Μία απρόσμενη θεσμική κίνηση με μακρύ χρονικό ορίζοντα
Σε μια εξέλιξη που αιφνιδίασε τόσο την Ευρωπαϊκή Επιτροπή όσο και αρκετές εθνικές κυβερνήσεις, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο αποφάσισε να μπλοκάρει, έστω προσωρινά, τη διαδικασία επικύρωσης της συμφωνίας Mercosur, ζητώντας την προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Το Δικαστήριο καλείται να κρίνει αν η συμφωνία για τη δημιουργία ζώνης ελεύθερων συναλλαγών μεταξύ της ΕΕ και των τεσσάρων χωρών της Λατινικής Αμερικής (Αργεντινή, Βραζιλία, Ουρουγουάη, Παραγουάη) συνάδει με τις Συνθήκες της Ένωσης. Πρακτικά, η κίνηση αυτή μπορεί να καθυστερήσει την επικύρωση έως και δύο χρόνια.
Η εξέλιξη αυτή έρχεται σε μια συγκυρία όπου οι αγροτικές κινητοποιήσεις σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται σε έξαρση, με βασικό αίτημα την προστασία της εγχώριας παραγωγής από εισαγωγές που θεωρούνται φθηνότερες αλλά και χαμηλότερων προδιαγραφών.
Ισχνή και ετερόκλητη πλειοψηφία
Η ψηφοφορία της Τετάρτης στο Στρασβούργο ανέτρεψε τις προβλέψεις. Ενώ εκτιμάτο ότι οι αντίπαλοι της συμφωνίας θα περιορίζονταν σε 150-200 ευρωβουλευτές, τελικά 334 τάχθηκαν υπέρ της προσφυγής στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο, έναντι 324 που ψήφισαν κατά, με 11 αποχές. Η πλειοψηφία ήταν οριακή και πολιτικά ετερόκλητη.
Το ψήφισμα κατέθεσαν οι Φιλελεύθεροι, οι Πράσινοι και η Αριστερά, ομάδες που από μόνες τους δεν διαθέτουν κοινοβουλευτική πλειοψηφία. Αυτό δείχνει ότι στην τελική στάση πολλών ευρωβουλευτών κυριάρχησαν εθνικά και τοπικά κριτήρια, με χαρακτηριστικό παράδειγμα τη Γαλλία, όπου η συντριπτική πλειονότητα των εκπροσώπων φέρεται να ψήφισε υπέρ της προσφυγής, υπό την πίεση του ισχυρού αγροτικού λόμπι.
Ελληνικές ενστάσεις και το επιχείρημα της ασφάλειας τροφίμων
Μεταξύ όσων καταψήφισαν τη συμφωνία και στήριξαν την παραπομπή στο Δικαστήριο είναι και ο Έλληνας ευρωβουλευτής Νικόλας Φαραντούρης, ανεξάρτητος πλέον στην ευρωομάδα της Αριστεράς. Ο ίδιος αναγνωρίζει ότι η Mercosur έχει και θετικές πτυχές, κυρίως το άνοιγμα νέων αγορών για τα ευρωπαϊκά προϊόντα και την ενίσχυση των διαπεριφερειακών συνεργασιών.
Ωστόσο, όπως τονίζει, οι αρνητικές πλευρές αφορούν την έλλειψη επαρκών εγγυήσεων για την ασφάλεια των εισαγόμενων προϊόντων. Το βασικό του επιχείρημα, που συμμερίζονται και άλλοι ευρωβουλευτές, είναι ότι χωρίς αυστηρές ρήτρες και ελέγχους υπάρχει κίνδυνος να εισέρχονται στην ευρωπαϊκή αγορά τρόφιμα που παράγονται με χαμηλότερα περιβαλλοντικά και υγειονομικά στάνταρντ, υπονομεύοντας τόσο τη δημόσια υγεία όσο και τον ανταγωνισμό εις βάρος των Ευρωπαίων αγροτών.
Το ενδεχόμενο μονομερούς κίνησης της Κομισιόν
Η απόφαση του Ευρωκοινοβουλίου δεν αρκεί από μόνη της για να ακυρώσει τη συμφωνία. Θεσμικά, η Κομισιόν έχει τη δυνατότητα να προχωρήσει σε προσωρινή εφαρμογή της, έως ότου ολοκληρωθεί η διαδικασία επικύρωσης. Αυτή τη γραμμή υποστηρίζει ανοιχτά ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος χαρακτήρισε «λυπηρή» την απόφαση των ευρωβουλευτών, καθώς και ο αντικαγκελάριος και υπουργός Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν και οι δηλώσεις της προέδρου της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία άφησε να εννοηθεί ότι η Επιτροπή θα εξετάσει σοβαρά το ενδεχόμενο προσωρινής εφαρμογής. Μια τέτοια επιλογή, ωστόσο, θα άνοιγε σοβαρή θεσμική σύγκρουση μεταξύ Κομισιόν και Ευρωκοινοβουλίου, σε μια περίοδο όπου η ΕΕ καλείται να εμφανιστεί ενωμένη απέναντι σε γεωπολιτικές και οικονομικές πιέσεις.
Καθησυχαστικά μηνύματα και αβεβαιότητα από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού
Ο πρόεδρος της Επιτροπής Διεθνούς Εμπορίου του Ευρωκοινοβουλίου, Μπερντ Λάνγκε, επιχείρησε να ρίξει τους τόνους. Όπως δήλωσε, τέσσερις διαφορετικοί Επίτροποι Εμπορίου έχουν διαβεβαιώσει ότι η Κομισιόν δεν σκοπεύει να προχωρήσει σε προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας.
Παράλληλα, υπενθύμισε ότι η επικύρωση δεν εξαρτάται μόνο από την ΕΕ, αλλά και από τα τέσσερα κράτη της Mercosur, όπου οι εσωτερικές διαδικασίες κύρωσης κάθε άλλο παρά ταχείες θεωρούνται. Το στοιχείο αυτό προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας σε μια συμφωνία που εδώ και χρόνια διχάζει βαθιά την Ευρώπη.
Συνολικά, η απόφαση του Ευρωκοινοβουλίου δεν ακυρώνει τη Mercosur, αλλά μετατρέπει τη συμφωνία σε πεδίο ανοιχτής πολιτικής και θεσμικής αντιπαράθεσης, όπου συγκρούονται το όραμα της ελεύθερης εμπορικής ολοκλήρωσης με τις ανησυχίες για την κοινωνική, περιβαλλοντική και αγροτική συνοχή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
