Το σκάκι γεννήθηκε γύρω στον 6ο αιώνα μ.Χ. στην Ινδία, με τη μορφή του παιχνιδιού chaturanga κι από εκεί πέρασε και τελειοποιήθηκε στην Περσία ως ένα παιχνίδι στρατηγικής που ανταμείβει την υπομονή και τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Το πόκερ, αντίθετα, εμφανίστηκε στο Μισισιπί των Ηνωμένων Πολιτειών στις αρχές του 19ου αιώνα, ενσωματώνοντας την έννοια του ρίσκου, της μπλόφας και της διαχείρισης της αβεβαιότητας. Δύο διαφορετικοί κόσμοι σκέψης, που σήμερα μοιάζουν να καθρεφτίζονται στις κινήσεις των βασικών παικτών στον Περσικό Κόλπο.
Από την πρώτη μέρα της επανεκλογής του ο Ντόναλντ Τραμπ τζογάρει με όρους πόκερ, αρχικά με την επιβολή δασμών και στη συνέχεια με τις διεκδικήσεις του ανά τον πλανήτη (βλέπε Γροιλανδία, Βενεζουέλα, Μεξικό, Καναδά).
Ο ναυτικός αποκλεισμός που επιχειρεί σήμερα δεν αλλάζει άμεσα την πραγματικότητα στα Στενά του Ορμούζ, ανεβάζει όμως δραστικά τα διακυβεύματα. Η διακοπή της ροής ιρανικού πετρελαίου πιέζει τις διεθνείς αγορές, αυξάνει τις τιμές και μεταφέρει το κόστος σε τρίτες χώρες. Ταυτόχρονα, λειτουργεί τιμωρητικά για κράτη και ναυτιλιακές εταιρείες που είχαν αποδεχθεί το άτυπο σύστημα διέλευσης της Τεχεράνης. Πρόκειται για μια κίνηση υψηλού ρίσκου, με στόχο να εξαναγκάσει τον αντίπαλο σε υποχώρηση μέσα από την πίεση.
Απέναντι σε αυτή την προσέγγιση, το Ιράν παίζει μια πιο σύνθετη παρτίδα. Η επιμονή του να εντάξει το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ στη διαπραγμάτευση δείχνει μια στρατηγική που θυμίζει σκάκι: σταδιακή μετατόπιση του πλαισίου και διεύρυνση της ατζέντας. Η σύνδεση του πυρηνικού προγράμματος με ζητήματα ναυσιπλοΐας και περιφερειακής ασφάλειας ενισχύει τη θέση της Τεχεράνης και της επιτρέπει να μετατρέπει την πίεση σε διαπραγματευτικό εργαλείο.
Παράλληλα μέτωπα και πολλαπλές πιέσεις
Σε αυτό το σύνθετο σκηνικό, το Ισραήλ λειτουργεί ως παράγοντας που αυξάνει την αβεβαιότητα. Η συνέχιση των επιχειρήσεων στον Λίβανο και η πίεση προς τη Χεζμπολάχ δημιουργούν ένα παράλληλο μέτωπο που επηρεάζει άμεσα τις διαπραγματεύσεις. Οι παρεμβάσεις του Μπενιαμίν Νετανιάχου ενισχύουν την εικόνα μιας σύγκρουσης που δεν περιορίζεται στο τραπέζι των συνομιλιών.
Για την ιρανική πλευρά, η ασφάλεια αποτελεί προϋπόθεση. Χωρίς σαφείς εγγυήσεις ότι οι ΗΠΑ δεν θα εμπλακούν σε ενδεχόμενη ισραηλινή επίθεση, μια συμφωνία δύσκολα μπορεί να προχωρήσει. Έτσι, η καχυποψία απέναντι στις αμερικανικές προθέσεις παραμένει κεντρικός παράγοντας.
Όταν η μπλόφα αντιπαρατίθεται με τη στρατηγική
Η διαπραγμάτευση έχει περιοριστεί σε δύο βασικούς άξονες: το πυρηνικό πρόγραμμα και το καθεστώς των Στενών του Ορμούζ. Ωστόσο, η ουσία βρίσκεται στη σύγκρουση δύο διαφορετικών λογικών. Από τη μία, η αμερικανική προσέγγιση που βασίζεται στην πίεση, τη μπλόφα και την αβεβαιότητα. Από την άλλη, η ιρανική στρατηγική που επενδύει στον χρόνο και στη σταδιακή αναδιάταξη ισχύος.
Η πιθανότητα εμπλοκής τρίτων δυνάμεων, όπως η Κίνα ή η Ρωσία, θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μηχανισμός εξισορρόπησης. Παραμένει όμως ανοιχτό αν μια τέτοια εξέλιξη είναι πολιτικά αποδεκτή για την Ουάσιγκτον.
Σε τελική ανάλυση, η κρίση στον Περσικό δεν εξελίσσεται με μία καθοριστική κίνηση. Πρόκειται για μια μακρά παρτίδα, όπου το ρίσκο του πόκερ συγκρούεται διαρκώς με την υπομονή του σκακιού, και το αποτέλεσμα θα κριθεί στη διάρκεια.
