Η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα διπλό μέτωπο: στους δρόμους, μαθητές και φοιτητές εξεγείρονται για την κατάσταση της δημόσιας εκπαίδευσης, ενώ στις αγορές εντείνονται οι ανησυχίες για το δημόσιο χρέος και την ικανότητα της χώρας να περιορίσει τα ελλείμματά της.
Οι μαθητικές διαδηλώσεις στη Γαλλία
Αυτό που ξεκίνησε στα μέσα Σεπτεμβρίου με αποκλεισμούς σχολείων στην περιοχή του Παρισιού έχει εξελιχθεί σε εθνικό κίνημα. Περισσότερα από 6.000 άτομα έχουν προσαχθεί ή συλληφθεί από την έναρξη των κινητοποιήσεων, ενώ χιλιάδες μαθητές, φοιτητές, εκπαιδευτικοί και εργαζόμενοι έχουν βγει στους δρόμους.
Η κλιμάκωση των κινητοποιήσεων και οι συγκρούσεις
«Ακούστε μας και θα σταματήσουμε», είπε χαρακτηριστικά η 18χρονη Νεσρίν σε αστυνομικούς έξω από το λύκειό της στο Παρίσι. Το μήνυμα αποτυπώνει τον πυρήνα μιας κινητοποίησης που ξεκίνησε με πολύ συγκεκριμένα αιτήματα: περισσότερους εκπαιδευτικούς, μικρότερα τμήματα, καλύτερες υποδομές και αντικατάσταση των καθηγητών που απουσιάζουν.
Στη Μασσαλία, η 14χρονη Παλόμα περιγράφει τις κινητοποιήσεις ως έναν τρόπο «να διαμαρτυρηθούμε εναντίον όλων όσων συμβαίνουν στα λύκεια και έξω από αυτά», σε μια χώρα που έχει ήδη εισέλθει σε ουσιαστική προεκλογική περίοδο. Γαλλικές εκλογές του 2027 και το πολιτικό σκηνικό
Η συγκυρία έχει ιδιαίτερη σημασία. Η Γαλλία βρίσκεται περίπου έξι μήνες πριν από τις προεδρικές εκλογές του 2027, ενώ η κυβέρνηση του Σεμπαστιάν Λεκορνί επιχειρεί ταυτόχρονα να αντιμετωπίσει την κοινωνική πίεση και να παρουσιάσει έναν προϋπολογισμό που θα πείσει τις αγορές ότι το γαλλικό δημόσιο χρέος παραμένει διαχειρίσιμο.
Από τα σχολεία στους δρόμους
Το κίνημα ξεκίνησε από σχολεία των φτωχότερων περιοχών της ευρύτερης παρισινής περιφέρειας. Οι μαθητές διαμαρτύρονταν για ετοιμόρροπα κτίρια, προβλήματα θέρμανσης και εξαερισμού, υπερφορτωμένες τάξεις, κενές θέσεις εκπαιδευτικών και ένα σχολικό πρόγραμμα που θεωρούν υπερβολικά βαρύ.
Σύντομα, όμως, οι τοπικές κινητοποιήσεις συνδέθηκαν με ένα ευρύτερο αίσθημα ανασφάλειας για το μέλλον. Η πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση, το Parcoursup, οι κοινωνικές ανισότητες και η αίσθηση ότι το κράτος δεν ακούει τη νέα γενιά έδωσαν στο κίνημα πολιτική διάσταση.
Στα τέλη Σεπτεμβρίου, η Ένωση Μαθητών Λυκείου (USL) κάλεσε σε αποκλεισμούς σε ολόκληρη τη χώρα, σε συντονισμό με ημέρα κινητοποίησης στον δημόσιο τομέα. Στη συνέχεια προστέθηκαν φοιτητικές οργανώσεις και συνδικάτα εκπαιδευτικών.
Στις 6 Οκτωβρίου, η κινητοποίηση πήρε μαζικές διαστάσεις. Οι εκτιμήσεις για τη συμμετοχή κυμάνθηκαν από 266.000 έως 450.000 ανθρώπους, ανάλογα με την πηγή, ενώ εκατοντάδες σχολεία αντιμετώπισαν προβλήματα λειτουργίας.
Η δεύτερη όψη της εξέγερσης: βία και αστυνομική καταστολή
Παράλληλα με τα αιτήματα για την Παιδεία, η αστυνομική αντιμετώπιση των διαδηλώσεων μετατράπηκε σε κεντρικό ζήτημα.
