Πενήντα δύο χρόνια μετά την ίδρυση του ΠΑΣΟΚ, ο Γιώργος Παπανδρέου επαναφέρει στο προσκήνιο τις τέσσερις βασικές αρχές της Διακήρυξης της 3ης του Σεπτέμβρη, υποστηρίζοντας ότι παραμένουν επίκαιρες, υπό την προϋπόθεση ότι θα αποκτήσουν νέο περιεχόμενο.
Ο πρώην πρωθυπουργός συνδέει την εθνική ανεξαρτησία, τη λαϊκή κυριαρχία, την κοινωνική απελευθέρωση και τη δημοκρατική διαδικασία με τα σημερινά ζητήματα της οικονομίας, της εργασίας, της στέγης, της τεχνολογίας, της πράσινης μετάβασης και της συμμετοχής των πολιτών.
Η Διακήρυξη ως διαρκές πολιτικό ερώτημα
Σε δήλωσή του για την επέτειο της 3ης του Σεπτέμβρη, ο Γιώργος Παπανδρέου χαρακτηρίζει τη Διακήρυξη του ΠΑΣΟΚ «ζωντανή πολιτική και ηθική δέσμευση» και υπογραμμίζει ότι κάθε γενιά καλείται να αναμετρηθεί με τα ίδια θεμελιώδη ερωτήματα, ακόμη και αν οι απαντήσεις αλλάζουν.
«Ποιος αποφασίζει για το μέλλον της χώρας; Ποιος ελέγχει την εξουσία και τον πλούτο; Ποιος ωφελείται από την ανάπτυξη; Πώς γίνεται ο πολίτης πραγματικός πρωταγωνιστής της δημοκρατίας;», είναι τα ερωτήματα που θέτει, επιχειρώντας να συνδέσει το πολιτικό αποτύπωμα της ιδρυτικής Διακήρυξης με τις σημερινές κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες.
Για τον πρώην πρωθυπουργό, η 3η του Σεπτέμβρη εξέφρασε ένα συλλογικό αίτημα αξιοπρέπειας και Αλλαγής, δίνοντας συγκεκριμένο πολιτικό περιεχόμενο σε τέσσερις βασικές αρχές: εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία, κοινωνική απελευθέρωση και δημοκρατική διαδικασία.
Νέα μορφή στις εξαρτήσεις
Ο Γιώργος Παπανδρέου υποστηρίζει ότι οι μορφές εξάρτησης έχουν αλλάξει και πλέον αποτυπώνονται σε διαφορετικά πεδία της καθημερινότητας και της οικονομίας.
Στο επίκεντρο της κριτικής του βρίσκονται η αίσθηση αδυναμίας του πολίτη απέναντι στο κράτος, η εργασιακή ανασφάλεια των νέων, το υψηλό κόστος της στέγης, η πρόσβαση στην υγεία και την παιδεία, η εγκατάλειψη της περιφέρειας και η διαχείριση του δημόσιου πλούτου.
«Όταν η στέγη, η υγεία και η ποιοτική παιδεία μετατρέπονται από δικαιώματα σε προνόμια», σημειώνει, το ζήτημα της κοινωνικής δικαιοσύνης αποκτά εκ νέου κεντρική πολιτική σημασία.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσει και την ανάγκη προστασίας του δημόσιου πλούτου, θεωρώντας ότι η ανάπτυξη οφείλει να δημιουργεί οφέλη για την κοινωνία και να περιορίζει τις ανισότητες.
Εθνική ανεξαρτησία μέσα σε μια ισχυρή Ευρώπη
Η πρώτη από τις τέσσερις αρχές, η εθνική ανεξαρτησία, αποκτά κατά τον Γιώργο Παπανδρέου διαφορετικό περιεχόμενο στη σημερινή εποχή.
Τη συνδέει με τη «δημοκρατική αυτονομία» μιας Ελλάδας που θα μπορεί να αποφασίζει για το μέλλον της μέσα σε μια ισχυρή και δημοκρατική Ευρώπη. Στο επίκεντρο θέτει την ανάγκη η χώρα να διατηρεί περιθώρια αυτοδύναμων αποφάσεων απέναντι σε οικονομικά ολιγοπώλια, ενεργειακούς εκβιασμούς και γεωπολιτικούς καταναγκασμούς.
Παράλληλα, αναδεικνύει τον ρόλο της Ελλάδας ως δύναμης ειρήνης, διεθνούς δικαίου και συνεργασίας, με ειδική αναφορά στη σταθερή προσήλωση σε μια δίκαιη και βιώσιμη λύση του Κυπριακού.
Λαϊκή κυριαρχία σημαίνει κράτος δικαίου
Στη σημερινή εκδοχή της, η λαϊκή κυριαρχία συνδέεται από τον πρώην πρωθυπουργό με τη λειτουργία του κράτους δικαίου και τον έλεγχο της εξουσίας.
Ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, ελεύθερη και πλουραλιστική ενημέρωση, διαφάνεια, λογοδοσία και ουσιαστικός έλεγχος κάθε εξουσίας αποτελούν, σύμφωνα με τον ίδιο, προϋποθέσεις για μια δημοκρατία που λειτουργεί προς όφελος των πολιτών.
