς ενήλικες
Από το 1996, όταν τα Pokémon Red και Green κυκλοφόρησαν στην Ιαπωνία, η σειρά προσφέρει μια σταθερή φαντασίωση αυτοδιάθεσης. Σε κάθε παιχνίδι, η ιστορία ξεκινά σχεδόν τελετουργικά: η μητέρα αποχαιρετά το παιδί, του δίνει ένα σακίδιο και από εκεί και πέρα ο κόσμος ανοίγεται χωρίς ενήλικη επίβλεψη. Όπως ο Χάρι Πότερ ή τα Χρονικά της Νάρνια, το Pokémon τοποθετεί τον παίκτη σε ένα σύμπαν όπου η ευθύνη, η εξέλιξη και η επιτυχία εξαρτώνται αποκλειστικά από τον ίδιο.
Το Pokémon ως κοινωνικό παιχνίδι πριν από τα social media
Σε αντίθεση με άλλα μεγάλα franchises της Nintendo, το Pokémon σχεδιάστηκε εξαρχής ως συλλογική εμπειρία. Δεν μπορείς να «τα πιάσεις όλα» μόνος σου. Οι διαφορετικές εκδόσεις του ίδιου παιχνιδιού επέβαλλαν την ανταλλαγή πλασμάτων, μετατρέποντας το link cable του Game Boy από εργαλείο ανταγωνισμού σε γέφυρα συνεργασίας. Πολύ πριν το διαδίκτυο καταστήσει αυτονόητη την κοινωνική διάσταση του gaming, το Pokémon απαιτούσε φυσική παρουσία: στο προαύλιο του σχολείου, στο λεωφορείο, αργότερα σε ολόκληρα πάρκα.
Από indie πείραμα σε κολοσσό 100 δισ. δολαρίων
Η ειρωνεία είναι ότι τίποτα από αυτά δεν ήταν δεδομένο. Ο δημιουργός του Pokémon, Σατόσι Ταζίρι, μεγάλωσε στα προάστια του Τόκιο συλλέγοντας έντομα – μια εμμονή που του χάρισε το παρατσούκλι «Dr Bug». Η ιδέα να «μεταναστεύουν» πλάσματα από τη μία κονσόλα στην άλλη γεννήθηκε βλέποντας παίκτες να συνδέουν Game Boys για να παίξουν Tetris. Χρειάστηκαν έξι χρόνια ανάπτυξης, οικονομική ασφυξία και περίοδοι όπου ο ίδιος έμενε απλήρωτος, για να πάρει σάρκα και οστά ο κόσμος των 151 πρώτων Pokémon.
Σήμερα, το αποτέλεσμα είναι το πιο κερδοφόρο entertainment franchise όλων των εποχών. Παιχνίδια, κάρτες, σειρές, ταινίες και merchandise έχουν αποφέρει πάνω από 100 δισ. δολάρια, ξεπερνώντας το Star Wars και τη Marvel.
Pokémon Go και η επιστροφή στον πραγματικό κόσμο
Το 2016, το Pokémon Go απέδειξε ξανά τη μοναδικότητα του brand. Δεν πρόσφερε απλώς απόδραση από την καθημερινότητα, αλλά έναν νέο τρόπο να τη δεις. Οι παίκτες περπατούσαν στις γειτονιές τους, κοιτώντας τον πραγματικό κόσμο μέσα από έναν ψηφιακό φακό, αναζητώντας λίγη «μαγεία» στο πάρκο της διπλανής γωνίας. Για μήνες, άγνωστοι άνθρωποι συναντιούνταν, μιλούσαν, συνεργάζονταν – όχι σε έναν εικονικό κόσμο, αλλά στον δρόμο.
Η ήσυχη κληρονομιά του «Dr Bug»
Ο Σατόσι Ταζίρι παραμένει εσωστρεφής και μακριά από τα φώτα. Όμως το αποτύπωμά του είναι παντού. Η οικολογική ευαισθησία, η έμφαση στη συμβίωση ανθρώπων και πλασμάτων, η ιδέα της εξέλιξης ως φυσικής διαδικασίας διαπερνούν το Pokémon εδώ και τρεις δεκαετίες. Είναι αυτό που εμποδίζει το franchise να μοιάζει κυνικό ή καθαρά εκμεταλλευτικό.
Ένα μάθημα για τη δύναμη των βιντεοπαιχνιδιών
Στα 30 του χρόνια, το Pokémon δεν είναι απλώς μια επιτυχημένη σειρά. Είναι απόδειξη ότι τα βιντεοπαιχνίδια μπορούν να λειτουργήσουν ως κοινός τόπος εμπειριών, να ενώνουν γενιές και να δημιουργούν δεσμούς. Εκεί που κάποτε έβλεπαν απειλή, σήμερα εκατομμύρια άνθρωποι αναγνωρίζουν μια απλή αλήθεια: πίσω από τα φανταστικά πλάσματα, κρύβεται η βαθιά ανθρώπινη ανάγκη για σύνδεση.