Με μια μαζική λειτουργία στην Πλας ντε λα Κονκόρντ, παρουσία περίπου 700.000 πιστών, ολοκληρώθηκε το απόγευμα του Σαββάτου η επίσκεψη του Πάπα Λέοντα ΙΔ΄ στο Παρίσι. Ο ποντίφικας, που έχει αναδείξει την τεχνητή νοημοσύνη σε ένα από τα κεντρικά ζητήματα της θητείας του, προειδοποίησε για τον κίνδυνο ενός «παράδεισου μηχανών» που θα μπορούσε να περιορίσει την ανθρώπινη αυτονομία και να επηρεάσει καθοριστικά την καθημερινή ζωή.
Η λειτουργία ολοκληρώθηκε στις 17.30 ώρα Ελλάδας, σηματοδοτώντας το τέλος του παρισινού σκέλους της επίσκεψης. Ο Λέων ΙΔ΄ μεταβαίνει στη συνέχεια στη Λούρδη, όπου θα προσευχηθεί το βράδυ στο σπήλαιο Μασαμπιέλ και την Κυριακή το πρωί θα τελέσει νέα λειτουργία. Η επίσκεψη πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία ο ποντίφικας έχει παρέμβει επανειλημμένα στη συζήτηση για την τεχνητή νοημοσύνη.
Ο πρώτος Πάπας αμερικανικής καταγωγής έχει ήδη προειδοποιήσει για τις επιπτώσεις της ταχύτατης ανάπτυξης της AI, ενώ σε προηγούμενες παρεμβάσεις του έχει ζητήσει αυστηρότερους κανόνες για τη χρήση της. Στο Παρίσι έδωσε στην προειδοποίησή του ακόμη πιο σαφή ηθική διάσταση, συνδέοντας την τεχνολογική πρόοδο με την ανάγκη διατήρησης της ανθρώπινης κρίσης και αξιοπρέπειας.
«Αν θέλουμε να αποφύγουμε την απώλεια της ανθρωπιάς μας μέσα σε έναν “παράδεισο μηχανών” που εισβάλλει και καθορίζει την καθημερινότητά μας, υπάρχει επιτακτική ανάγκη για εκπαίδευση στην ηθική διάκριση», δήλωσε ο Λέων ΙΔ΄ κάτω από τις επιχρυσωμένες οροφές του Μεγάρου των Ηλυσίων. Η τοποθέτησή του εντάσσεται στη γενικότερη συζήτηση για τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης και τα όρια που πρέπει να τεθούν στην ανάπτυξη και χρήση της.
Παράλληλα, ο Πάπας έθεσε στο ίδιο πλαίσιο μια σειρά από ζητήματα βιοηθικής, εκφράζοντας την αντίθεσή του σε πρακτικές που, όπως υποστήριξε, μπορεί να μετατρέψουν την επιστήμη και την τεχνολογία σε δραστηριότητες με αποκλειστικό κίνητρο το κέρδος. Αναφέρθηκε στη γενετική τροποποίηση, την παρένθετη μητρότητα, το εμπόριο ανθρωπίνων οργάνων και τη δυνατότητα προγραμματισμού του θανάτου.
Η τεχνητή νοημοσύνη στο επίκεντρο της επίσκεψης
Η παρέμβαση του Λέοντα ΙΔ΄ για την AI δεν ήταν αποσπασματική. Ο ποντίφικας έχει καταστήσει την τεχνολογία ένα από τα σταθερά θέματα των δημόσιων παρεμβάσεών του, καθώς η τεχνητή νοημοσύνη περνά πλέον από την πειραματική χρήση σε ολοένα περισσότερες καθημερινές δραστηριότητες.
Στο επίκεντρο της σκέψης του βρίσκεται το ερώτημα ποιος θα λαμβάνει τις αποφάσεις σε μια κοινωνία όπου οι αλγόριθμοι αποκτούν ολοένα μεγαλύτερο ρόλο. Η προειδοποίηση για έναν «παράδεισο μηχανών» αφορά ακριβώς αυτή τη μετατόπιση: τον κίνδυνο οι άνθρωποι να παραδώσουν σε τεχνολογικά συστήματα επιλογές που μέχρι σήμερα συνδέονταν με την ανθρώπινη κρίση.
Στο ίδιο πλαίσιο, η συζήτηση για τους AI agents και την απώλεια ελέγχου αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Οι νέες εφαρμογές δεν περιορίζονται πλέον στην παραγωγή κειμένου ή εικόνας, αλλά μπορούν να εκτελούν εντολές και να αναλαμβάνουν σύνθετες διαδικασίες με περιορισμένη ανθρώπινη παρέμβαση.
Κριτική στην υποβοηθούμενη θανάτωση
Από το Παρίσι ο Λέων ΙΔ΄ επανέλαβε και τη θέση της Καθολικής Εκκλησίας υπέρ της προστασίας της ανθρώπινης ζωής. Η παρέμβασή του ήρθε δύο μήνες μετά την έγκριση από Γάλλους πολιτικούς μέτρου που επιτρέπει μορφές υποβοηθούμενης θανάτωσης για ανθρώπους με ανίατες ασθένειες.
