Η επιλογή του Ανδριανού Γολέμη για διαστημική αποστολή αποτελεί αναμφίβολα μια σημαντική στιγμή για την Ελλάδα και ένα ακόμη βήμα της χώρας προς τη συμμετοχή στη νέα εποχή της εξερεύνησης του Διαστήματος.
Ωστόσο, ο τίτλος του «πρώτου Έλληνα στο Διάστημα» έχει ήδη καταγραφεί στην ιστορία εδώ και περισσότερες από δύο δεκαετίες. Ανήκει στον Θεόδωρο (Φιοντόρ) Γιουρτσίχιν-Γραμματικόπουλο, τον κοσμοναύτη ποντιακής ελληνικής καταγωγής που ταξίδεψε πέντε φορές πέρα από την ατμόσφαιρα της Γης, διοίκησε αποστολές στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό και μετέφερε μαζί του την ελληνική σημαία και την ποντιακή λύρα στο Διάστημα.
Η συζήτηση για τον «πρώτο Έλληνα αστροναύτη»
Η ανακοίνωση της συμμετοχής του Ανδριανού Γολέμη σε διαστημική αποστολή αναζωπύρωσε τη δημόσια συζήτηση γύρω από το ποιος υπήρξε ο πρώτος Έλληνας που ταξίδεψε στο Διάστημα.
Η απάντηση εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο ορίζεται η ελληνική ταυτότητα. Εάν το κριτήριο είναι η ελληνική καταγωγή, τότε ο πρώτος Έλληνας που έφτασε στο Διάστημα ήταν ήδη από το 2002 ο Θεόδωρος Γιουρτσίχιν-Γραμματικόπουλος, γνωστός διεθνώς ως Φιοντόρ Γιουρτσίχιν.
Γεννημένος στις 3 Ιανουαρίου 1959 στο Αχαλσένι της Αντζαρίας, κοντά στο Βατούμι της τότε Σοβιετικής Γεωργίας, μεγάλωσε σε οικογένεια Ελλήνων του Πόντου. Ο πατέρας του, Νικολάι Γιουρτσίχιν, και η μητέρα του, Μικρούλα Γραμματικοπούλου, διατήρησαν ζωντανή την ελληνική τους ταυτότητα, τη γλώσσα και τις παραδόσεις του Πόντου.
Από τα χωριά του Πόντου στα διαστημόπλοια
Ο Θεόδωρος Γιουρτσίχιν ακολούθησε μια πορεία που τον οδήγησε στην κορυφή της σοβιετικής και αργότερα της ρωσικής διαστημικής τεχνολογίας.
Αποφοίτησε με άριστα από το Ινστιτούτο Αεροπορίας της Μόσχας, ένα από τα σημαντικότερα εκπαιδευτικά ιδρύματα που ανέδειξαν γενιές κοσμοναυτών. Ως μηχανολόγος μηχανικός με ειδίκευση στα διαστημικά οχήματα εργάστηκε στην κατασκευή και ανάπτυξη διαστημικών συστημάτων, πριν επιλεγεί στο σώμα των κοσμοναυτών.
Η επιλογή του αποτέλεσε την αρχή μιας εξαιρετικής καριέρας που θα τον έφερνε συνολικά πέντε φορές στο Διάστημα.
Η πρώτη ελληνική σημαία πέρα από τη Γη
Το πρώτο του διαστημικό ταξίδι ξεκίνησε στις 7 Οκτωβρίου 2002 με το διαστημικό λεωφορείο Atlantis. Ως μηχανολόγος του πληρώματος παρέμεινε σε τροχιά για 10 ημέρες, 19 ώρες και 58 λεπτά.
Εκείνο το ταξίδι είχε ιδιαίτερη συμβολική σημασία για την Ελλάδα. Ο κοσμοναύτης μετέφερε μαζί του την ελληνική σημαία, η οποία ταξίδεψε για πρώτη φορά στο Διάστημα.
Μετά την επιστροφή του έγινε δεκτός από τον τότε Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Κωστή Στεφανόπουλο, στον οποίο παρέδωσε τη σημαία που είχε συνοδεύσει την αποστολή.
Πέντε αποστολές, εκατοντάδες ημέρες σε τροχιά
Η πρώτη επιτυχία δεν ήταν παρά η αρχή.
Το 2007 συμμετείχε στη 15η αποστολή του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού ως διοικητής του πληρώματος, παραμένοντας σε τροχιά επί 196 ημέρες.
