Σε μια περίοδο αυξανόμενης γεωπολιτικής αστάθειας, Αθήνα και Παρίσι ενισχύουν τη στρατηγική τους σύμπλευση στην Ανατολική Μεσόγειο, επιχειρώντας να θωρακίσουν την παρουσία τους σε μια περιοχή που γειτνιάζει με τη φλεγόμενη Μέση Ανατολή.
Η επίσκεψη του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν στην Αθήνα, αμέσως μετά τη Σύνοδο Κορυφής στην Κύπρο (23-24 Απριλίου), αναμένεται να επισφραγίσει την ανανέωση της αμυντικής συμφωνίας Ελλάδας – Γαλλίας, με ενισχυμένη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής σε περίπτωση επίθεσης.
Η ελληνική κυβέρνηση, υπό τον Κυριάκο Μητσοτάκη, θεωρεί τη Γαλλία τον πλέον αξιόπιστο στρατηγικό εταίρο, τόσο σε διπλωματικό επίπεδο όσο και επί του πεδίου. Η στάση του Παρισιού κατά την ελληνοτουρκική κρίση του 2020, αλλά και η πρόσφατη ανάπτυξη του αεροπλανοφόρου Charles de Gaulle ανοιχτά της Κύπρου, επιβεβαιώνουν τον ρόλο της Γαλλίας ως παράγοντα αποτροπής στην περιοχή.
Από την αποτροπή στην ευρωπαϊκή άμυνα
Η σύγκλιση Αθήνας και Παρισιού δεν περιορίζεται στη διμερή συνεργασία. Οι δύο χώρες αναδεικνύονται σε βασικούς πυλώνες της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας, επιδιώκοντας να διαμορφώσουν κοινές απαντήσεις σε κρίσιμα ζητήματα όπως η ενεργειακή ασφάλεια, το μεταναστευτικό και οι περιφερειακές συγκρούσεις σε Λίβανο, Συρία και Λιβύη.
Εν μέσω της νέας κλιμάκωσης στον Περσικό Κόλπο, οι δύο πλευρές επιχειρούν να αναλάβουν ρόλο παρόχου ασφάλειας και για τρίτους, σε μια περίοδο κατά την οποία η ευρωπαϊκή άμυνα αναζητά πιο συνεκτική και αυτόνομη υπόσταση. Η κοινότητα στρατηγικής αντίληψης μεταξύ Μητσοτάκη και Μακρόν αναμένεται να αποτυπωθεί με σαφήνεια στις δημόσιες παρεμβάσεις τους τις επόμενες ημέρες.
Στενά του Ορμούζ: Σχέδια για ευρωπαϊκή ναυτική δύναμη
Στο παρασκήνιο, οι ευρωπαϊκές δυνάμεις επεξεργάζονται σχέδια για τη συγκρότηση μιας αξιόμαχης ναυτικής δύναμης που θα μπορούσε να διασφαλίσει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Πρωταγωνιστικό ρόλο διαδραματίζουν η Γαλλία και η Μεγάλη Βρετανία, με τον Βρετανό πρωθυπουργό Κιρ Στάρμερ και τον Μακρόν να συντονίζουν πρωτοβουλίες σε επίπεδο ηγετών.
Στην τηλεδιάσκεψη που πραγματοποιήθηκε στο Παρίσι συμμετείχε και ο Έλληνας πρωθυπουργός, ενώ σύμφωνα με πληροφορίες, η Αθήνα δέχεται πιέσεις να συμμετάσχει στην υπό σχεδιασμό επιχείρηση. Ωστόσο, θέτει ως βασική προϋπόθεση την παύση των εχθροπραξιών στο Ιράν, διατηρώντας επιφυλάξεις για τον χρόνο και τη μορφή της εμπλοκής.
Κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι η Ελλάδα στηρίζει επί της αρχής μια τέτοια αποστολή, υπό την προϋπόθεση ότι θα τελεί υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή και του ΟΗΕ. Η αποτυχία εξασφάλισης σχετικής εντολής από το Συμβούλιο Ασφαλείας, λόγω αντιρρήσεων Ρωσίας και Κίνας, περιπλέκει προς το παρόν τις εξελίξεις.
Ο πόλεμος ως επιταχυντής ευρωπαϊκών εξελίξεων
Οι γεωπολιτικές αναταράξεις λειτουργούν ως επιταχυντής για τη διαμόρφωση νέων μορφών ευρωπαϊκής συνεργασίας στην άμυνα. Στην άτυπη Σύνοδο που θα πραγματοποιηθεί στην Αγία Νάπα, υπό την αιγίδα της Ευρωπαϊκή Ένωση, οι «27» θα επιχειρήσουν να χαράξουν το πολιτικό περίγραμμα της επόμενης ημέρας.
Το προηγούμενο της Κύπρου, όπου αναπτύχθηκε μια «συμμαχία των προθύμων» με τη συμμετοχή Ελλάδας, Γαλλίας, Ιταλίας, Ολλανδίας, Βρετανίας και Γερμανίας, αναδεικνύεται ως ενδεικτικό μοντέλο. Όπως είχε δηλώσει ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης, ενεργοποιήθηκαν στην πράξη πτυχές του άρθρου 42.7 περί αμοιβαίας άμυνας.
Διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι το μέλλον της ευρωπαϊκής άμυνας θα βασιστεί σε έναν συνδυασμό συλλογικής υποχρέωσης και ευέλικτων σχημάτων συνεργασίας, ανάλογα με τα συμφέροντα και τις απειλές που αντιμετωπίζουν τα κράτη-μέλη.
Στο επίκεντρο η ενεργειακή και γεωπολιτική ασφάλεια
Στο τραπέζι της Συνόδου αναμένεται να βρεθούν και τα ζητήματα ενεργειακής ασφάλειας, με την Κύπρο να επιδιώκει σαφείς δεσμεύσεις από τους εταίρους, στον απόηχο της τουρκικής παρέμβασης που ανέστειλε το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.
Η Αθήνα και η Λευκωσία επιμένουν ότι η ευρωπαϊκή στρατηγική πρέπει να λάβει υπόψη όχι μόνο τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, αλλά και τη διαρκή πίεση από την Άγκυρα. Σε αυτό το πλαίσιο, η ελληνογαλλική σύμπλευση αποκτά ευρύτερη σημασία, ως μέρος μιας συνολικής προσπάθειας αναβάθμισης της ευρωπαϊκής παρουσίας σε μια περιοχή όπου τα γεωπολιτικά διακυβεύματα εντείνονται.
