Το παγκόσμιο θερμόμετρο σε αχαρτογράφητα νερά
Το 2025 κατατάσσεται ως η τρίτη θερμότερη χρονιά που έχει καταγραφεί ποτέ σε παγκόσμιο επίπεδο, ελάχιστα χαμηλότερα από τα ιστορικά ρεκόρ του 2024 και του 2023. Αυτό επιβεβαίωσαν, με ανεξάρτητες αλλά συγκλίνουσες ανακοινώσεις, το ευρωπαϊκό παρατηρητήριο Copernicus και το αμερικανικό ινστιτούτο Berkeley Earth. Και οι δύο οργανισμοί προειδοποιούν ότι το 2026 δύσκολα θα αποτελέσει εξαίρεση, με τις θερμοκρασίες να αναμένεται να παραμείνουν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Σύμφωνα με την ετήσια ανασκόπηση του Copernicus, ο πλανητικός μέσος όρος θερμοκρασίας παραμένει για τρίτη συνεχόμενη χρονιά πάνω από 1,5 βαθμό Κελσίου σε σύγκριση με την προβιομηχανική περίοδο 1850-1900. Πρόκειται για ένα επίπεδο που, μέχρι πρόσφατα, θεωρούνταν όριο συναγερμού και όχι μια νέα «κανονικότητα».
Επιτάχυνση της υπερθέρμανσης και σήμα κινδύνου
Οι επιστήμονες του Berkeley Earth κάνουν λόγο για «ακραία» αύξηση της θερμοκρασίας στο διάστημα 2023-2025, υπογραμμίζοντας ότι τα δεδομένα δείχνουν επιτάχυνση του ρυθμού υπερθέρμανσης του πλανήτη. Η διαπίστωση αυτή εντείνει την ανησυχία, καθώς ενισχύει την εκτίμηση ότι το όριο του 1,5°C, ο πιο φιλόδοξος στόχος της Συμφωνίας του Παρισιού πριν από δέκα χρόνια, δεν θα ξεπεραστεί απλώς περιστασιακά αλλά με διάρκεια.
Κλιματολόγοι, πολιτικοί και στελέχη του ΟΗΕ αναγνωρίζουν πλέον δημόσια ότι η παρατεταμένη υπέρβαση του ορίου είναι πολύ πιθανή. Το Copernicus εκτιμά ότι η επισημοποίησή της μπορεί να έρθει ως τα τέλη της τρέχουσας δεκαετίας, δηλαδή τουλάχιστον δέκα χρόνια νωρίτερα από τις αρχικές προβλέψεις.
Πολιτικές ανατροπές και υποχώρηση της διεθνούς προσπάθειας
Η επιτάχυνση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου η πολιτική βούληση για το κλίμα εμφανίζεται αποδυναμωμένη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, δεύτερες παγκοσμίως σε εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, έχουν απομακρυνθεί από τη διεθνή συνεργασία για το κλίμα μετά την επάνοδο του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία, δίνοντας προτεραιότητα στην παραγωγή και κατανάλωση πετρελαίου.
Την ίδια στιγμή, στις πλούσιες χώρες, οι ρυθμοί μείωσης των εκπομπών επιβραδύνονται. Στη Γαλλία και τη Γερμανία η πρόοδος το 2025 ήταν αισθητά πιο αργή, ενώ στις ΗΠΑ η αύξηση της παραγωγής ενέργειας από άνθρακα εξάλειψε μέρος των κερδών προηγούμενων ετών. Όπως σημείωσε ο επικεφαλής της μονάδας του Copernicus, Μάριο Φατσίνι, «η επείγουσα φύση της δράσης για το κλίμα δεν ήταν ποτέ τόσο σημαντική».
Καυτό 2026 χωρίς ενδείξεις αναστροφής
Οι προβλέψεις για το 2026 κάθε άλλο παρά καθησυχαστικές είναι. Η Σαμάνθα Μπέρτζες, υποδιευθύντρια της υπηρεσίας κλιματικής αλλαγής του Copernicus, εκτιμά ότι το επόμενο έτος θα συγκαταλέγεται στις πέντε θερμότερες χρονιές που έχουν καταγραφεί ποτέ, πιθανόν συγκρίσιμο με το 2025. Αντίστοιχα, οι επιστήμονες του Berkeley Earth θεωρούν πιθανότερο σενάριο το 2026 να καταταγεί ως η τέταρτη θερμότερη χρονιά από το 1850.
