Η αναγκαία ανατροπή του θλιβερού μητσοτακικού καθεστώτος δεν νομιμοποιεί συμπράξεις με υποστηρικτές της Χρυσής Αυγής και με δυσαρεστημένους ολιγάρχες.
Toυ Γιώργου Χ. Σωτηρέλη*
Ι
Οι ραγδαίες πρόσφατες πολιτικές εξελίξεις, τόσο σε διεθνές και ευρωπαϊκό όσο και σε εθνικό επίπεδο, θέτουν επί τάπητος, με ολοένα και μεγαλύτερη ένταση, το έντονο πολιτικό πρόβλημα που βιώνει σήμερα η χώρα μας. Είναι φανερό ότι η παρούσα κυβέρνηση, παρά τον έντονο αυξανόμενο κατακερματισμό της αντιπολίτευσης αλλά και την σκανδαλώδη προπαγανδιστική υποστήριξη της ΕΡΤ και των διαπλεκόμενων ΜΜΕ, αντιμετωπίζει μία ολοένα και μεγαλύτερη αμφισβήτηση, η οποία δεν οφείλεται μόνο στην φθορά του χρόνου αλλά, πρωτίστως θα λέγαμε, στην πρωτοφανή φθορά που προκάλεσε με την στάση της στους δημοκρατικούς και δικαιοκρατικούς θεσμούς της χώρας. Επανειλημμένες παραβιάσεις ατομικών δικαιωμάτων, μεθοδευμένη υπονόμευση πολιτικών δικαιωμάτων με καλπονοθευτικά εκλογικά συστήματα, κοινωνική αναλγησία, χειραγώγηση της Δικαιοσύνης, σκανδαλώδης διαπλοκή και προνομιακή μεταχείριση των ημετέρων συνθέτουν ένα πλέγμα αθέμιτων και συχνά εγκληματικών πολιτικών επιλογών, οι οποίες δεν φαίνεται να είναι πλέον ανεκτές από την μεγάλη πλειοψηφία των πολιτών, δεδομένης μάλιστα και της αλαζονικής συμπεριφοράς του πρωθυπουργού και πολλών σημαντικών υπουργών του.
Θα περίμενε κανείς ότι σε αυτές τις συνθήκες θα επιταχύνονταν οι πολιτικές εξελίξεις και θα ξεκινούσαν πρωτοβουλίες για την ανασύνθεση του προοδευτικού χώρου, ώστε να υπάρξει μία πειστική εναλλακτική λύση απέναντι στο αμαρτωλό σημερινό καθεστώς. Ωστόσο, τέτοιες πρωτοβουλίες δεν αναλήφθηκαν ούτε από το ΠΑΣΟΚ, το οποίο θα έπρεπε να είναι ο βασικός επισπεύδων, ούτε από τις άλλες συνιστώσες της κεντροαριστεράς. Αντίθετα, το μεν ΠΑΣΟΚ περιχαρακώθηκε φοβικά στην αδιέξοδη λογική της αυτόνομης πορείας –παρότι είναι ηλίου φαεινότερον ότι δεν έχει καμία πιθανότητα, ιδίως με την σημερινή ανεπαρκή και συντηρητική ηγεσία του, να αναστήσει τον παλιό δικομματισμό– οι δε επικεφαλής των δύο σοβαρών συνιστωσών του πολυδιασπασθέντος ΣΥΡΙΖΑ (δηλ. οι Φάμελος και Χαρίτσης), δεν κατάφεραν, παρότι το ήθελαν οι ίδιοι, να επιβάλουν στα κόμματά τους την συγκρότηση ενός νέου κόμματος ή έστω συνασπισμού, ώστε να διαχειρισθούν με αξιοπιστία την ευρύτερη σύγκλιση των δυνάμεων της κεντροαριστεράς.