Από τις αρχικές ειρηνικές καταλήψεις, σε ορισμένες περιοχές σημειώθηκαν εμπρησμοί, επιθέσεις σε σχολικά κτίρια και διευθυντές, ρίψεις αντικειμένων και συγκρούσεις με τις δυνάμεις ασφαλείας. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι δεν μπορεί να επιτρέψει τη μετατροπή των σχολικών κινητοποιήσεων σε βίαιες ταραχές.
Από την άλλη πλευρά, οι καταγγελίες για υπέρμετρη χρήση βίας έχουν προκαλέσει πολιτική θύελλα. Ένας 15χρονος έχασε το χέρι του από χειροβομβίδα κρότου-λάμψης στη Λανς, ενώ στην Τουρ ένας 16χρονος υπέστη απώλεια ακοής από το ένα αυτί, με την εισαγγελία να αναφέρει τραυματισμούς συμβατούς με χρήση εκτοξευτήρα σφαιρών από καουτσούκ.
Οι τραυματισμοί και οι χιλιάδες προσαγωγές έχουν ενισχύσει την αντιπαράθεση μεταξύ κυβέρνησης και αντιπολίτευσης. Η Αριστερά κατηγορεί την κυβέρνηση για καταστολή, ενώ η κυβέρνηση καταγγέλλει προσπάθεια πολιτικής εκμετάλλευσης της μαθητικής οργής.
Η κυβέρνηση άργησε να αντιδράσει
Ένα από τα βασικά πολιτικά προβλήματα για το Μέγαρο των Ηλυσίων είναι ότι η κυβέρνηση αιφνιδιάστηκε από την ταχύτητα με την οποία εξαπλώθηκε το κίνημα.
Ο υπουργός Παιδείας Εντουάρ Ζεφρέ δέχθηκε τελικά να συναντηθεί με τις ενώσεις μαθητών και δεσμεύθηκε για σχέδιο δράσης που θα αφορά την ταχύτερη αντικατάσταση εκπαιδευτικών, το σχολικό πρόγραμμα και τη λειτουργία των σχολικών κοινοτήτων.
Παράλληλα δημιουργήθηκε πλατφόρμα μέσω της οποίας οι μαθητές μπορούν να καταθέτουν τις προτάσεις και τα παράπονά τους, ενώ ο υπουργός Ανώτερης Εκπαίδευσης Φιλίπ Μπατίστ συναντήθηκε με εκπροσώπους φοιτητικών οργανώσεων.
Για τους διαδηλωτές, όμως, οι κινήσεις αυτές δεν αρκούν.
Οι μαθητικές και φοιτητικές οργανώσεις ζητούν συγκεκριμένες δεσμεύσεις και επιμένουν στην ανάγκη να υπάρξει συνάντηση απευθείας με τον πρωθυπουργό. Το αίτημα αποκτά μεγαλύτερη βαρύτητα καθώς η κυβέρνηση βρίσκεται ήδη υπό πίεση για τον προϋπολογισμό του 2027.
Ο Μακρόν αντιμέτωπος με τη νεολαία πριν από την κάλπη
Η κρίση έχει πλέον φτάσει στο Μέγαρο των Ηλυσίων. Ο Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος δεν μπορεί να διεκδικήσει τρίτη θητεία, παρακολουθεί μια κοινωνική κινητοποίηση που μπορεί να επηρεάσει την πολιτική ατζέντα της τελευταίας περιόδου της προεδρίας του.
Το ζήτημα δεν είναι μόνο ποιος θα κερδίσει τις επόμενες προεδρικές εκλογές. Είναι και ποια Γαλλία θα παραλάβει ο επόμενος πρόεδρος.
Η νεολαία εμφανίζεται ιδιαίτερα ανήσυχη για το κόστος ζωής, την πρόσβαση στην εκπαίδευση, την αγορά εργασίας και το μέλλον των δημόσιων υπηρεσιών. Η κρίση στα σχολεία λειτουργεί έτσι ως σημείο συμπύκνωσης μιας πολύ ευρύτερης δυσπιστίας απέναντι στο πολιτικό σύστημα.
Ο Ζαν-Λικ Μελανσόν έσπευσε να χαιρετίσει «μια νεότητα που εξεγείρεται για το μέλλον της», ενώ ο επικεφαλής των Σοσιαλιστών Ολιβιέ Φορ μίλησε για «μια γενιά που εξεγείρεται». Η αντιπολίτευση επιχειρεί ήδη να μετατρέψει το μαθητικό κίνημα σε κεντρικό θέμα της προεκλογικής αντιπαράθεσης.
Η άλλη κρίση: χρέος, ομόλογα και ευρώ
Την ίδια στιγμή, η κοινωνική αναταραχή συναντά μια δεύτερη κρίση, αυτή τη φορά στις αγορές.
