Νέα πίεση προς τους Ευρωπαίους συμμάχους να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος της ευθύνης για τη συμβατική άμυνα της ηπείρου ασκεί η Ουάσιγκτον, με τον υφυπουργό Άμυνας των ΗΠΑ Έλμπριτζ Κόλμπι να μεταφέρει το μήνυμα στις Βρυξέλλες. Την ώρα που βρίσκεται σε εξέλιξη η εξάμηνη επανεξέταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιχειρούν να αποδείξουν ότι αυξάνουν τις αμυντικές τους δυνατότητες, χωρίς όμως να επιθυμούν απομάκρυνση των αμερικανικών δυνάμεων.
Η Ουάσιγκτον ζητά επιτάχυνση της ευρωπαϊκής άμυνας
Ο Έλμπριτζ Κόλμπι έφτασε την Πέμπτη στις Βρυξέλλες για συνομιλίες με τους συμμάχους του ΝΑΤΟ, έχοντας ως βασικό αντικείμενο την πορεία της αμερικανικής επανεξέτασης των στρατιωτικών αναπτύξεων στην Ευρώπη.
Το μήνυμα που μετέφερε ήταν ότι οι ΗΠΑ θέλουν να επιταχυνθεί η διαδικασία μεταφοράς μεγαλύτερου μέρους της ευθύνης για τη συμβατική άμυνα της Ευρώπης στους ίδιους τους Ευρωπαίους.
«Θέλαμε να ακούσουμε απευθείας από τους συμμάχους, και μάλιστα γραπτώς», δήλωσε ο Κόλμπι πριν από τη συνάντησή του με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε.
Η αμερικανική προσέγγιση δεν περιορίζεται στην αύξηση των αμυντικών προϋπολογισμών. Η Ουάσιγκτον θέλει να διαπιστώσει εάν οι ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να αναπτύξουν τις απαραίτητες στρατιωτικές δυνατότητες ώστε να μειωθεί η εξάρτησή τους από τις ΗΠΑ.
Το ερωτηματολόγιο που έβαλε και την πολιτική στο κάδρο
Στο πλαίσιο της επανεξέτασης, οι σύμμαχοι κλήθηκαν να απαντήσουν σε αμερικανικό ερωτηματολόγιο, το οποίο προκάλεσε έκπληξη σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Οι ερωτήσεις δεν αφορούν αποκλειστικά στρατιωτικές δυνατότητες. Οι ευρωπαϊκές χώρες καλούνται μεταξύ άλλων να αναφέρουν εάν έχουν υποστηρίξει δημόσια την εξωτερική πολιτική του Ντόναλντ Τραμπ, εάν επιβάλλουν περιορισμούς στη χρήση αμερικανικών στρατιωτικών βάσεων και εάν κατευθύνουν αμυντικές δαπάνες προς αμερικανικές εταιρείες.
Έτσι, η επανεξέταση αποκτά και πολιτική διάσταση. Για την Ουάσιγκτον, η μελλοντική στρατιωτική συνεργασία συνδέεται όχι μόνο με τις ανάγκες του ΝΑΤΟ, αλλά και με το πόσο πρόθυμοι είναι οι σύμμαχοι να διευκολύνουν την αμερικανική στρατηγική.
Οι Ευρωπαίοι θέλουν περισσότερη άμυνα, αλλά όχι λιγότερη Αμερική
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις προσπαθούν να δείξουν στον Κόλμπι ότι η αύξηση των αμυντικών δαπανών δεν αποτελεί απλώς πολιτική δέσμευση.
Η Ευρώπη βρίσκεται ήδη σε διαδικασία επανεξοπλισμού, με τις χώρες του ΝΑΤΟ να έχουν συμφωνήσει σε σημαντική αύξηση των σχετικών δαπανών. Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι θέλουν να καταστήσουν σαφές ότι η ενίσχυση της ευρωπαϊκής άμυνας δεν σημαίνει ότι επιθυμούν την αποχώρηση των αμερικανικών δυνάμεων.
Αντίθετα, ειδικά οι χώρες της ανατολικής πτέρυγας θεωρούν την αμερικανική στρατιωτική παρουσία απαραίτητη για την αποτροπή απέναντι στη Ρωσία.
Ορισμένες μάλιστα έχουν προσφερθεί να αναλάβουν μεγαλύτερο μέρος του κόστους που συνδέεται με την παραμονή αμερικανικών στρατευμάτων στο έδαφός τους, σε μια προσπάθεια να περιορίσουν τα κίνητρα της Ουάσιγκτον για μείωση της παρουσίας της.
Στο επίκεντρο οι βάσεις και ο αμερικανικός έλεγχος των επιχειρήσεων
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η αναφορά του Κόλμπι στην πρόσβαση των αμερικανικών δυνάμεων, στις βάσεις και στις υπερπτήσεις.