Επειδή όμως η πολιτική, όπως και η φύση, απεχθάνονται τα κενά, εμφανίσθηκαν στον ορίζοντα νέα κόμματα, από τα οποία το μεν ένα (του Αλέξη Τσίπρα) επιχειρεί να προβληθεί –και να επιβληθεί – σαν βασική εναλλακτική λύση στον χώρο της κεντροαριστεράς ενώ το άλλο έχει εγγενώς θολό και ακαθόριστο πολιτικό στίγμα, που χαρακτηρίζεται ιδίως από έναν εύκολο και γενικόλογο καταγγελτισμό και από την σύγκλιση ετερόκλητων και εν πολλοίς αμφιλεγόμενων πολιτικών τάσεων, συμπεριλαμβανομένης της θεοκρατικής ακροδεξιάς…
Παράλληλα, όμως, έντονες διεργασίες παρατηρήθηκαν και στα δεξιά του πολιτικού φάσματος, με αποκορύφωμα την εκδήλωση που οργάνωσε για τα 15 χρόνια λειτουργίας της η εφημερίδα που κατ’ευφημισμόν αποκαλείται «Δημοκρατία», με τον –ευφάνταστο– τίτλο «Κρίση της Δημοκρατίας σήμερα». Η όλη εκδήλωση ήταν εμφανώς ενορχηστρωμένη από κύκλους της αντιμητσοτακικής Δεξιάς, σε συνεργασία με δυσαρεστημένους ολιγάρχες, οι οποίοι, αφού στήριξαν παντοιοτρόπως –και με το αζημίωτο…– το μητσοτακικό καθεστώς, αποφάσισαν ότι δεν ικανοποιεί πλέον τα συμφέροντά τους (διότι ευνοήθηκαν νέα «τζάκια»…) και άρα πρέπει να αντικατασταθεί από μία κυβέρνηση πιο φιλική και (ακόμη πιο) πειθήνια προς αυτούς.
ΙΙ
Θα μπορούσε βέβαια να παρατηρήσει κανείς ότι δεν είναι η πρώτη φορά που η κυβερνητική πολιτική δέχεται επιθέσεις από τον ακροδεξιό χώρο ή/και από συγκεκριμένα –θιγόμενα– ιδιωτικά συμφέροντα. Ωστόσο, η επετειακή αυτή εκδήλωση είχε τρεις σημαντικές ιδιαιτερότητες, οι οποίες αξίζει νομίζω να επισημανθούν, εν όψει και των εξελίξεων που επακολούθησαν.
1. Η πρώτη ιδιαιτερότητα αφορά τα μέσα που επελέγησαν. Ως αφετηρία της συγκεκριμένης αντιπαράθεσης με το μητσοτακικό καθεστώς επελέγη η εκδήλωση προς τιμήν μιας εφημερίδας η οποία για μεγάλο διάστημα υποστήριξε με νύχια και με δόντια την Χρυσή Αυγή (με πλειάδα σχετικών άρθρων που βρίσκονται στην διάθεση όποιου έχει τυχόν αμφιβολίες…), επιδιδόμενη παράλληλα σε οργανωμένες προσπάθειες «δολοφονίας χαρακτήρα» κατά όσων τολμούσαν να στραφούν εναντίον της (μεταξύ αυτών και κατά του γράφοντος). Στην εκδήλωση δε αυτήν παραβρέθηκαν, πράγμα σπάνιο, συγκεκριμένοι επιχειρηματίες (εκπροσωπώντας, ενδεχομένως και άλλους) οι οποίοι προφανώς ήθελαν να σηματοδοτήσουν όχι μόνο την σχέση τους ή/και την υποστήριξή τους προς την συγκεκριμένη εφημερίδα αλλά ιδίως το ότι αυτοί την επέβαλαν σαν ναυαρχίδα του συγκεκριμένου αντιπολιτευτικού αγώνα κατά του Μητσοτάκη.
2. Η δεύτερη ιδιαιτερότητα, που αποκτά κρίσιμη σημασία λόγω της πρώτης, αφορά αφ’ενός μεν –και ιδίως– αυτούς που μίλησαν στην συγκεκριμένη εκδήλωση αφ’ετέρου δε αυτούς που παραβρέθηκαν, όχι μόνον από την πλευρά της Δεξιάς (η οποία εμφανώς κυριαρχούσε εκπροσωπούμενη από όλες σχεδόν τις αποχρώσεις της, με προεξάρχουσα την ακροδεξιά) αλλά και από άλλους πολιτικούς χώρους.
