Η Τοπική Αυτοδιοίκηση εισέρχεται σε μια περίοδο βαθιάς θεσμικής και ψηφιακής αναδιάρθρωσης, με τον νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης να φέρνει αλλαγές στον τρόπο διεξαγωγής των δημοτικών και περιφερειακών εκλογών, στη συμμετοχή των πολιτών και στη λειτουργία των τοπικών θεσμών. Η ηλεκτρονική ψηφοφορία, η κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές και η εισαγωγή ηλεκτρονικών δημοψηφισμάτων αποτελούν βασικούς άξονες της μεταρρύθμισης που προωθεί το υπουργείο Εσωτερικών, με ορίζοντα εφαρμογής τις εκλογές του 2028.
Το σχέδιο νόμου που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή τον ερχόμενο Ιούνιο, σηματοδοτώντας μια νέα φάση στον τρόπο συμμετοχής των πολιτών στη λήψη αποφάσεων σε επίπεδο δήμων και περιφερειών.
Ηλεκτρονική ψήφος για πρώτη φορά στην Τοπική Αυτοδιοίκηση
Η σημαντικότερη καινοτομία του νέου πλαισίου αφορά την εισαγωγή της ηλεκτρονικής ψηφοφορίας στις αυτοδιοικητικές εκλογές, στα συμβουλευτικά δημοτικά δημοψηφίσματα αλλά και στην ανάδειξη συμβουλίων νέων.
Η ηλεκτρονική ψήφος θα λειτουργεί παράλληλα με την παραδοσιακή διαδικασία της κάλπης και θα έχει προαιρετικό χαρακτήρα. Οι πολίτες που θα επιλέγουν την ψηφιακή διαδικασία δεν θα μπορούν να ψηφίσουν με φυσική παρουσία, ώστε να αποκλείεται το ενδεχόμενο διπλής ψήφου.
Η εγγραφή στους ειδικούς εκλογικούς καταλόγους ηλεκτρονικής ψηφοφορίας θα πραγματοποιείται μέσω ειδικής εφαρμογής στο gov.gr, με χρήση προσωπικών κωδικών taxisnet και επιβεβαίωση στοιχείων μέσω κωδικών μιας χρήσης (OTP). Η επεξεργασία των δεδομένων θα διέπεται από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο προστασίας προσωπικών δεδομένων και τον ευρωπαϊκό κανονισμό GDPR.
Πώς θα γίνεται η διαδικασία της ψηφιακής ψηφοφορίας
Το νέο σύστημα προβλέπει τη δημιουργία ειδικών εκλογικών τμημάτων ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε όλη τη χώρα, υπό την προϋπόθεση ότι θα έχουν εγγραφεί τουλάχιστον 30 εκλογείς ανά δήμο.
Οι πολίτες δεν θα χρειάζεται να βρίσκονται στον δήμο όπου είναι εγγεγραμμένοι. Θα μπορούν να προσέρχονται σε οποιοδήποτε ειδικό εκλογικό τμήμα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας λειτουργεί στην επικράτεια.
Μετά την ταυτοποίηση, ο εκλογέας θα μεταβαίνει σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο, όπου μέσω υπολογιστή ή τάμπλετ θα ασκεί το εκλογικό του δικαίωμα για τον δήμο και την περιφέρεια στους οποίους είναι εγγεγραμμένος.
Η στόχευση του υπουργείου Εσωτερικών είναι διπλή: μεγαλύτερη συμμετοχή των πολιτών και εξοικείωση με ψηφιακές εκλογικές διαδικασίες, οι οποίες στο μέλλον θα μπορούσαν να αποτελέσουν βάση συζήτησης και για ευρύτερες εκλογικές εφαρμογές.
Ετεροδημότες και νέοι στο επίκεντρο της μεταρρύθμισης
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στην ενίσχυση της συμμετοχής ομάδων που παραδοσιακά αντιμετωπίζουν δυσκολίες στις αυτοδιοικητικές εκλογές.
Εργαζόμενοι που βρίσκονται μακριά από τον τόπο εγγραφής τους, ετεροδημότες αλλά και νεότερες ηλικίες με υψηλή ψηφιακή εξοικείωση αναμένεται να επωφεληθούν από τη νέα διαδικασία.
