Η εικόνα των τελευταίων ημερών στο Ιράν αποτυπώνει το βαθύ ρήγμα στο εσωτερικό του καθεστώτος.
Την Παρασκευή, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ανακοινώνει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, προκαλώντας άμεση αποκλιμάκωση στις αγορές και πτώση στις τιμές του πετρελαίου. Η κίνηση ερμηνεύεται ως σήμα εξομάλυνσης.
Λίγες ώρες αργότερα, όμως, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης επαναφέρουν περιορισμούς στη διέλευση, ακυρώνοντας στην πράξη τη διπλωματική πρωτοβουλία. Η αντίφαση δεν είναι τυχαία· είναι η αντανάκλαση μιας εξουσίας που δεν λειτουργεί ενιαία.
Κλιμάκωση στο πεδίο και σύγχυση στη διπλωματία
Το Σαββατοκύριακο, η ένταση μεταφέρεται στο στρατιωτικό πεδίο. Οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρούν σε κατάληψη ιρανικού πλοίου στον Κόλπο του Ομάν, εφαρμόζοντας στην πράξη έναν ναυτικό αποκλεισμό. Η Τεχεράνη απαντά με επιθέσεις drones κατά αμερικανικών πολεμικών πλοίων – επιχειρησιακά περιορισμένες, αλλά με ισχυρό πολιτικό μήνυμα.
Την ίδια στιγμή, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοινώνει νέες συνομιλίες στο Πακιστάν. Λίγες ώρες αργότερα, η ιρανική πλευρά διαψεύδει ότι υπάρχει τέτοιο σχέδιο. Η εικόνα διπλωματικής ασυνεννοησίας αποκαλύπτει κάτι βαθύτερο: κανείς δεν φαίνεται να μιλά με πλήρη εξουσιοδότηση εκ μέρους της Τεχεράνης.
Η κατάρρευση του μηχανισμού ισορροπίας
Η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ στην αρχή του πολέμου αποδείχθηκε καθοριστική. Ο Χαμενεΐ λειτουργούσε ως τελικός διαιτητής ανάμεσα στις αντιμαχόμενες τάσεις του καθεστώτος, επιβάλλοντας γραμμή τόσο στους πραγματιστές όσο και στους σκληροπυρηνικούς.
Για ένα διάστημα, τον ρόλο αυτό ανέλαβε ο Αλί Λαριτζανί, πρόσωπο με ισχυρή επιρροή στο εσωτερικό και διεθνείς διασυνδέσεις. Η δική του εξόντωση, όμως, άφησε πίσω ένα σύστημα χωρίς κεντρικό άξονα.
Σήμερα, με τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ είτε αποδυναμωμένο είτε απόντα από τις εξελίξεις, καμία προσωπικότητα δεν φαίνεται ικανή να συγκρατήσει τις εσωτερικές αντιθέσεις.
Οι Φρουροί της Επανάστασης στο τιμόνι
Σε αυτό το κενό, οι Φρουροί της Επανάστασης αναδεικνύονται στον κυρίαρχο παίκτη. Δεν λειτουργούν απλώς ως στρατιωτικός μηχανισμός, αλλά ως αυτόνομο κέντρο εξουσίας με πολιτική, οικονομική και επικοινωνιακή επιρροή.
Η στάση τους στα Στενά του Ορμούζ αποτυπώνει τη νέα πραγματικότητα: ακυρώνουν διπλωματικές κινήσεις, επιβάλλουν γραμμή κλιμάκωσης και εμφανίζονται πρόθυμοι να συγκρουστούν ακόμη και με την επίσημη κυβέρνηση. Το Ιράν μετασχηματίζεται σταδιακά από ένα θεοκρατικό σύστημα με στρατιωτικά χαρακτηριστικά σε μια μορφή στρατιωτικής κυριαρχίας.
Εσωτερικός πόλεμος εξουσίας
Στο εσωτερικό του καθεστώτος, η σύγκρουση είναι πλέον ανοιχτή. Ο πρόεδρος της Βουλής Μοχαμάντ Μπαγκέρ Γκαλίμπαφ στηρίζει τη διπλωματική οδό, υποστηρίζοντας ότι οι συνομιλίες με τις ΗΠΑ αποτελούν αναγκαίο εργαλείο.
Απέναντί του βρίσκεται ο διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης Αχμάντ Βαχίντι, μαζί με σκληροπυρηνικούς κύκλους που απορρίπτουν κάθε διαπραγμάτευση. Η σύγκρουση επεκτείνεται και σε άλλες προσωπικότητες, όπως ο Σαΐντ Τζαλίλι, ενισχύοντας την εικόνα ενός κατακερματισμένου συστήματος.
Οι ίδιες οι ΗΠΑ παραδέχονται ότι δεν είναι σαφές ποιος λαμβάνει τις τελικές αποφάσεις στην Τεχεράνη, ενώ υπάρχουν ενδείξεις ότι οι Φρουροί υπονομεύουν ενεργά τη διαπραγματευτική ομάδα.
Ποιος αποφασίζει στο Ιράν;
Οι εκτιμήσεις συγκλίνουν ότι ο Βαχίντι διαθέτει σήμερα το πλεονέκτημα, καθώς φέρεται να έχει άμεση πρόσβαση στον ανώτατο ηγέτη και να λειτουργεί ως δίαυλος αποφάσεων. Αντίθετα, η αδυναμία επικοινωνίας με τον Μοτζταμπά Χαμενεΐ εντείνει τη σύγχυση.
Για τον Γκαλίμπαφ, η πίεση για συμφωνία συνδέεται και με την προσωπική του επιβίωση στο εσωτερικό του συστήματος. Η πιθανή απομάκρυνσή του θα σηματοδοτούσε πλήρη επικράτηση της στρατιωτικής γραμμής.
Το στρατηγικό αδιέξοδο των ΗΠΑ
Για την Ουάσιγκτον, το πρόβλημα αποκτά υπαρξιακές διαστάσεις. Ακόμη και αν υπάρξει συμφωνία, δεν υπάρχει εγγύηση ότι θα τηρηθεί από όλα τα κέντρα εξουσίας στο Ιράν.
Η στρατηγική του «αποκεφαλισμού», που στόχευε στην αποδυνάμωση της Τεχεράνης μέσω της εξόντωσης κορυφαίων προσώπων, φαίνεται να είχε το αντίθετο αποτέλεσμα. Αντί για ένα πιο ελεγχόμενο καθεστώς, προέκυψε ένα πιο κατακερματισμένο και απρόβλεπτο σύστημα.
Καθώς η εκεχειρία εκπνέει, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει συμφωνία. Είναι αν υπάρχει πλέον στο Ιράν μια ενιαία εξουσία ικανή να την υπογράψει — και κυρίως να την τηρήσει.