Α. Ας ξεκινήσουμε όμως από τους ομιλητές.
α. Ο πρώτος, ο Κ. Καραμανλής, παρότι είναι γνωστός ως μετριοπαθής πολιτικός της Δεξιάς, με έντονα καταγγελτικό λόγο κατά της διαπλοκής, επέλεξε τελικά να διαψεύσει, εν μιά νυκτί, την συγκεκριμένη εικόνα του και να ταυτισθεί με το χειρότερο αποκύημα της παράταξής του, υπό το επιδοκιμαστικό βλέμμα αυτών που κάποτε αποκαλούσε «νταβατζήδες»…
β. Ακόμη χειρότερη είναι η αντίφαση του δεύτερου ομιλητή, του Ευάγγελου Βενιζέλου, που ξένισε έντονα ακόμα και τους φίλα προσκειμένους… Ένας καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, που κρατούσε ανέκαθεν αποστάσεις από την ακροδεξιά, και συνάμα ένας πολιτικός επίσης μετριοπαθής (κεντρώος κατά τα λεγόμενά του, κεντροδεξιός έστω, κατά την αντίληψη των περισσοτέρων), που κράτησε σωστή στάση απέναντι στο καρκίνωμα της Χρυσής Αυγής και γι’αυτό δέχθηκε ουκ ολίγες επιθέσεις από την εφημερίδα «Δημοκρατία» (η οποία μεταξύ άλλων τον αποκαλούσε «συμπλεγματικό» και «σατραπίσκο»), αποφάσισε ξαφνικά να την τιμήσει για τα 15 χρόνια της, εκφωνώντας μάλιστα και λόγο περί δημοκρατίας… (που μόνο σαν αστείο μπορεί να εκληφθεί…). Και τούτο παρότι την είχε καταγγείλει επανειλημμένα στο παρελθόν, τόσο για το ότι υπήρξε, για μεγάλο διάστημα, συνοδοιπόρος της Χρυσής Αυγής όσο και για την χυδαία επικριτική στάση της απέναντι στο ΠΑΣΟΚ, επί της προεδρίας του (όταν υποστήριζε ότι αυτό και όχι η Χρυσή Αυγή ήταν «εγκληματική οργάνωση», όπως θα δούμε παρακάτω…). Είναι πραγματικά ακατανόητη η στάση του πρώην Προέδρου του ΠΑΣΟΚ, ακόμη και αν με αυτήν ήθελε να διατηρήσει τις παραδοσιακά καλές σχέσεις του με την οικονομική ολιγαρχία (η οποία άλλωστε παραβρέθηκε και στην δική του επέτειο, του «Κύκλου Ιδεών»…), προκειμένου να μπορέσει επιτέλους να εκπληρώσει τις δύσκολα υποκρυπτόμενες –και θεμιτές κατά τα άλλα– προσωπικές πολιτικές φιλοδοξίες του…
Β. Πέρα όμως από τους ομιλητές, θλίψη προκάλεσαν και αρκετοί άλλοι που συμμετείχαν στην εκδήλωση.
α. Από τον χώρο της Δεξιάς θα επιμείνω ιδίως στην παρουσία ενός πρώην πρωθυπουργού, του Αντώνη Σαμαρά, ο οποίος μάλιστα φέρεται ως πιθανός αρχηγός νέου κόμματος. Παρότι δεν ανήκει στους μετριοπαθείς της Δεξιάς και παρότι, επιπλέον, φλέρταρε για κάποιο διάστημα με την Χρυσή Αυγή, στο τέλος έπραξε το σωστό και αποφάσισε την ρήξη μαζί της. Ως εκ τούτου επίσης δεν μπορώ να κατανοήσω γιατί αποφάσισε να τιμήσει αυτούς που τον λοιδορούσαν για την απόφασή του αυτήν, ενώ θα μου φαινόταν φτηνή τυχόν δικαιολογία ότι ήθελε να εξασφαλίσει χρηματοδότηση και υποστήριξη για το κόμμα του.