Ιδιαίτερη θέση στη δήλωσή του καταλαμβάνει η τεχνολογία. Ο Γιώργος Παπανδρέου υπογραμμίζει ότι τα προσωπικά δεδομένα, οι νέες τεχνολογίες και η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορούν να αποτελούν αποκλειστικό πεδίο ελέγχου ιδιωτικών συμφερόντων. Το ζητούμενο, όπως σημειώνει, είναι να υπηρετούν τον άνθρωπο και τη δημοκρατία.
Από την κοινωνική απελευθέρωση στη νέα κοινωνική προστασία
Η κοινωνική απελευθέρωση μεταφράζεται σήμερα, σύμφωνα με την παρέμβασή του, σε συγκεκριμένες κοινωνικές και οικονομικές προτεραιότητες.
Αξιοπρεπής εργασία, προσιτή κατοικία, ισχυρό δημόσιο σύστημα υγείας, σύγχρονη δημόσια παιδεία και πραγματικές ευκαιρίες για τους νέους βρίσκονται στον πυρήνα της πρότασης.
Παράλληλα, ο πρώην πρωθυπουργός συνδέει την κοινωνική δικαιοσύνη με την πράσινη μετάβαση. Μια δίκαιη πράσινη μετάβαση, επισημαίνει, χρειάζεται την κοινωνία συμμέτοχη στη διαδικασία και όχι απλό θεατή των αποφάσεων. Στην ίδια λογική εντάσσει την προστασία του περιβάλλοντος, του δημόσιου πλούτου και των δικαιωμάτων των επόμενων γενεών.
Από τον συγκεντρωτισμό στη συμμετοχή
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει ο Γιώργος Παπανδρέου στη δημοκρατική διαδικασία, την οποία συνδέει με την ανάγκη να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο συμμετέχουν οι πολίτες στη λήψη των αποφάσεων.
Το ζητούμενο, όπως σημειώνει, είναι η μετάβαση «από τον συγκεντρωτισμό στη συμμετοχή». Ο πολίτης πρέπει να γίνει συνδιαμορφωτής των αποφάσεων και όχι απλώς ψηφοφόρος κάθε τέσσερα χρόνια.
Η θέση αυτή επεκτείνει τη συζήτηση για τη δημοκρατία πέρα από την εκλογική διαδικασία και θέτει στο επίκεντρο τη συμμετοχή, τη λογοδοσία και τη δυνατότητα των πολιτών να επηρεάζουν ουσιαστικά τις πολιτικές επιλογές.
«Το ΠΑΣΟΚ δεν γεννήθηκε ως ένας ακόμη μηχανισμός διαχείρισης της εξουσίας»
Στη δήλωσή του, ο Γιώργος Παπανδρέου επιχειρεί παράλληλα να προσδιορίσει τον πολιτικό ρόλο που αποδίδει στην ιστορική παρακαταθήκη του ΠΑΣΟΚ.
«Το ΠΑΣΟΚ δεν γεννήθηκε ως ένας ακόμη μηχανισμός διαχείρισης της εξουσίας», τονίζει, υποστηρίζοντας ότι το Κίνημα έφερε στο προσκήνιο κοινωνικές ομάδες που βρίσκονταν στο περιθώριο και άλλαξε τους κοινωνικούς και πολιτικούς συσχετισμούς υπέρ των πολλών.
Αυτό, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελεί και σήμερα το μέτρο της ευθύνης και της προοπτικής που πρέπει να υπηρετήσει η παράταξη για την Ελλάδα.
«Η 3η του Σεπτέμβρη δεν είναι ιδιοκτησία κανενός»
Το πολιτικό μήνυμα του Γιώργου Παπανδρέου καταλήγει στην ανάγκη για μια νέα δημοκρατική και πράσινη αλλαγή, με τη Διακήρυξη της 3ης του Σεπτέμβρη να λειτουργεί ως αφετηρία και όχι ως αναφορά αποκλειστικά στο παρελθόν.
«Η 3η του Σεπτέμβρη δεν είναι ιδιοκτησία κανενός. Είναι μια διαρκής υπόσχεση προς τον ελληνικό λαό», αναφέρει, συνδέοντας αυτή την υπόσχεση με μια πολιτική που θα στηρίζεται στις αρχές, στη συμμετοχή και στη συλλογική δημιουργία.
Ο πρώην πρωθυπουργός θέτει ως βασικό στόχο ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο που θα απελευθερώνει τις δημιουργικές δυνάμεις της χώρας, θα μειώνει τις ανισότητες, θα εγγυάται την αξιοπρέπεια και θα ενισχύει τη φωνή του πολίτη και του ελληνισμού.
«Με μνήμη, αλλά χωρίς να μένουμε στο παρελθόν. Με αυτογνωσία, αλλά χωρίς παραίτηση», σημειώνει, δίνοντας στην επέτειο της 3ης του Σεπτέμβρη το περιεχόμενο μιας νέας πολιτικής διεκδίκησης.
Το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του είναι ότι η ιστορική Διακήρυξη μπορεί να παραμένει σημείο αναφοράς μόνο μέσα από τη μεταφορά των αρχών της στα προβλήματα της σημερινής κοινωνίας. Και σε αυτή τη βάση, ο Γιώργος Παπανδρέου καλεί σε μια πολιτική που θα ξανακάνει, όπως αναφέρει, «υπόθεση των πολλών» τη δημοκρατία και τη συλλογική δράση.
