Η αμερικανική στρατηγική για τη Γροιλανδία ανησυχεί την Ευρώπη, ενώ οι Γροιλανδοί αντιστέκονται στην προοπτική ένταξης στις ΗΠΑ.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί να εντάξει τη Γροιλανδία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ωστόσο, το νησί ανήκει ήδη στη Δανία και η πλειοψηφία των Γροιλανδών απορρίπτει την ιδέα να γίνουν Αμερικανοί πολίτες.
Η εικόνα του Τραμπ να προσγειώνεται στην πρωτεύουσα Νουούκ και να καταλαμβάνει το νησί α λα Βενεζουέλα φαντάζει υπερβολική – παρότι η στρατιωτική επέμβαση στο Καράκας έδειξε σε όλους τις δυνατότητες των ΗΠΑ. Ωστόσο, υπάρχει ένα σαφές μονοπάτι και ο Τραμπ φαίνεται ήδη να έχει προχωρήσει σε αυτό.
Αυτό που ανησυχεί ιδιαίτερα τους Ευρωπαίους είναι πως η στρατηγική αυτή θυμίζει έντονα το επεκτατικό μοντέλο του Βλαντίμιρ Πούτιν.
Το POLITICO συνομίλησε με εννέα αξιωματούχους της ΕΕ, στελέχη του ΝΑΤΟ, ειδικούς άμυνας και διπλωμάτες, για να αναλύσει πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί ένα ενδεχόμενο αμερικανικό σχέδιο για το πλούσιο σε ορυκτά και γεωστρατηγικά σημαντικό νησί του Αρκτικού.
«Θα μπορούσε να γίνει με πέντε ελικόπτερα… δεν θα χρειαζόταν πολλούς στρατιώτες», ανέφερε ανώνυμα ένας Δανός πολιτικός. «Δεν θα υπήρχε τίποτα που οι Γροιλανδοί θα μπορούσαν να κάνουν».
Αμερικανικές πιέσεις για ανεξαρτησία της Γροιλανδίας
Με το που ανέλαβε καθήκοντα, η διοίκηση Τραμπ άρχισε να προωθεί την ιδέα της ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας – μιας ημιαυτόνομης περιοχής του Βασιλείου της Δανίας. Μια ανεξάρτητη Γροιλανδία θα μπορούσε να συνάπτει συμφωνίες με τις ΗΠΑ, ενώ σήμερα απαιτείται η έγκριση της Κοπεγχάγης.
Για να αποκτήσει ανεξαρτησία, οι κάτοικοι πρέπει να ψηφίσουν σε δημοψήφισμα και στη συνέχεια να διαπραγματευτούν μια συμφωνία που θα εγκριθεί τόσο από τη Νουούκ όσο και από την Κοπεγχάγη. Σε δημοσκόπηση του 2025, το 56% των Γροιλανδών δήλωσε ότι θα ψήφιζε υπέρ της ανεξαρτησίας, ενώ το 28% κατά.
Σύμφωνα με δανικά μέσα ενημέρωσης, Αμερικανοί με δεσμούς με τον Τραμπ έχουν πραγματοποιήσει μυστικές επιχειρήσεις επιρροής στη Γροιλανδία. Η υπηρεσία πληροφοριών της Δανίας (PET) προειδοποίησε ότι το νησί «είναι στόχος διαφόρων εκστρατειών επιρροής».
Ο ειδικός ψηφιακής πολιτικής Felix Kartte, που έχει συμβουλεύσει ευρωπαϊκούς θεσμούς, συνέκρινε τις τακτικές της Μόσχας σε χώρες όπως η Μολδαβία, η Ρουμανία και η Ουκρανία. «Η Ρωσία συνδυάζει φυσικές και διαδικτυακές τακτικές», τόνισε. «Συνεργάζεται με ακραία κόμματα ή φιλορώσους ολιγάρχες, πληρώνει ανθρώπους για συμμετοχή σε αντιευρωπαϊκές διαδηλώσεις και δημιουργεί δίκτυα ψεύτικων λογαριασμών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για ενίσχυση συγκεκριμένων θέσεων». Ο στόχος είναι να φαίνεται μια θέση πιο δημοφιλής απ’ ό,τι πραγματικά είναι.