β. Τα ίδια ισχύουν, λίγο πολύ, και για τον βασικό δελφίνο της ΝΔ, τον Νίκο Δένδια, ο οποίος μάλιστα ήταν αυτός που δρομολόγησε, ως υπουργός δημόσιας τάξης, την καταδίκη της Χρυσής Αυγής ως εγκληματικής οργάνωσης. Αρκεί άραγε η προσμονή της υποστήριξης από ισχυρούς οικονομικούς παράγοντες και από την φασίζουσα ακροδεξιά για να διακινδυνεύσει ένας πολιτικός τόσο πολύ την αξιοπιστία του, παριστάμενος στην επετειακή εκδήλωση των υποστηρικτών της Χρυσής Αυγής;
γ. Αντίθετα πρέπει να παραδεχθώ ότι δεν μου έκανε εντύπωση η παρουσία στην εκδήλωση των στελεχών και των εκλεκτών της λούμπεν ακροδεξιάς (πολιτικών και πρώην δικαστικών) που συνεργάσθηκαν με τις κυβερνήσεις του ΣΥΡΙΖΑ, διότι η σχέση τους με την εφημερίδα «Δημοκρατία» είναι παλαιόθεν γνωστή και αποκαλύπτει εύγλωττα το ποιόν τους…
δ. Προσωπικά, την μεγαλύτερη θλίψη και απορία μου προκάλεσαν κάποιες παρουσίες από τον χώρο του ΠΑΣΟΚ, διότι σηματοδοτούν άρνηση της ιστορίας του και υπονομεύουν ακόμη περισσότερο την προοπτική του. Αναφέρομαι εν πρώτοις στην παρουσία στην εκδήλωση του Κώστα Τσουκαλά, ως εκπροσώπου του σημερινού προέδρου του ΠΑΣΟΚ, καθώς και του Κώστα Λαλιώτη, ο οποίος αποτελεί διαχρονικά την ψυχή του ΠΑΣΟΚ. Για τον Ευάγγελο Βενιζέλο μπορώ τουλάχιστον να δεχθώ ότι ήταν ανέκαθεν –ακόμη και ως πρόεδρος– ξένο σώμα στο ΠΑΣΟΚ (όπως μαρτυρεί και η καταβαράθρωσή του στις εκλογές του Ιανουαρίου 2015) και ότι σε κάθε περίπτωση η σχέση του με αυτό ήταν πάντα αλά κάρτ και με βασικό κριτήριο τις προσωπικές του φιλοδοξίες. Για τον Κώστα Λαλιώτη, όμως, που είναι μία εμβληματική προσωπικότητα στο ΠΑΣΟΚ, και για τον Νίκο Ανδρουλάκη, που είναι γέννημα θρέμμα (των μηχανισμών έστω…) του ΠΑΣΟΚ, ποια είναι η δικαιολογία για να τιμήσουν μια εφημερίδα η οποία, στις 6.10.2013, σε πρωτοσέλιδο δημοσίευμά της με τίτλο «Τα 90+1 κακουργήματα της «εγκληματικής οργάνωσης» ΠΑΣΟΚ!» έγραφε:
«Κακουργήματα παντός είδους έχει διαπράξει το ΠΑΣΟΚ από τότε που ιδρύθηκε -και πολύ περισσότερο από το 1981 που άρχισε να κυβερνά- μέχρι σήμερα εις βάρος της πατρίδας μας και των Ελλήνων πολιτών. Σε εθνικό, πολιτικό, οικονομικό, κοινωνικό αλλά και ποινικό επίπεδο οι φάκελοι είναι δεκάδες και ως εκ τούτου το κόμμα του Ανδρέα Παπανδρέου, του Κώστα Σημίτη, του Γιώργου Παπανδρέου και σήμερα του Ευάγγελου Βενιζέλου είναι το τελευταίο που μπορεί να κουνά το δάχτυλο προς οποιαδήποτε κατεύθυνση και να μιλά για «εγκληματική οργάνωση». Πρώτα θα έπρεπε να αναγνωρίσει τον εαυτό του στη θέση του κατηγορουμένου για τα εγκλήματα και τις συμφορές που έχει προκαλέσει και που σε καμία περίπτωση δεν παραγράφονται!»;
