Γράφω αυτό το σχόλιο φορτισμένος, ταραγμένος, όπως όλοι, μετά και τον θάνατο τoυ δεύτερου κοριτσιού που έπεσε στο κενό, κρατώντας τη φίλη της από το χέρι. Είναι τόσο συγκλονιστική αυτή η εικόνα και τέτοια η τραγωδία που δεν χωράει κανέναν σχολιασμό, καμιά άλλη υπογράμμιση.
Του Θάνου Κάππα*
Θέλω όμως να πω κάτι για το σχολείο και τον ρόλο του, όπως τον νιώθω τώρα. Δεν έχουμε την πολυτέλεια άλλου χαμένου χρόνου, άλλης αποστασιοποιημένης παρατήρησης, δεν μπορούμε να συνεχίζουμε να λειτουργούμε με όρους του εξήντα και του εβδομήντα, θα ‘λεγα ούτε καν μιας δεκαετίας πριν, όταν έχει πάρει φωτιά το σπίτι μας και η γειτονιά και ο πλανήτης όλος. Δεν είναι δυνατόν πολιτεία, θεσμοί, δημόσια πρόσωπα, η εκπαιδευτική κοινότητα στο σύνολό της να υποκρίνεται πως μετέχει του δράματος αλλά την ίδια στιγμή να εμφανίζονται όλοι αναρμόδιοι, ανίσχυροι, ανήμποροι να βοηθήσουν. Το σχολείο πρέπει και μπορεί να συνδεθεί πραγματικά με την κοινωνία και τα προβλήματά της, με τους γονείς και τα παιδιά, να αρθρώσει λόγο ειλικρινή και ουσιαστικό, χωρίς άλλες ψευδεπίγραφες διακηρύξεις για ένα αόριστο δέον των πραγμάτων. Οι εκπαιδευτικοί, φυσικά, δεν είναι σε θέση να λειτουργήσουν μόνοι τους, χωρίς πλαισίωση, αποσπασματικά και περιστασιακά – αντίθετα μπορεί και πρέπει να αποτελούν μέρος μιας αλυσίδας προσώπων που συλλειτουργούν καθημερινά, με κάθε δυνατό τρόπο, με όση γνώση διαθέτουμε σήμερα στους τομείς της παιδαγωγικής και της ψυχικής υγείας, πασχίζοντας να ακούσουν, να στηρίξουν, να ενθαρρύνουν όσα πρόσωπα το έχουν ανάγκη. (Και το έχουν όλοι ανάγκη, των ίδιων μη εξαιρουμένων.)
Αυτή η πλαισίωση από ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς μπορεί να είναι αποτελεσματική μόνο αν είναι σταθερή και καθημερινή στο σχολείο, ενταγμένη οργανικά στην εκπαιδευτική διαδικασία – το να στέλνεις έναν ψυχολόγο μια φορά την εβδομάδα σε μονάδες 400 μαθητών δεν αποτελεί στήριξη αλλά παρωδία και ευτελισμό του θεσμού. Η αναρώτηση ή η δυσπιστία ως προς τη χρησιμότητά του, δεν είναι της ώρας: αυτή την αντίληψη έχουμε σήμερα κι έτσι θα λειτουργήσουμε, έτσι θα προσπαθήσουμε να «σώσουμε οτιδήποτε αν σώζεται.» Η κριτική, αναστοχαστική διαδικασία πρέπει να είναι πάντα μέρος της πρακτικής για να είναι λειτουργική, αλλιώς μένουμε καθηλωμένοι στα ίδια. Οι κλισέ διατυπώσεις «τι να σου κάνει ο ψυχολόγος αν η οικογένεια δεν, αν το ίδιο το παιδί δεν, κλπ » οδηγούν κατευθείαν στην παραίτηση.