Στη Γροιλανδία, οι ΗΠΑ φαίνεται να εφαρμόζουν τουλάχιστον κάποιες από αυτές τις μεθόδους.
Νέα βήματα από την Ουάσιγκτον
Ο Stephen Miller, αναπληρωτής προσωπάρχης του Τραμπ, δήλωσε στο CNN τη Δευτέρα ότι «κανείς δεν θα πολεμήσει στρατιωτικά τις ΗΠΑ για το μέλλον της Γροιλανδίας».
Τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ δημιούργησε θέση ειδικού απεσταλμένου για τη Γροιλανδία και διόρισε τον κυβερνήτη της Λουιζιάνα, Jeff Landry. Δήλωσε μάλιστα πως στόχος είναι «να γίνει η Γροιλανδία μέρος των ΗΠΑ».
Παράλληλα, ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ JD Vance, κατά την επίσκεψή του στη Γροιλανδία τον Μάρτιο, δήλωσε: «Οι άνθρωποι της Γροιλανδίας θα έχουν αυτοδιάθεση. Ελπίζουμε να συνεργαστούν με τις ΗΠΑ γιατί είμαστε το μόνο έθνος που θα σεβαστεί την κυριαρχία και την ασφάλειά τους».
Εάν τελικά επισπευσθεί το δημοψήφισμα ανεξαρτησίας και οι κάτοικοι ψηφίσουν αποχώρηση από τη Δανία, το επόμενο βήμα είναι η ένταξη στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ.
Πιθανές επιλογές: Αμερικανική Πολιτεία ή ειδικό καθεστώς;
Μια προφανής μέθοδος θα ήταν η ένταξη της Γροιλανδίας ως νέα πολιτεία των ΗΠΑ – σενάριο που έχει συζητηθεί αρκετές φορές από συνεργάτες του προέδρου. Η πρωθυπουργός της Δανίας Mette Frederiksen, υποχρεώθηκε τη Δευτέρα να δηλώσει πως «οι ΗΠΑ δεν έχουν κανένα δικαίωμα προσάρτησης» μετά τη δημοσίευση χάρτη όπου η Γροιλανδία εμφανίζεται καλυμμένη με αμερικανική σημαία και τη λέξη “SOON” από την Katie Miller, σύζυγο του Stephen Miller.
Ωστόσο, ανταλλαγή της κυριαρχίας μεταξύ Δανίας και ΗΠΑ δεν βρίσκει σύμφωνη την πλειοψηφία. Σύμφωνα με την ίδια δημοσκόπηση, το 85% των Γροιλανδών αντιτίθεται στην ένταξη στις ΗΠΑ – ακόμα και φιλοτραμπικοί υποστηρικτές της ανεξαρτησίας διαφωνούν με αυτή την προοπτική.
Aναφορές από τον Μάιο κάνουν λόγο για πρόθεση της διοίκησης Τραμπ να υπογράψει συμφωνία τύπου Compact of Free Association (COFA) με τη Γροιλανδία – όπως ισχύει ήδη για τα Μικρονήσια, τα Νησιά Μάρσαλ και το Παλάου. Οι ΗΠΑ παρέχουν υπηρεσίες, προστασία και ελεύθερο εμπόριο σε αντάλλαγμα για απεριόριστη στρατιωτική παρουσία στα εδάφη αυτών των χωρών.