Το 2010 επέστρεψε για τρίτη φορά, αυτή τη φορά ως διοικητής του Soyuz TMA-19. Κατά τη διάρκεια της αποστολής πραγματοποίησε δύο πολύωρους διαστημικούς περιπάτους διάρκειας άνω των έξι ωρών ο καθένας, εκτελώντας σύνθετες τεχνικές εργασίες στον εξωτερικό χώρο του σταθμού.
Η τέταρτη αποστολή του πραγματοποιήθηκε το 2013, ως διοικητής του Soyuz TMA-09M, με συνεπιβάτες την Αμερικανίδα αστροναύτη Κάρεν Νάιμπεργκ και τον Ιταλό αστροναύτη Λούκα Παρμιτάνο. Έπειτα από 163 ημέρες στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό επέστρεψε με επιτυχία στη Γη.
Η πέμπτη και τελευταία αποστολή του ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2017, όταν ανέλαβε την ηγεσία της αποστολής Expedition 53. Κατά τη διάρκειά της τέθηκε σε τροχιά ο πρώτος νανοδορυφόρος που είχε κατασκευαστεί με τεχνολογία τρισδιάστατης εκτύπωσης, ένα ακόμη σημαντικό τεχνολογικό επίτευγμα στο οποίο συμμετείχε ενεργά.
«Δεν ξεχνάμε ότι ανήκουμε συναισθηματικά στην Ελλάδα»
Παρότι υπηρέτησε το σοβιετικό και αργότερα το ρωσικό διαστημικό πρόγραμμα, ο Θεόδωρος Γιουρτσίχιν ουδέποτε έκρυψε την ελληνική του καταγωγή.
Λίγο πριν από την αποστολή του 2017 είχε δηλώσει:
«Μένουμε στη μεγάλη Ρωσία, αλλά δεν ξεχνάμε ότι ανήκουμε συναισθηματικά σε μια μικρή, αλλά μεγάλη Ελλάδα, μια υπέροχη χώρα.»
Τα λόγια αυτά αποτυπώνουν τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τη σχέση του με την Ελλάδα. Δεν επρόκειτο μόνο για μια οικογενειακή μνήμη αλλά για μια ταυτότητα που παρέμενε ζωντανή, παρά τη ζωή του εκτός ελληνικών συνόρων.
Η ποντιακή ταυτότητα που έφτασε στο Διάστημα
Στο σπίτι της οικογένειας μιλούσαν την ποντιακή διάλεκτο και διατηρούσαν τα ήθη και τα έθιμα της ιδιαίτερης πατρίδας τους.
Ο ίδιος ουδέποτε αποστασιοποιήθηκε από αυτή την κληρονομιά. Αντίθετα, τη θεωρούσε αναπόσπαστο στοιχείο της προσωπικότητάς του.
Η ελληνική σημαία δεν ήταν το μοναδικό σύμβολο που ταξίδεψε μαζί του στο Διάστημα. Μαζί της βρέθηκε και η ποντιακή λύρα, προσδίδοντας έναν ιδιαίτερο συμβολισμό στις αποστολές του.
Το 2016, σε εκδήλωση μνήμης για τη Γενοκτονία των Ποντίων στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας, όπου τιμήθηκε με τον Αστέρα Αξίας και Τιμής, μίλησε δημόσια στην ποντιακή διάλεκτο, συγκινώντας τους παρευρισκόμενους.
Ο Ανδριανός Γολέμης ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο
Η επικείμενη διαστημική αποστολή του Ανδριανού Γολέμη αποτελεί μια σημαντική εθνική επιτυχία και αναδεικνύει την αυξανόμενη παρουσία Ελλήνων επιστημόνων στον διεθνή διαστημικό χώρο.
Ωστόσο, από ιστορική σκοπιά, ο τίτλος του πρώτου Έλληνα που ταξίδεψε στο Διάστημα έχει ήδη κατακτηθεί από τον Θεόδωρο Γιουρτσίχιν-Γραμματικόπουλο.
Ο Ανδριανός Γολέμης αναμένεται να αποτελέσει τον δεύτερο Έλληνα που θα βρεθεί στο Διάστημα και τον πρώτο που επιλέγεται μέσα από τη σύγχρονη ελληνική διαστημική προσπάθεια. Η δική του αποστολή γράφει ένα νέο κεφάλαιο, χωρίς όμως να αναιρεί την ιστορική πρωτιά ενός ανθρώπου που, εδώ και χρόνια, έχει ήδη χαράξει το όνομά του στην παγκόσμια ιστορία της διαστημικής εξερεύνησης.