Μπορεί η παρουσία τους να ήταν κίνηση αβρότητας προς τον Ευάγγελο Βενιζέλο, ο οποίος πριν από την εκδήλωση έψαχνε εναγωνίως «συνοδούς», διότι μάλλον κατάλαβε το λάθος του… Μπορεί να έπαιξαν ρόλο και κάποιες σχέσεις με τους συγκεκριμένους οικονομικούς παράγοντες που ενορχήστρωσαν την εκδήλωση. Μπορεί ακόμη οι εν λόγω να μην απορρίπτουν εν τέλει το σενάριο αντικατάστασης της σημερινής κυβέρνησης από μία άλλη εκδοχή της «κεντροδεξιάς», χωρίς τον Μητσοτάκη, που θα περιλαμβάνει και το ΠΑΣΟΚ. Τίποτε από όλα αυτά όμως δεν μπορεί να αποτελέσει σοβαρή δικαιολογία, όταν γνωρίζουν καλά ότι τίμησαν μία εφημερίδα την οποία το ίδιο το ΠΑΣΟΚ κατηγορούσε ότι με τα δημοσιεύματά της «ομολογεί την πλήρη σύμπλευση της με την Χρυσή Αυγή», και καλούσε «τα αρμόδια πολιτειακά όργανα» να ελέγξουν «ποιά οικονομική υπόσταση και τι πηγές χρηματοδότησης έχει»… (βλ. ενδεικτικά «Το ΠΑΣΟΚ καταγγέλλει ότι δέχθηκε «χρυσαυγίτικης έμπνευσης» επίθεση από εφημερίδα», Θέμα 6.10.2013, «Βενιζέλος κατά εφημερίδας “δημοκρατία”: Εφάπτεται με τη ΧΑ και προστατεύει τη ΝΔ- ποιός την χρηματοδοτεί;», Ανατροπή 7.10.2013).
ε. Επίσης δεν έχουν καμία δικαιολογία και ορισμένα άλλα –λίγα ευτυχώς– πρώην και νυν στελέχη ή/και υποστηρικτές του ΠΑΣΟΚ και του ΣΥΡΙΖΑ, που παρέστησαν στην εκδήλωση, παρά την γνωστή και διακηρυγμένη απέχθειά τους προς την εφημερίδα που ταυτίσθηκε τόσο έντονα με την Χρυσή Αυγή… Το μόνο που θα μπορούσαμε να πούμε γι’αυτούς είναι το «άβυσσος η ψυχή του ανθρώπου»…
3. Τελευταία αλλά εξ ίσου σημαντική είναι η τρίτη ιδιαιτερότητα της συγκεκριμένης εκδήλωσης, που σχετίζεται με την αντιμετώπισή της από τον εν γένει αντιμητσοτακικό χώρο (διότι από τον φιλομητσοτακικό οι επικριτικές αντιδράσεις ήταν οι αναμενόμενες). Προκαλεί πράγματι μεγάλη εντύπωση το πόσο αμήχανα παρουσίασαν την συγκεκριμένη εκδήλωση τα ΜΜΕ που αντιπολιτεύονται την σημερινή κυβέρνηση αλλά και πολλοί λαλίστατοι κατά τα άλλα σχολιαστές. Κοινός παρονομαστής όλων σχεδόν των σχετικών δημοσιευμάτων, ακόμη και στον γραπτό και ηλεκτρονικό Τύπο της Κεντροαριστεράς, ήταν να τονίσουν απλώς τα σημεία της κριτικής των ομιλητών απέναντι στην κυβέρνηση, με περισσότερο ή λιγότερο έντονη την αντιπολιτευτική διάθεση, και να αποσιωπήσουν ή να θίξουν ακροθιγώς τόσο το ποιόν αυτού που οργάνωσε την συγκεκριμένη εκδήλωση όσο και την παρουσία των ισχυρών οικονομικών παραγόντων που την ενορχήστρωσαν. Αλλά και όπου ασκήθηκε κριτική, αυτή αφορούσε προεχόντως το θεμιτό της κοινής συμμετοχής Βενιζέλου, Καραμανλή, με κριτήριο την γενική πολιτική τους πορεία (με την οποία διαφωνούσαν, ένθεν κακείθεν, αναλόγως της πολιτικής τους προέλευσης) και όχι το τι σηματοδοτούσε η κοινή επιβράβευση μιας πρωτοβουλίας που σφραγίσθηκε από την εκδήλωση τιμής σε κάποιον εχθρό της Δημοκρατίας και από την υποτακτική στάση απέναντι σε κάποιους που θέλουν να κηδεμονεύουν την Δημοκρατία…