Μένει όμως να συμφωνήσουμε πως τα πράγματα πλέον βρίσκονται σε ένα όριο, πως το σχολείο έχει εξαντλήσει την παραδοσιακή του λειτουργία, πως το σαρώνουν κι αυτό οι άνεμοι που σαρώνουν την κοινωνία. Όσοι μπαίνουμε σε τάξεις βλέπουμε πόσο εκρηκτικά είναι πλέον τα πράγματα, πως ο πιο ισχυρός λόγος που αναδύεται από τα χρόνια της κρίσης και μετά είναι ένας λόγος βίας, μια ρητορική μίσους που αντανακλά την ακροδεξιά στροφή των κοινωνιών. Οι αγκυλωτοί σταυροί στα θρανία είναι εκεί για να σοκάρουν (όσο σοκάρουν ακόμα) τους καθηγητές και τους άλλους μαθητές που παρακολουθούν αμήχανα, πνίγοντας συνήθως τις πιο προσωπικές τους φωνές, εκείνες τις φωνές που αναζητούν ή διεκδικούν μια άλλη ελευθερία, μια άλλη χειραφέτηση των επιθυμιών τους, μια δημιουργική σχέση με τη γνώση. Μέσα σ’ αυτή την πόλωση των νέων ρόλων (συν τους παραδοσιακούς ρόλους του άχρηστου και του άριστου, του αδιάφορου και του άπαιχτου, το ταλέντου, του φυτού, του ταραξία, του παραβατικού κλπ) με τους μισούς μαθητές αποσυρμένους ή εχθρικούς και τους άλλους μισούς ενταγμένους στο στρεσογόνο κυνήγι μιας διάκρισης με φόντο τις πανελλήνιες, ουσιαστικά δηλ. τους πάντες κάτω από την ίδια ασφυξία, υπομένοντας αμήχανοι και μαραμένοι το καθημερινό μαρτύριο των έξι σχολικών ωρών και άλλων τόσων στα φροντιστήριά τους, σε μια εκπαίδευση που δεν αισθάνονται να τα συγκινεί και να τα αφορά καθόλου, με ανενεργό το πραγματικό δυναμικό τους. Αν δεν ξεκινήσουμε απ’ αυτό το δεδομένο, αν δεν πέσουμε πάνω σ’ αυτό το σύμπτωμα με όσα αποθέματα κατανόησης, γνώσης, αγάπης και φροντίδας διαθέτουμε, κανένας δημόσιος διάλογος για την παιδεία δεν πρόκειται να έχει αποτέλεσμα, τίποτα δεν θα αλλάξει ποτέ.
Ελπίζω πως δεν καταθέτω εδώ ένα ευχολόγιο, λέω αυτό που έχω δει να συμβαίνει – πολύ συχνά αρκεί ένας άνθρωπος που δεν θεωρεί τον εαυτό του αναρμόδιο, κάποιος που αποφασίζει να παρέμβει πιο δραστικά, για να προληφθεί μια προδιαγεγραμμένη μικρή ή μεγάλη καταστροφή. Αν αυτό είναι εφικτό από την ενέργεια ενός μόνο εκπαιδευτικού ή μιας φωτισμένης διεύθυνσης για παράδειγμα, ας σκεφτούμε τι μπορεί να σημαίνει το συντονισμένο, πλαισιωμένο, ειλικρινές ενδιαφέρον του υπουργείου και της κοινότητας, για τα πρόσωπα των μαθητών και των γονιών τους που πάσχουν εξίσου (αυτό κι αν μοιάζει ευχολόγιο, θα μου πεις)
Το δημόσιο σχολείο υπήρξε πάντα κύτταρο και καθρέφτης των κοινωνιών. Όσο συνεχίζει να λειτουργεί αναδιπλωμένο στον εαυτό του, φοβικά, συντηρώντας μόνο κυρίαρχες αντιλήψεις και εξουσιαστικές δομές, ανίσχυρο και αναρμόδιο να παρέμβει στα σύνθετα ζητήματα της εποχής, θα αποτελεί μέρος του προβλήματος. Είμαι πεπεισμένος πως αυτό δεν είναι η μόνη του δυνατότητα.
(Αναδημοσίευση από το Facebook)
*Ο Θάνος Κάππας γεννήθηκε το 1962 και έμεινε στην Αμφιλοχία ως τα δέκα του χρόνια – έκτοτε ζει στην Αθήνα. Σπούδασε στη Φιλοσοφική σχολή της Θεσσαλονίκης. Το 2003 δημιούργησε το μπλογκ “vita moderna”, ενώ κατά την περίοδο 2004-2008 διατηρούσε την ομώνυμη στήλη στην Athens Voice. Κείμενα και βιβλιοκριτικές του έχουν δημοσιευτεί σε εφημερίδες και περιοδικά (Δέκατα, Εντευκτήριο, Μπαχάρ, Καθημερινή κ.ά.) καθώς και στη διαδικτυακή πύλη bookpress.gr. Το θεατρικό του κείμενο “Δίκτυο 4” παρουσιάστηκε στο θέατρο Φούρνος σε σκηνοθεσία Μελίνας Σάρδη. Εργάζεται στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση για περίπου είκοσι πέντε χρόνια.