Η ανακοίνωση της Χάρτας του λεγόμενου «Board of Peace» έβαλε τέλος στις αυταπάτες. Το νέο κατασκεύασμα του Ντόναλντ Τραμπ, που αρχικά παρουσιάστηκε ως πρωτοβουλία για τη Γάζα, δεν αφορά ούτε τη Γάζα ούτε, πολύ περισσότερο, την ειρήνη.
Πρόκειται για ένα εγχείρημα που φέρει ανεξίτηλα τη σφραγίδα της τραμπικής κοσμοθεωρίας: προσωποκεντρικό, συναλλακτικό, βαθιά ανταγωνιστικό προς τους υφιστάμενους θεσμούς και, τελικά, περισσότερο ιδεολογικό μανιφέστο παρά ρεαλιστική πρόταση διεθνούς διακυβέρνησης.
Από τη Γάζα στο «εγώ»: Τι πραγματικά επιχειρεί ο Τραμπ
Η ρητορική περί ειρήνης λειτουργεί ως προπέτασμα καπνού. Η ουσία του σχεδίου είναι αλλού: στην αμφισβήτηση της παλιάς παγκόσμιας τάξης, με αιχμή του δόρατος τον ΟΗΕ, τον οποίο ο Τραμπ αντιμετωπίζει εδώ και χρόνια ως εμπόδιο. Στη θέση του προτείνει ένα νέο, απολύτως ελεγχόμενο σχήμα, με τον ίδιο στον ρόλο του απόλυτου ρυθμιστή. Η Χάρτα είναι αποκαλυπτική: ο πρόεδρος του Συμβουλίου έχει τον τελευταίο λόγο σε όλα, από την ατζέντα έως τη σύνθεση. Λογοδοσία δεν προβλέπεται. Θεσμικές ασφαλιστικές δικλίδες επίσης όχι.
Ένα κλαμπ δισεκατομμυρίων: Η αρχιτεκτονική της εξουσίας
Η πιο ωμή πτυχή του σχεδίου είναι η οικονομική του βάση. Ένας μόνιμος «θώκος» στο Συμβούλιο κοστολογείται στο ένα δισεκατομμύριο δολάρια. Η ειρήνη, δηλαδή, μετατρέπεται σε συνδρομητική υπηρεσία. Το μήνυμα είναι σαφές: η συμμετοχή δεν κρίνεται από τη συμβολή στη σταθερότητα, αλλά από τη δυνατότητα πληρωμής και τη διάθεση πολιτικής υποταγής. Πρόκειται για τη μετουσίωση μιας παλιάς τραμπικής φαντασίωσης: ενός παγκόσμιου power club, όπου η ισχύς αγοράζεται και η πολιτική ανάγεται σε ιδιωτικό μάνατζμεντ.
Προσκλήσεις με πολιτικό φορτίο: Ποιοι καλούνται, ποιοι απαντούν
Οι πρώτες προσκλήσεις σκιαγραφούν τον χαρακτήρα του εγχειρήματος. Στη λίστα βρίσκονται ο Ταγίπ Ερντογάν, ο Αμπντέλ Φατάχ αλ-Σίσι, ο Χαβιέρ Μιλέι, ακόμη και ο Βλαντίμιρ Πούτιν. Ο Βίκτορ Όρμπαν έσπευσε να αποδεχθεί, χωρίς δεύτερη σκέψη. Η εικόνα που διαμορφώνεται θυμίζει λιγότερο διεθνή ειρηνευτική πρωτοβουλία και περισσότερο χαλαρή συμμαχία αυταρχικών ή αντισυστημικών ηγετών, με κοινό παρονομαστή την καχυποψία απέναντι στους πολυμερείς θεσμούς.
Η Ευρώπη μπροστά σε ένα δίλημμα
Η πρόσκληση προς τη Γερμανία προσδίδει βαρύτητα –και ένταση– στο ερώτημα της ευρωπαϊκής στάσης. Το Βερολίνο αντέδρασε ψυχρά, στέλνοντας ένα σήμα επιφυλακτικότητας που δύσκολα παρερμηνεύεται. Η συμμετοχή θα ισοδυναμούσε με σιωπηρή αποδοχή ενός μοντέλου διεθνούς πολιτικής που υπονομεύει το κράτος δικαίου και την πολυμέρεια. Σε μια συγκυρία όπου η Ευρώπη παλεύει να διατηρήσει ενιαία φωνή, η ένταξη σε έναν «σύλλογο» με έναν αδιαμφισβήτητο αρχηγό θα έμοιαζε με στρατηγική αυτοϋπονόμευση.
Ειρήνη χωρίς Νόμπελ; Η ειρωνεία της ρητορικής
Η κυνικότητα κορυφώνεται στις δημόσιες δηλώσεις του ίδιου του Τραμπ. Η φράση ότι «χωρίς Νόμπελ Ειρήνης δεν νιώθει καμία υποχρέωση για ειρήνη» συμπυκνώνει τη λογική του εγχειρήματος: η ειρήνη ως προσωπικό τρόπαιο, όχι ως συλλογικό αγαθό. Η ιστορική ειρωνεία είναι προφανής. Ένα σχέδιο που αυτοπροσδιορίζεται ως ειρηνευτικό, αλλά θεμελιώνεται στην απόλυτη προσωπολατρία, υπονομεύει εκ προοιμίου τον ίδιο του τον στόχο.
Μπορεί να σταθεί ένα τέτοιο οικοδόμημα;
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το Συμβούλιο θα ιδρυθεί τυπικά, αλλά αν μπορεί να επιβιώσει πολιτικά. Όλα δείχνουν πως όχι. Τα κράτη που ενδέχεται να συμμετάσχουν έχουν ελάχιστα κοινά συμφέροντα μεταξύ τους. Τους ενώνει περισσότερο η πρόσκαιρη σχέση με τον ιδρυτή παρά ένα συνεκτικό όραμα για τη διεθνή τάξη. Και μια παγκόσμια αρχιτεκτονική που συγκρατείται μόνο από το εγώ ενός προσώπου είναι εκ φύσεως εύθραυστη.
Το πιθανότερο τέλος: Αργή αποσύνθεση
Αν τελικά το «Board of Peace» πάρει σάρκα και οστά, το πιο πιθανό σενάριο είναι η σταδιακή του αποσύνθεση. Η έλλειψη θεσμικής νομιμοποίησης, η απουσία κοινών αξιών και η απόλυτη συγκέντρωση εξουσίας θα λειτουργήσουν διαβρωτικά. Η ιστορία των διεθνών σχέσεων δείχνει ότι οι τάξεις που χτίζονται πάνω σε προσωπικές φιλοδοξίες δεν αντέχουν στον χρόνο. Αυτό, τουλάχιστον, μένει να ελπίζει κανείς – όχι για χάρη των θεσμών, αλλά για χάρη της ίδιας της έννοιας της ειρήνης.