Η αμερικανική κυβέρνηση έχει εκφράσει δυσαρέσκεια για τους περιορισμούς που επέβαλαν ορισμένοι Ευρωπαίοι σύμμαχοι στη χρήση βάσεων και εναέριου χώρου κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Ιράν.
Για την Ουάσιγκτον, το ζήτημα είναι επιχειρησιακό αλλά και στρατηγικό: οι αμερικανικές δυνάμεις πρέπει να μπορούν να μετακινούνται και να επιχειρούν από την Ευρώπη όταν το απαιτούν οι αμερικανικοί σχεδιασμοί.
«Ας δούμε μερικά πράγματα όπως η πρόσβαση, η δημιουργία βάσεων και οι υπερπτήσεις», δήλωσε ο Κόλμπι, αφήνοντας να εννοηθεί ότι υπάρχουν ζητήματα τα οποία πρέπει να επανεξεταστούν.
Τέσσερα σενάρια για την αμερικανική παρουσία
Παράλληλα με τις συνομιλίες στις Βρυξέλλες, το Πεντάγωνο προχωρά στην επανεξέταση της διάταξης των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη.
Η διαδικασία αναμένεται να οδηγήσει σε τουλάχιστον τέσσερα διαφορετικά σενάρια, τα οποία θα εξεταστούν από την αμερικανική ηγεσία. Κρίσιμη θεωρείται η σύσκεψη που έχει προγραμματιστεί έως τις 18 Σεπτεμβρίου μεταξύ του ανώτατου Αμερικανού στρατιωτικού διοικητή στην Ευρώπη και του Κόλμπι.
Στη συνέχεια, οι επιλογές αναμένεται να παρουσιαστούν στον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ.
Το Πεντάγωνο υποστηρίζει ότι η εξέταση διαφορετικών σεναρίων δεν σημαίνει ότι έχει ληφθεί απόφαση για μαζική αποχώρηση. Ωστόσο, στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες υπάρχει η ανησυχία ότι η διαδικασία μπορεί να καταλήξει σε σημαντική μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας.
Γιατί η ανατολική Ευρώπη φοβάται την αμερικανική αποχώρηση
Για τις χώρες που βρίσκονται κοντά στη Ρωσία, η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η Πολωνία και τα κράτη της Βαλτικής αντιμετωπίζουν την αμερικανική παρουσία ως βασικό στοιχείο της αποτροπής. Η προοπτική περιορισμού των αμερικανικών δυνάμεων δημιουργεί επομένως διαφορετικούς κινδύνους από εκείνους που αντιλαμβάνονται χώρες της δυτικής Ευρώπης.
Οι ανησυχίες ενισχύονται από την κατάσταση στην Ουκρανία και τις ενδείξεις ότι η σύγκρουση παραμένει χωρίς σαφή πολιτική διέξοδο. Παράλληλα, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καταγγέλλουν αυξανόμενες ενέργειες δολιοφθοράς που συνδέονται με τη Ρωσία.
Σε αυτό το περιβάλλον, η συζήτηση για την αμερικανική παρουσία δεν αφορά μόνο τη χρηματοδότηση της άμυνας. Αφορά το κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να καλύψει μόνη της το κενό που θα δημιουργούσε μια ουσιαστική αμερικανική αποχώρηση.
Η νέα σχέση ΗΠΑ – Ευρώπης περνά από την άμυνα
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει καταστήσει σαφές ότι θέλει να μειώσει το βάρος που επωμίζονται οι ΗΠΑ για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και να διαθέσει περισσότερους πόρους σε άλλες στρατηγικές προτεραιότητες, με την Κίνα και τον Ινδο-Ειρηνικό να βρίσκονται ψηλά στην αμερικανική ατζέντα.
Η αλλαγή δεν σημαίνει απαραίτητα εγκατάλειψη του ΝΑΤΟ. Σημαίνει, όμως, ότι η Ουάσιγκτον θέλει μια διαφορετική κατανομή ρόλων μέσα στη Συμμαχία.
Η Ευρώπη καλείται να διαθέσει περισσότερα χρήματα, να αναπτύξει περισσότερες στρατιωτικές δυνατότητες και να μπορεί να αναλάβει μεγαλύτερο μέρος των συμβατικών επιχειρήσεων. Οι ΗΠΑ, από την πλευρά τους, διατηρούν τη στρατηγική τους παρουσία, αλλά επανεξετάζουν πόσο εκτεταμένη πρέπει να είναι.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι αν η Ευρώπη θα αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες. Αυτό έχει ήδη αποφασιστεί. Είναι εάν θα μπορέσει να μετατρέψει τις αυξημένες δαπάνες σε πραγματική στρατιωτική αυτονομία, χωρίς παράλληλα να διαρραγεί η αμερικανική ομπρέλα ασφαλείας.