«Ανησυχώ για εκείνες τις τάσεις στην κοινωνία που ενέχουν τον κίνδυνο να μετατρέψουν την επιστήμη και την τεχνολογία σε εγχειρήματα με αποκλειστικό κίνητρο το κέρδος», ανέφερε, συνδέοντας διαφορετικά ζητήματα βιοϊατρικής τεχνολογίας με το ευρύτερο ερώτημα των ορίων της επιστημονικής παρέμβασης στην ανθρώπινη ζωή.
Η θέση αυτή φέρνει τον Πάπα σε άμεση αντίθεση με σημαντικές επιλογές της σύγχρονης Γαλλίας, όπου η άμβλωση έχει κατοχυρωθεί στο Σύνταγμα από το 2024 και η συζήτηση για το τέλος της ζωής έχει αποκτήσει ιδιαίτερη πολιτική και κοινωνική βαρύτητα.
Από την Παναγία των Παρισίων στη Λούρδη
Κατά την επίσκεψή του στο Παρίσι ο Λέων ΙΔ΄ προσευχήθηκε μαζί με χιλιάδες πιστούς στον ανακαινισμένο καθεδρικό ναό της Παναγίας των Παρισίων, στην πρώτη επίσκεψη Πάπα μετά την καταστροφική πυρκαγιά του 2019.
Την ίδια στιγμή, η μαζική λειτουργία στην Πλας ντε λα Κονκόρντ αποτέλεσε το μεγαλύτερο δημόσιο γεγονός της επίσκεψής του στη γαλλική πρωτεύουσα. Οι εκτιμήσεις πριν από την τελετή έκαναν λόγο για 600.000 έως ένα εκατομμύριο ανθρώπους, ενώ ο τελικός αριθμός που δόθηκε για την παρουσία στη λειτουργία ήταν περίπου 700.000 πιστοί.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν είχε υποδεχθεί τον Πάπα στο αεροδρόμιο Ορλί μαζί με τη σύζυγό του Μπριζίτ. Η γαλλική προεδρία χαρακτήρισε τη λειτουργία στην καρδιά του Παρισιού σημαντικό γεγονός για τη χώρα, παρά τον αυστηρό διαχωρισμό Εκκλησίας και κράτους που ισχύει στη Γαλλία από το 1905.
Το δύσκολο κεφάλαιο των σκανδάλων κακοποίησης
Η επίσκεψη του Λέοντα ΙΔ΄ πραγματοποιείται επίσης σε μια περίοδο κατά την οποία η Καθολική Εκκλησία στη Γαλλία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις συνέπειες των σκανδάλων σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων.
Η μεγάλη έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2021 κατέγραψε περίπου 330.000 ανήλικους που είχαν υποστεί κακοποίηση από καθολικούς κληρικούς και λαϊκά στελέχη της Εκκλησίας σε διάστημα επτά δεκαετιών. Έκτοτε έχουν ληφθεί μέτρα αποζημίωσης και προστασίας, όμως οργανώσεις θυμάτων συνεχίζουν να ζητούν πλήρη ανάληψη ευθυνών από την εκκλησιαστική ηγεσία.
Στη Λούρδη, όπου μεταβαίνει ο Πάπας μετά το Παρίσι, αναμένεται να συναντήσει επτά Γάλλους πολίτες που υπήρξαν θύματα κακοποίησης από καθολικούς κληρικούς. Η συνάντηση αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα σημεία του δεύτερου σκέλους της επίσκεψής του.
Η επόμενη στάση και το μήνυμα για την Ευρώπη
Μετά τη Λούρδη, ο Λέων ΙΔ΄ θα συνεχίσει την περιοδεία του στη Γαλλία, με επόμενο σταθμό το Μετς, κοντά στα γερμανικά σύνορα. Στη διάρκεια της επίσκεψης αναμένεται να παρουσιάσει και το ευρύτερο όραμά του για την Ευρώπη, σε μια περίοδο κατά την οποία η ήπειρος βρίσκεται αντιμέτωπη με πολέμους, τεχνολογικές ανατροπές και βαθιές κοινωνικές αλλαγές.
Η παρουσία του Πάπα στη Γαλλία συνδυάζει έτσι διαφορετικές θεματικές: την αναζήτηση ενός νέου ρόλου της Εκκλησίας σε μια όλο και πιο κοσμική κοινωνία, τα ζητήματα βιοηθικής, την αντιμετώπιση των συνεπειών των σκανδάλων κακοποίησης και, πάνω απ’ όλα, την προσπάθεια να ανοίξει μια διεθνής συζήτηση για τα όρια της τεχνολογικής ανάπτυξης.
Για τον Λέοντα ΙΔ΄, η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί μόνο τεχνολογικό ζήτημα. Είναι, όπως προκύπτει από τις παρεμβάσεις του, ζήτημα για το ποια θέση θα εξακολουθήσει να έχει ο άνθρωπος σε έναν κόσμο όπου οι μηχανές αποκτούν ολοένα περισσότερες δυνατότητες να αποφασίζουν, να προβλέπουν και να ενεργούν.