Στις αυτοδιοικητικές εκλογές δεν λειτουργούν ειδικά εκλογικά κέντρα ετεροδημοτών, όπως συμβαίνει στις εθνικές εκλογές. Η ηλεκτρονική διαδικασία φιλοδοξεί να καλύψει αυτό το κενό και να περιορίσει την αποχή.
Θεσμικές δικλίδες για το αδιάβλητο
Ο νέος Κώδικας προβλέπει μηχανισμούς εποπτείας και ελέγχου της διαδικασίας.
Συστήνεται Ειδική Επιτροπή Αξιολόγησης Λογισμικού με συμμετοχή πανεπιστημιακών από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, το ΕΚΠΑ και το Πανεπιστήμιο Πειραιά, η οποία θα αξιολογεί το σύστημα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας και θα υποβάλλει πόρισμα στην Επιτροπή Θεσμών και Διαφάνειας της Βουλής.
Παράλληλα, την εκλογική διαδικασία θα εποπτεύει πενταμελής εφορευτική επιτροπή με συμμετοχή δικαστικών λειτουργών και πανεπιστημιακών, με στόχο την προστασία της αξιοπιστίας και της μυστικότητας της ψήφου.
Δημοτικά δημοψηφίσματα αποκλειστικά με ηλεκτρονική ψηφοφορία
Ο νέος Κώδικας εισάγει και τη δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων για ζητήματα αποκλειστικής αρμοδιότητας των δήμων.
Η πρωτοβουλία θα μπορεί να προέρχεται είτε από το δημοτικό συμβούλιο, με αυξημένη πλειοψηφία δύο τρίτων, είτε από τους δημότες, μέσω συγκέντρωσης υπογραφών που αντιστοιχούν στο 10% των εγγεγραμμένων εκλογέων.
Η συλλογή υπογραφών θα γίνεται μέσω ψηφιακής πλατφόρμας, ενώ τα δημοψηφίσματα θα διεξάγονται αποκλειστικά ηλεκτρονικά, σε συνεργασία με το Εθνικό Δίκτυο Υποδομών Τεχνολογίας και Έρευνας.
Το αποτέλεσμα θα έχει συμβουλευτικό χαρακτήρα προς τα δημοτικά συμβούλια.
Κατάργηση του δεύτερου γύρου στις αυτοδιοικητικές εκλογές
Από τις πιο συζητημένες αλλαγές του νέου πλαισίου είναι η κατάργηση του δεύτερου γύρου για την εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών.
Η ανάδειξη των νέων αυτοδιοικητικών αρχών θα γίνεται πλέον από την πρώτη Κυριακή, αλλάζοντας μια εκλογική πρακτική που ίσχυε επί δεκαετίες.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη συγκεντρώνει ήδη έντονο ενδιαφέρον στους αυτοδιοικητικούς κύκλους, καθώς επηρεάζει τον σχεδιασμό των παρατάξεων και τη δυναμική των τοπικών αναμετρήσεων.
ΚΕΔΕ και περιφέρειες βλέπουν θετικά τον νέο Κώδικα
Η δημόσια διαβούλευση για τον νέο Κώδικα θα ολοκληρωθεί στις 4 Ιουνίου, με δήμους και περιφέρειες να καταθέτουν παρατηρήσεις και προτάσεις.
Ο πρόεδρος της ΚΕΔΕ και δήμαρχος Αμπελοκήπων – Μενεμένης, Λάζαρος Κυρίζογλου, έχει ήδη χαρακτηρίσει το νέο πλαίσιο «θετικό βήμα μπροστά», υποστηρίζοντας ότι σημαντικές θέσεις της Αυτοδιοίκησης έχουν ενσωματωθεί στο τελικό σχέδιο.
Θετική στάση τηρεί και ο περιφερειάρχης Αττικής Νίκος Χαρδαλιάς, ο οποίος εκτιμά ότι η μεταρρύθμιση μπορεί να αποτελέσει ουσιαστική θεσμική τομή, υπό την προϋπόθεση ότι θα αποδειχθεί λειτουργική στην πράξη.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να ανοίξει ευρύτερη συζήτηση για τις τεχνικές προϋποθέσεις, τα ζητήματα κυβερνοασφάλειας και τις δικλίδες διαφάνειας που θα συνοδεύσουν το νέο εκλογικό μοντέλο, καθώς η χώρα προετοιμάζεται για τη μεγαλύτερη ψηφιακή αλλαγή που έχει γνωρίσει μέχρι σήμερα η Τοπική Αυτοδιοίκηση.