Η επανεμφάνιση του φαινομένου Ελ Νίνιο θα μπορούσε, σύμφωνα με τον διευθυντή της υπηρεσίας κλιματικής αλλαγής του Copernicus, Κάρλο Μπουοντέμπο, να οδηγήσει ακόμη και σε νέο ρεκόρ. Ωστόσο, όπως ο ίδιος σημειώνει, το κρίσιμο δεν είναι το ποια χρονιά θα σπάσει το επόμενο ρεκόρ, αλλά η σαφής και αδιαμφισβήτητη τροχιά της υπερθέρμανσης.
Περιφερειακά ρεκόρ και ακραία φαινόμενα
Ο παγκόσμιος μέσος όρος κρύβει έντονες ανισότητες. Το 2025 η μέση θερμοκρασία της επιφάνειας της Γης και των ωκεανών ήταν 1,47°C πάνω από τα προβιομηχανικά επίπεδα, έναντι 1,60°C το 2024. Ωστόσο, περιοχές όπως η κεντρική Ασία, η Ανταρκτική και το Σαχέλ κατέγραψαν θερμοκρασιακά ρεκόρ.
Υπολογίζεται ότι περίπου 770 εκατομμύρια άνθρωποι βίωσαν συνθήκες ζέστης-ρεκόρ, ενώ δεν καταγράφηκε κανένα ρεκόρ ψύχους. Το έτος σημαδεύτηκε από αλλεπάλληλα ακραία καιρικά φαινόμενα, από παρατεταμένους καύσωνες και ισχυρούς κυκλώνες έως σφοδρές καταιγίδες στην Ευρώπη, την Ασία και τη Βόρεια Αμερική, καθώς και εκτεταμένες πυρκαγιές στην Ισπανία, τον Καναδά και την Καλιφόρνια. Η επιστημονική κοινότητα συμφωνεί ότι η ένταση και η συχνότητά τους ενισχύθηκαν από την άνοδο της μέσης θερμοκρασίας.
Ανθρώπινη δραστηριότητα και απρόβλεπτοι παράγοντες
Η κύρια αιτία της υπερθέρμανσης παραμένει η αυξανόμενη καύση πετρελαίου, άνθρακα και φυσικού αερίου. Η φυσική κλιματική διακύμανση παίζει ρόλο, αλλά το φαινόμενο Λα Νίνια, που συνήθως λειτουργεί ψυκτικά, ήταν ασθενές το 2025. Ο επικεφαλής επιστήμονας του Berkeley Earth, Ρόμπερτ Ρόουντ, επισημαίνει ότι ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η πιθανή συμβολή απρόβλεπτων παραγόντων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η διεθνής ρύθμιση του 2020 για τη μείωση του θείου στα καύσιμα των πλοίων. Αν και περιβαλλοντικά ωφέλιμη ως προς την ατμοσφαιρική ρύπανση, η μείωση των εκπομπών διοξειδίου του θείου περιόρισε τα αεροζόλ που αντανακλούσαν την ηλιακή ακτινοβολία, συμβάλλοντας έμμεσα στην άνοδο της θερμοκρασίας.
Ένα μέλλον με περιορισμένα περιθώρια
Η εικόνα που σκιαγραφείται από τα δεδομένα του 2025 και τις προβλέψεις για το 2026 είναι σαφής αλλά δυσοίωνη. Η ανθρωπότητα εισέρχεται σε μια περίοδο όπου τα ιστορικά υψηλά θερμοκρασίας παύουν να είναι εξαίρεση και τείνουν να γίνουν ο κανόνας. Το ερώτημα δεν είναι πλέον αν θα ξεπεραστεί διαρκώς το όριο του 1,5°C, αλλά πόσο γρήγορα και με ποιες συνέπειες θα συμβεί αυτό σε έναν πλανήτη με μειούμενα περιθώρια προσαρμογής και πολιτικής αδράνειας.