Ο βουλευτής της αντιπολίτευσης στη Γροιλανδία Kuno Fencker, που είχε παραστεί στην ορκωμοσία Τραμπ και συναντήθηκε πέρσι με τον Ρεπουμπλικανό βουλευτή Andy Ogles, ανέφερε: «Προσπαθώ να εξηγήσω στους Αμερικανούς ότι δεν θέλουμε να γίνουμε σαν το Πουέρτο Ρίκο ή άλλη αμερικανική περιοχή. Αλλά μια συμφωνία τύπου COFA ή διμερείς συμφωνίες μπορούν να τεθούν στο τραπέζι – κι εμείς θα αποφασίσουμε με δημοψήφισμα».
Σε σύγκριση με τη συμφωνία Νουούκ-Κοπεγχάγης, τα πράγματα «μόνο καλύτερα μπορούν να γίνουν», σχολιάζει ο ίδιος. Αναφερόμενος στον ισχυρισμό του Τραμπ ότι οι ΗΠΑ “χρειάζονται” τη Γροιλανδία, πρόσθεσε: «Η Δανία ποτέ δεν είπε ότι μας χρειάζεται – αντίθετα μας θεωρεί έξοδο και δηλώνει πως αν γίνουμε ανεξάρτητοι θα μας αφήσει. Είναι πιο θετικό σχόλιο απ’ όσα έχουμε ακούσει ποτέ από τη Δανία».
Skepticism and European Reactions
Ο αναπληρωτής καθηγητής στρατιωτικών επιχειρήσεων στη Βασιλική Σχολή Άμυνας της Δανίας Thomas Crosbie, προειδοποιεί πως η Γροιλανδία δύσκολα θα βγει κερδισμένη από διαπραγμάτευση με τον Τραμπ. «Η κύρια ταυτότητα του Τραμπ ως διαπραγματευτή είναι ότι επιβάλλει τη θέλησή του στους συνομιλητές του και έχει μακρά ιστορία αθέτησης δεσμεύσεων τόσο σε ιδιωτικό όσο και δημόσιο επίπεδο… Δεν βλέπω κανένα όφελος για τους Γροιλανδούς πέρα από μια προσωρινή τόνωση αυτοεκτίμησης».
“Θα ήταν παράλογο”, προσθέτει, “να συμφωνήσεις ελπίζοντας ότι ίσως έρθει κάποια συμφωνία μετά – αν παραχωρήσεις το έδαφός σου μόνο με αυτή την ελπίδα”.
Η Ευρώπη – ιδιαίτερα οι σύμμαχοι της Δανίας στην ΕΕ – θα αντισταθούν σε κάθε προσπάθεια αποκόλλησης της Γροιλανδίας από την Κοπεγχάγη. Όμως οι ΗΠΑ έχουν ένα ισχυρό διαπραγματευτικό χαρτί: την Ουκρανία.
Καθώς εντείνονται οι ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, το Κίεβο ζητά ισχυρές μακροπρόθεσμες εγγυήσεις ασφαλείας από τις ΗΠΑ ως προϋπόθεση συμφωνίας με τον Πούτιν.
Οι Αμερικανοί διστάζουν ενώ το Κίεβο παραμένει δύσπιστο λόγω προηγούμενων ανεκπλήρωτων εγγυήσεων τόσο από Ρωσία όσο κι από Δύση.
Ένας διπλωμάτης της ΕΕ πρότεινε ως πιθανό σενάριο ένα «πακέτο ασφάλειας»: σκληρότερες εγγυήσεις προς την Ουκρανία έναντι ενισχυμένου ρόλου των ΗΠΑ στη Γροιλανδία.
Αν αυτό φέρνει δυσφορία στην Ευρώπη, ίσως είναι προτιμότερο από μια ρήξη με τον Τραμπ που θα μπορούσε να οδηγήσει σε κυρώσεις ή ακόμη και υποστήριξη προς τον Πούτιν.
Στρατιωτικές επιλογές και διεθνείς συνέπειες
Τι συμβαίνει όμως αν η Γροιλανδία ή η Δανία αρνηθούν; Μια αμερικανική στρατιωτική επέμβαση δεν μοιάζει απαγορευτική.
