Ο Ντόναλντ Τραμπ σκλήρυνε δραματικά τον τόνο έναντι της Κούβας, εξαπολύοντας απειλές για πλήρη διακοπή πετρελαίου και χρηματοδότησης και καλώντας την Αβάνα να αποδεχτεί μια αδιευκρίνιστη «συμφωνία», «προτού να είναι πολύ αργά».
Οι δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ προκάλεσαν άμεση και οργισμένη απάντηση από την κουβανική ηγεσία, επαναφέροντας στο προσκήνιο ένα από τα μακροβιότερα και πιο φορτισμένα μέτωπα της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Μηνύματα μέσω Truth Social
Με ανάρτηση στο Truth Social, γραμμένη εξ ολοκλήρου με κεφαλαία γράμματα, ο Ντόναλντ Τραμπ ξεκαθάρισε ότι «δεν θα υπάρξει άλλο πετρέλαιο ή χρήμα με προορισμό την Κούβα – μηδέν!». Παράλληλα, απηύθυνε «σθεναρή σύσταση» προς την κουβανική κυβέρνηση να δεχτεί μια συμφωνία, χωρίς ωστόσο να διευκρινίσει τη φύση ή το περιεχόμενό της.
Λίγες ώρες αργότερα, μιλώντας σε δημοσιογράφους στο προεδρικό αεροσκάφος, ο Αμερικανός πρόεδρος πρόσθεσε έναν ακόμη ασαφή άξονα πίεσης, δηλώνοντας ότι θα ήθελε η Αβάνα να «αναλάβει να χειριστεί» όσους έχουν φύγει από την Κούβα, ιδίως εξαναγκαστικά. Και πάλι, δεν αποσαφήνισε αν αναφέρεται σε επιστροφές μεταναστών, σε διμερή συμφωνία ή σε κάποιο νέο καθεστώς συνεργασίας.
Η απάντηση της Αβάνας και η σκιά του εμπάργκο
Ο πρόεδρος της Κούβας, Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ, απάντησε άμεσα μέσω X, τονίζοντας ότι η χώρα του είναι «έθνος ελεύθερο, ανεξάρτητο, κυρίαρχο» και ότι «κανένας δεν μας υπαγορεύει τι θα κάνουμε». Υπενθύμισε πως η Κούβα «δεν επιτίθεται, αλλά υφίσταται επίθεση από τις ΗΠΑ εδώ και 66 χρόνια», αναφερόμενος στο εμπάργκο που επιβλήθηκε το 1962, στο αποκορύφωμα του Ψυχρού Πολέμου, και ενισχύθηκε διαχρονικά με νέες κυρώσεις.
Η κουβανική πλευρά αντιμετωπίζει τις δηλώσεις Τραμπ ως συνέχεια μιας μακράς πολιτικής ασφυξίας, την οποία η Αβάνα θεωρεί βασική αιτία της οικονομικής κρίσης και των κοινωνικών δυσκολιών στη νήσο.
Βενεζουέλα, Μαδούρο και γεωπολιτικές ανατροπές
Η κλιμάκωση έρχεται σε μια ιδιαίτερα τεταμένη συγκυρία για την περιοχή. Οι δηλώσεις του Τραμπ έγιναν οκτώ ημέρες μετά την αιχμαλώτιση του προέδρου της Βενεζουέλας, Νικολάς Μαδούρο, από τον αμερικανικό στρατό, σε επιχείρηση που φέρεται να κόστισε τη ζωή σε δεκάδες μέλη των δυνάμεων ασφαλείας του Καράκας, αλλά και της Αβάνας.
Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι η Κούβα «ζούσε για πολλά χρόνια χάρη σε μεγάλες ποσότητες πετρελαίου και χρημάτων από τη Βενεζουέλα», προσφέροντας σε αντάλλαγμα «υπηρεσίες ασφαλείας» στους ηγέτες της. Κατά τον ίδιο, αυτή η εποχή έχει πλέον τελειώσει. Υπενθυμίζεται ότι από το 2000, επί Ούγο Τσάβες, Κούβα και Βενεζουέλα είχαν συνάψει συμφωνία ανταλλαγής πετρελαίου με ιατρικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες, έναν άξονα συνεργασίας που καθόρισε την επιβίωση της κουβανικής οικονομίας για δεκαετίες.
«Δόγμα Ντονρό» και εσωτερικά πολιτικά μηνύματα
Σε μια κίνηση με έντονο συμβολισμό, ο Τραμπ αναδημοσίευσε μήνυμα που ανέφερε ότι ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο, γιος Κουβανών μεταναστών, θα μπορούσε να γίνει πρόεδρος της Κούβας, σχολιάζοντας: «καλό μου ακούγεται αυτό!». Παράλληλα, δήλωσε ότι εφαρμόζει το λεγόμενο «δόγμα Ντονρό», ένα λογοπαίγνιο με το Δόγμα Μονρόε, επαναφέροντας ανοιχτά τη λογική της αποκλειστικής αμερικανικής επιρροής στη Λατινική Αμερική.
Η στροφή αυτή προκαλεί αντιδράσεις ακόμη και στις ΗΠΑ, καθώς ο Τραμπ στο παρελθόν εμφανιζόταν επικριτικός απέναντι στον αμερικανικό επεμβατισμό, ενώ τώρα υιοθετεί μια πιο ωμή, ηγεμονική ρητορική.
Ανησυχία για το μέλλον
Στους δρόμους της Αβάνας, οι αντιδράσεις είναι μικτές αλλά φορτισμένες. Η 65χρονη συνταξιούχος Μερσέδες Σιμόν εμφανίζεται αδιάφορη απέναντι στις απειλές, λέγοντας ότι «όλοι οι Αμερικανοί πρόεδροι μιλάνε εδώ και δεκαετίες, αλλά δεν κάνουν τίποτα». Αντίθετα, ο 21χρονος Μάρκος Σάντσες εκφράζει την ανάγκη συνεννόησης «χωρίς βία» και «χωρίς αρνητική ενέργεια», ενώ η 54χρονη Ρέγκλα Γκονσάλες φοβάται ότι «οι βόμβες δεν έχουν ονόματα» και ότι ένας πόλεμος θα πλήξει τελικά τους απλούς ανθρώπους.
Ο υπουργός Εξωτερικών της Κούβας, Μπρούνο Ροδρίγκες, ανεβάζει ακόμη περισσότερο τους τόνους, κατηγορώντας τις ΗΠΑ ότι συμπεριφέρονται σαν «εγκληματίας και ανεξέλεγκτος ηγεμόνας» που απειλεί την παγκόσμια ειρήνη.
Για τους υποστηρικτές του Τραμπ, η σκληρή στάση απέναντι στην Κούβα αποτελεί αναγκαία πίεση σε ένα αυταρχικό καθεστώς που, κατά την άποψή τους, επιβιώνει χάρη σε εξωτερικές στηρίξεις και καταπατά συστηματικά τα ανθρώπινα δικαιώματα. Για τους επικριτές του, πρόκειται για επικίνδυνη ρητορική, περισσότερο προσανατολισμένη σε εσωτερικά πολιτικά ακροατήρια και λιγότερο σε μια ρεαλιστική στρατηγική σταθερότητας.
Το βέβαιο είναι ότι η νέα κλιμάκωση επαναφέρει μνήμες Ψυχρού Πολέμου και αναδεικνύει πόσο εύθραυστες παραμένουν οι ισορροπίες στο στενό της Φλόριντας, με την Κούβα να βρίσκεται, για ακόμη μία φορά, στο επίκεντρο μιας σύγκρουσης που ξεπερνά τα σύνορά της.