ΙΙΙ
Αυτό το τελευταίο, πάντως, πρέπει να το προσέξουν ιδιαίτερα και όσοι πρωταγωνιστούν στην ίδρυση νέων κομμάτων. Οι ίδιοι ολιγάρχες που απεργάζονται το (κεντρο)δεξιό σενάριο φημολογείται έντονα ότι ψάχνουν (ή έχουν βρει…) και άλλες λύσεις, είτε «κεντροαριστερές» είτε απολίτικες, διότι όπως είναι γνωστό αρέσκονται να ποντάρουν σε περισσότερα του ενός άλογα… Πέρα από το ότι κανείς δεν εγγυάται, βέβαια, ότι δεν θα εγκαταλείψουν τις αντιπολιτευτικές μεθοδεύσεις τους αν λάβουν από τον Μητσοτάκη αυτά που επιθυμούν…
Εν κατακλείδι, αυτό που θέλω να επισημάνω, σε όλους τους τόνους και προς κάθε κατεύθυνση, είναι ότι ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα. Το πραγματικό ζητούμενο δεν είναι να πέσει απλώς ο Μητσοτάκης, παρότι το θεωρώ και από μόνο του σημαντικό. Εκείνο που χρειάζεται επειγόντως η χώρα, εν όψει των νέων διεθνών, ευρωπαϊκών και εθνικών συνθηκών, είναι μία πραγματική εναλλακτική λύση και όχι μία απλή υποκατάστασή του σημερινού κεντροδεξιού καθεστώτος (για το οποίο όλοι οι σήμερα μετέχοντες είναι συνυπεύθυνοι…). Μια τέτοια εναλλακτική λύση πρέπει να είναι αφ’ενός μεν ρηξικέλευθη και κοινωνικά δίκαιη αφ’ετέρου δε αξιόπιστη, ρεαλιστική και βιώσιμη. Για τον λόγο αυτόν πρέπει να βασίζεται σε σταθερές αρχές και αξίες, να χαρακτηρίζεται από συνέπεια λόγων και έργων και να συσπειρώνει ένα ευρύ φάσμα προοδευτικών πολιτικών δυνάμεων και ανένταχτων πολιτών. Προπάντων, όμως, πρέπει να σηματοδοτεί ρήξη τόσο με χρόνιες θεσμικές παρεκτροπές όσο και με κατεστημένα κοινωνικά και οικονομικά συμφέροντα, τα οποία έχουν αποθρασυνθεί το τελευταίο διάστημα, λόγω των κυνικών επιλογών και των αδίστακτων πελατειακών πρακτικών του σημερινού πρωθυπουργού και του «επιτελικού» εκτρώματος με το οποίο κυβερνά…
Όλα αυτά, όμως, προϋποθέτουν πρώτον την επεξεργασία, ως τάχιστα, ενός μίνιμουμ κοινού προγράμματος που θα διασφαλίζει τα ανωτέρω (ήδη έχουν ξεκινήσει κάποιες αξιόλογες σχετικές πρωτοβουλίες), και δεύτερον την επιλογή, στην συνέχεια, μιας συνθετικής προσωπικότητας κοινής αποδοχής, ως υποψήφιου πρωθυπουργού, με γενναία υπέρβαση προσωπικών φιλοδοξιών και ηγεμονισμών, δεδομένου ότι κανείς από τους νυν και τους εν δυνάμει αρχηγούς των κομμάτων του προοδευτικού χώρου δεν μπορεί να διαδραματίσει σήμερα τον ρόλο του επικεφαλής του εναλλακτικού πόλου στις επερχόμενες εκλογές…
*Ο Γιώργος Χ. Σωτηρέλης είναι καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Το άρθρο αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα https://gsotirelis.gr/)
