Η πρωτοβουλία του Αλέξη Τσίπρα για τη διαμόρφωση ενός νέου πολιτικού και ιδεολογικού πλαισίου ανάμεσα στη σοσιαλδημοκρατία, τη ριζοσπαστική Αριστερά και την πολιτική οικολογία επιχειρεί να καλύψει ένα υπαρκτό πολιτικό κενό. Η ανάγκη ανασύνταξης ενός κατακερματισμένου προοδευτικού χώρου είναι πραγματική. Το ερώτημα όμως παραμένει αμείλικτο: μπορεί μια σύνθεση πολιτικών ρευμάτων που έχουν ιστορικά υποχωρήσει, μεταλλαχθεί ή αποτύχει να αποτελέσει από μόνη της όχημα αναγέννησης;
Η πολιτική γεωμετρία της ήττας
Το βασικό πρόβλημα του εγχειρήματος δεν βρίσκεται στην πρόθεση αλλά στην αφετηρία του. Η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία των τελευταίων δεκαετιών εγκατέλειψε σταδιακά τις κοινωνικές της ρίζες, προσαρμόστηκε στις νεοφιλελεύθερες νόρμες και απομακρύνθηκε από τα λαϊκά στρώματα που ιστορικά εκπροσωπούσε.
Η ριζοσπαστική Αριστερά, από την άλλη, δεν κατάφερε να μετατρέψει τις ιστορικές της ευκαιρίες σε σταθερή πολιτική ηγεμονία. Αντίθετα, σε πολλές περιπτώσεις συρρικνώθηκε, αφήνοντας χώρο στην άνοδο εθνικιστικών και ακροδεξιών μορφωμάτων που εκμεταλλεύθηκαν την κοινωνική ανασφάλεια.
Η πολιτική οικολογία, παρά την αυξανόμενη βαρύτητα της κλιματικής κρίσης, παρέμεινε στις περισσότερες χώρες συμπληρωματική δύναμη χωρίς βαθιά κοινωνική αναφορά.
Το ερώτημα συνεπώς δεν είναι πώς ενώνονται τρία ρεύματα, αλλά πώς αναλύονται οι αποτυχίες τους πριν επιχειρηθεί οποιαδήποτε σύνθεση.
Χωρίς διάγνωση αποτυχίας δεν υπάρχει νέα στρατηγική
Κάθε ιστορική επανεκκίνηση της Αριστεράς βασίστηκε στην κριτική αποτίμηση των προηγούμενων αποτυχιών της. Από τον ευρωκομμουνισμό έως τη μεταψυχροπολεμική ανανεωτική Αριστερά, οι νέες πολιτικές αφετηρίες προέκυπταν μέσα από αναθεώρηση, όχι από αφηρημένες συνθέσεις.
Αυτό ακριβώς φαίνεται να λείπει από το υπό διαμόρφωση μανιφέστο. Η ανάλυση της μετάλλαξης της σοσιαλδημοκρατίας, της αποδυνάμωσης της ριζοσπαστικής Αριστεράς και της περιορισμένης απήχησης της πολιτικής οικολογίας δεν προηγείται των προτάσεων. Παρακάμπτεται.
Χωρίς αυτή τη θεμελιώδη αποτίμηση, η πολιτική πρόταση κινδυνεύει να μετατραπεί σε άσκηση ιδεολογικής συγκόλλησης χωρίς ιστορικό βάθος.
Η Ελλάδα απουσιάζει από το επίκεντρο
Ένα δεύτερο κρίσιμο κενό αφορά την ίδια τη χώρα. Αν το κείμενο φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως προγραμματικός οδικός χάρτης, τότε βασικά εθνικά ζητήματα παραμένουν υποβαθμισμένα:
Δημογραφική κρίση και γήρανση
Η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με διαρκή πληθυσμιακή συρρίκνωση, στοιχείο που επηρεάζει οικονομία, κοινωνικό κράτος και παραγωγή.
Παραγωγικό μοντέλο
Η χώρα εξακολουθεί να εξαρτάται υπερβολικά από υπηρεσίες και τουρισμό, χωρίς ισχυρή μεταποιητική ανασυγκρότηση.
Μεταναστευτική ένταξη
Μετά από δεκαετίες μεταναστευτικών ροών, το ζήτημα της κοινωνικής ενσωμάτωσης παραμένει στρατηγικά ανολοκλήρωτο.
Γεωπολιτικός προσανατολισμός
Η Ελλάδα καλείται να κινηθεί σε ένα περιβάλλον αναθεωρητισμού, ενεργειακής αστάθειας και ευρωπαϊκών ανακατατάξεων.
Χωρίς συγκεκριμένες απαντήσεις σε αυτά τα πεδία, οποιοδήποτε πολιτικό σχέδιο παραμένει περισσότερο ιδεολογικό περίγραμμα παρά κυβερνητική στρατηγική.
Το βάρος της διακυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ
Η κυβερνητική εμπειρία του ΣΥΡΙΖΑ αποτελεί επίσης αναπόφευκτο σημείο αναφοράς. Πολλές από τις μεταρρυθμίσεις του αποδείχθηκαν πολιτικά και θεσμικά ευάλωτες, καθώς ανατράπηκαν γρήγορα μετά την κυβερνητική αλλαγή του 2019.
Αυτό γεννά ένα ακόμη ερώτημα: γιατί δεν οικοδομήθηκαν μεταρρυθμίσεις με βαθύτερες κοινωνικές και θεσμικές ρίζες; Χωρίς αυτοκριτική αποτίμηση αυτής της εμπειρίας, η νέα προσπάθεια κινδυνεύει να επαναλάβει αδυναμίες αντί να τις υπερβεί.
Ανασύνταξη ή επανάληψη;
Η ανασύνταξη της Αριστεράς είναι αναγκαία για τη δημοκρατική ισορροπία της Ευρώπης και της Ελλάδας. Όμως η ανασύνταξη δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στη γεφύρωση υπαρχόντων ρευμάτων.
Απαιτεί βαθιά κατανόηση του γιατί οι κοινωνικές βάσεις της Αριστεράς αποσυνδέθηκαν, γιατί παραδοσιακοί ψηφοφόροι στράφηκαν αλλού και γιατί οι προηγούμενες πολιτικές μορφές εξαντλήθηκαν.
Το στοίχημα για τον Αλέξη Τσίπρα δεν είναι απλώς να ενώσει πολιτικούς χώρους. Είναι να αποδείξει ότι μπορεί να οικοδομήσει μια νέα πολιτική λογική που θα υπερβαίνει τις ιστορικές τους αποτυχίες.
Αν αυτό δεν συμβεί, τότε το μανιφέστο κινδυνεύει να καταγραφεί ως μια φιλόδοξη αλλά θεωρητική προσπάθεια ανακύκλωσης παλαιών αδυναμιών.