Το γαλλικό δημόσιο χρέος αυξάνεται ταχύτερα από την οικονομία, το έλλειμμα παραμένει πολύ πάνω από τον ευρωπαϊκό στόχο και η κυβέρνηση καλείται να μειώσει τις δαπάνες χωρίς να προκαλέσει νέα κοινωνική έκρηξη. Η απόδοση του δεκαετούς γαλλικού ομολόγου έχει πλησιάσει το 5%, επίπεδο που επαναφέρει στο προσκήνιο τις ανησυχίες για το κόστος εξυπηρέτησης του χρέους.
Ο Πολ Κρούγκμαν έχει προειδοποιήσει ότι η Γαλλία κινείται σε μη βιώσιμη δημοσιονομική τροχιά, συνδέοντας την κατάσταση με την αδυναμία του πολιτικού συστήματος να αντιμετωπίσει τις μακροπρόθεσμες πιέσεις, ιδιαίτερα στο ασφαλιστικό.
Η ανησυχία δεν περιορίζεται στη Γαλλία. Η διεύρυνση των spreads των γαλλικών ομολόγων έχει αρχίσει να επηρεάζει και τις αγορές άλλων κρατών της ευρωζώνης, καθώς οι επενδυτές αξιολογούν πλέον τον πολιτικό κίνδυνο μαζί με τα δημοσιονομικά δεδομένα. Η γαλλική κρίση χρέους και ο κίνδυνος μετάδοσης
«Πολύ μεγάλη για να διασωθεί»
Το πιο δύσκολο σενάριο αφορά την πιθανότητα μιας σοβαρής απώλειας εμπιστοσύνης των επενδυτών.
Η Γαλλία δεν είναι μια μικρή οικονομία της περιφέρειας της ευρωζώνης. Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ένας από τους βασικούς πυλώνες του ευρώ. Για τον λόγο αυτό μια σοβαρή κρίση γαλλικού χρέους θα ήταν πολύ διαφορετική από την ελληνική κρίση της προηγούμενης δεκαετίας.
Η ΕΚΤ διαθέτει εργαλεία παρέμβασης, όμως μια ενδεχόμενη στήριξη της Γαλλίας θα είχε πολύ μεγαλύτερο οικονομικό και πολιτικό κόστος. Παράλληλα, η ανάγκη να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη των αγορών περιορίζει τα περιθώρια της γαλλικής κυβέρνησης για μεγάλες αυξήσεις κοινωνικών δαπανών.
Εδώ βρίσκεται και η βασική αντίφαση της σημερινής Γαλλίας: οι μαθητές ζητούν περισσότερους πόρους για το δημόσιο σχολείο, οι εργαζόμενοι ζητούν κοινωνικές δαπάνες και ταυτόχρονα οι αγορές απαιτούν δημοσιονομική πειθαρχία.
Το στοίχημα του Λεκορνί
Ο Σεμπαστιάν Λεκορνί προσπάθησε να αποφορτίσει την κατάσταση υποσχόμενος ότι έως τα τέλη Οκτωβρίου η κυβέρνηση θα παρουσιάσει «συγκεκριμένες, άμεσες και πλήρως χρηματοδοτούμενες» απαντήσεις.
«Η οργή των νέων δεν προέρχεται από το πουθενά», δήλωσε, αναγνωρίζοντας ουσιαστικά ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζει τις κινητοποιήσεις ως ένα παροδικό επεισόδιο.
Το πρόβλημα είναι ότι οι μαθητές ζητούν τώρα αποδείξεις και όχι μόνο εξαγγελίες.
Νέα ημέρα απεργιών και διαδηλώσεων έχει προγραμματιστεί για την Τρίτη 13 Οκτωβρίου. Αν η συμμετοχή παραμείνει υψηλή, η κυβέρνηση θα βρεθεί μπροστά σε ένα κρίσιμο δίλημμα: να αυξήσει τις δαπάνες για την Παιδεία σε μια περίοδο δημοσιονομικής πίεσης ή να επιμείνει στη λιτότητα και να διακινδυνεύσει την περαιτέρω πολιτικοποίηση της νεολαίας.
Η 16χρονη Λουσίν το περιέγραψε διαφορετικά: «Είναι κάπως σαν παιχνίδι ανάμεσα στην κυβέρνηση και εμάς – να δούμε ποιος θα υποχωρήσει πρώτος».
Αυτό ακριβώς είναι πλέον το στοίχημα. Και δεν αφορά μόνο τα σχολεία. Αφορά το αν η Γαλλία μπορεί να αντιμετωπίσει ταυτόχρονα την κοινωνική δυσαρέσκεια, το δημοσιονομικό της πρόβλημα και μια προεδρική εκλογή που θα κρίνει την επόμενη πολιτική εποχή της χώρας.
