Η επίσημη οικονομική αφήγηση στηρίζεται στην εικόνα δημοσιονομικής κανονικότητας, με επίκεντρο τα πρωτογενή πλεονάσματα και τη σταδιακή αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ. Ωστόσο, η συνολική αποτύπωση της οικονομίας, όταν συνυπολογιστεί το ιδιωτικό χρέος και οι ενδοκρατικοί μηχανισμοί χρηματοδότησης, διαμορφώνει μια διαφορετική εικόνα: μια οικονομία με συσσωρευμένες υποχρεώσεις που αγγίζουν το όριο του 1 τρισεκατομμυρίου ευρώ.
Το δημόσιο χρέος, που ξεπερνά τα 427 δισεκατομμύρια ευρώ, παραμένει ο πιο ορατός δείκτης. Πίσω του, όμως, εξελίσσεται ένα πιο σύνθετο σύστημα ανακύκλωσης ρευστότητας, όπου η διαχείριση των ταμειακών διαθεσίμων και οι εσωτερικοί δανεισμοί καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό τη λειτουργία του κράτους.
Η εικόνα των πλεονασμάτων και η πραγματική ρευστότητα
Τα δημοσιονομικά πλεονάσματα και οι εισροές από ιδιωτικοποιήσεις ενισχύουν την εικόνα σταθερότητας που προβάλλεται προς τις αγορές και τους θεσμούς. Ωστόσο, η πορεία του χρέους της κεντρικής κυβέρνησης δεν ακολουθεί αντίστοιχη αποκλιμάκωση. Αντίθετα, διατηρεί ανοδική τροχιά, γεγονός που ενισχύει τα ερωτήματα γύρω από τη δομή της χρηματοδότησης του κράτους και την πραγματική πηγή κάλυψης των αναγκών του.
Το συνολικό χρέος και η διπλή του διάσταση
Η συζήτηση για τη δημοσιονομική εικόνα δεν περιορίζεται πλέον στο κρατικό χρέος. Η διεύρυνση της οπτικής στο συνολικό ιδιωτικό και δημόσιο χρέος αποκαλύπτει μια οικονομία με υψηλή συνολική μόχλευση, όπου νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κράτος κινούνται σε ένα περιβάλλον συσσωρευμένων υποχρεώσεων.
Η προσέγγιση αυτή μετατοπίζει το επίκεντρο από τη διαχείριση των ετήσιων ισοζυγίων προς τη διαρθρωτική αντοχή του οικονομικού συστήματος συνολικά.
Τα repos και ο εσωτερικός δανεισμός του κράτους
Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη δομή παίζει ο μηχανισμός των repos, δηλαδή των συμφωνιών επαναγοράς που επιτρέπουν στο κράτος να αντλεί ρευστότητα από εγχώριους φορείς. Μέσω αυτού του εργαλείου, περίπου 63 δισεκατομμύρια ευρώ έχουν διοχετευθεί από διαθέσιμα ασφαλιστικών ταμείων και δημόσιων οργανισμών προς τη χρηματοδότηση του Δημοσίου.
Η πρακτική αυτή λειτουργεί ως εσωτερικός δανεισμός, περιορίζοντας την ανάγκη άμεσης προσφυγής στις διεθνείς αγορές. Ταυτόχρονα, όμως, ανακυκλώνει την ίδια ρευστότητα στο εσωτερικό του συστήματος, μεταφέροντας τον χρηματοδοτικό κίνδυνο εντός της οικονομίας και περιορίζοντας τα διαθέσιμα των θεσμικών αποταμιευτών.
Ο ΕΦΚΑ ως χρηματοδότης και το ασφαλιστικό αποτύπωμα
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η εμπλοκή του ασφαλιστικού συστήματος σε αυτόν τον μηχανισμό. Ο ΕΦΚΑ, παρά την ενίσχυση των εσόδων του από εισφορές, εξακολουθεί να φέρει ένα ιστορικό έλλειμμα που προσεγγίζει τα 52 δισεκατομμύρια ευρώ.
Η αξιοποίηση των διαθεσίμων του ως πηγή χρηματοδότησης του κράτους δημιουργεί μια ιδιότυπη σχέση αλληλεξάρτησης. Τα αποθεματικά που θα έπρεπε να στηρίζουν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του συστήματος συντάξεων παραμένουν δεσμευμένα σε κρατικούς μηχανισμούς χρηματοδότησης, περιορίζοντας το περιθώριο ασφάλειας του ασφαλιστικού συστήματος.
Σε αυτό το πλαίσιο, παρεμβάσεις όπως εκείνες του Διοικητή της Τράπεζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρνάρας, έχουν επισημάνει τους μεσο-μακροπρόθεσμους κινδύνους που συνδέονται με τη διατήρηση αυτής της δομής χρηματοδότησης.
Δομικές αντοχές και όρια του μοντέλου
Η τρέχουσα εικόνα παρουσιάζει χαρακτηριστικά οικονομίας που στηρίζεται σε ισχυρή ταμειακή διαχείριση, αλλά και σε συνεχή εσωτερική ανακύκλωση πόρων. Η σύγκριση με την περίοδο πριν το 2010 αναδεικνύει διαφοροποιημένο διεθνές περιβάλλον, χωρίς όμως να αναιρεί την ύπαρξη διαρθρωτικών αδυναμιών.
Η εξάρτηση από τα διαθέσιμα των ταμείων και η συστηματική χρήση βραχυπρόθεσμων μηχανισμών ρευστότητας διαμορφώνουν ένα πλαίσιο όπου η σταθερότητα συνυπάρχει με αυξημένη εσωτερική ένταση. Η αντοχή του μοντέλου θα κριθεί από τη δυνατότητα σταδιακής μείωσης αυτής της εξάρτησης και ενίσχυσης της πραγματικής παραγωγικής βάσης.