Ο Crosbie εκτιμά πως στους συμβούλους του Τραμπ παρουσιάζονται διάφορες επιλογές – πιο ανησυχητική μια στρατηγική τετελεσμένου (fait accompli), δηλαδή άμεση κατάληψη εδάφους όπως ο Πούτιν στην Ουκρανία.
«Οι αμερικανικές δυνάμεις μπορούν ανά πάσα στιγμή να αποβιβαστούν στη Γροιλανδία και να διεκδικήσουν κυριαρχικά δικαιώματα», σημειώνει.
Σύμφωνα με τον ερευνητή στο Ινστιτούτο Διεθνών Μελετών της Δανίας Lin Mortensgaard, οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη περίπου 500 στρατιωτικούς, συμπεριλαμβανομένων ντόπιων εργολάβων στη βάση Pituffik στον βορρά καθώς και λιγότερους από 10 υπαλλήλους στο προξενείο στη Νουούκ. Επιπλέον κάθε καλοκαίρι αναπτύσσονται περίπου 100 άντρες της Εθνοφρουράς της Νέας Υόρκης για ερευνητικές αποστολές στην Αρκτική.
Η άμυνα της Γροιλανδίας είναι σχεδόν ανύπαρκτη: δεν διαθέτει τακτικό στρατό· η Κοινή Αρκτική Διοίκηση της Δανίας στη Νουούκ έχει περιορισμένα παλιά μέσα – τέσσερα περιπολικά πλοιάρια, περιπολίες με έλκηθρα σκύλων, λίγα ελικόπτερα κι ένα αεροσκάφος θαλάσσιας περιπολίας.
Αν ο Τραμπ ενεργοποιήσει τους ήδη παρόντες Αμερικανούς ή μεταφέρει ειδικές δυνάμεις στο νησί, μπορεί “να καταλάβει τη Νουούκ μέσα σε μισή ώρα”, σύμφωνα με τον Mortensgaard.
«Ο κύριος Τραμπ λέει πράγματα κι έπειτα τα πραγματοποιεί», σημείωσε η ευρωβουλευτής Stine Bosse. «Αν ήσουν ένας από τους 60.000 κατοίκους εκεί, θα ήσουν πολύ ανήσυχος».
Κάθε επέμβαση πάντως δεν έχει “νομική βάση” σύμφωνα τόσο με το αμερικανικό όσο και το διεθνές δίκαιο· παραμονή πέραν των 60 ημερών απαιτεί έγκριση του Κογκρέσου.
Μια εισβολή θα σήμαινε “το τέλος του ΝΑΤΟ”, εκτίμησε ο επικεφαλής του Arctic Institute στην Ουάσιγκτον Romain Chuffart – “οι ΗΠΑ ουσιαστικά θα πυροβολούσαν τα πόδια τους αποχαιρετώντας μια συμμαχία που οι ίδιες δημιούργησαν”.
Επιπλέον απώλεια εμπιστοσύνης βασικών συμμάχων μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό ανταλλαγής πληροφοριών ή πρόσβασης βάσεων στην Ευρώπη σύμφωνα με τον πρώην διοικητή αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη Ben Hodges – κάτι εξαιρετικά επιζήμιο για την ασφάλεια των ΗΠΑ.
Το ΝΑΤΟ δεν μπορεί πρακτικά να απαντήσει χωρίς ομοφωνία (και οι ίδιες οι ΗΠΑ είναι μέλος-κλειδί), αλλά ευρωπαίοι σύμμαχοι μπορούν θεωρητικά να δράσουν μέσω άλλων σχημάτων όπως Joint Expeditionary Force ή Nordic Defence Cooperation σύμφωνα με τον Ed Arnold του Royal United Services Institute.
Για τώρα πάντως επικρατεί ψυχραιμία: «Είμαστε ακόμη μακριά από αυτό το σενάριο», σχολιάζει ανώτερος διπλωμάτης του ΝΑΤΟ. “Ίσως υπάρξουν σκληρές διαπραγματεύσεις αλλά απέχουμε πολύ από εχθρική κατάληψη”.