Την εκτίμηση ότι το νέο κύμα ανατιμήσεων στην ενέργεια, με φόντο τον πόλεμο στο Ιράν, κινδυνεύει να εξελιχθεί σε έναν ακόμη μηχανισμό ενίσχυσης της αισχροκέρδειας στην αγορά καυσίμων διατυπώνει ο πρώην πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας. Με αφορμή την παρουσίαση ενός ολοκληρωμένου σχεδίου δημόσιας πολιτικής με τίτλο «Ενεργειακή Δημοκρατία» από το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα, ασκεί κριτική στην κυβερνητική πολιτική για την αντιμετώπιση της ακρίβειας, υποστηρίζοντας ότι τα μέτρα που ανακοινώθηκαν είναι αποσπασματικά και δεν αγγίζουν τη δομή της αγοράς.
Κριτική για το πλαφόν στα καύσιμα
Ο πρώην πρωθυπουργός σημειώνει ότι η κυβερνητική παρέμβαση περιορίζεται στην επιβολή πλαφόν στα περιθώρια κέρδους των πρατηρίων καυσίμων, χωρίς αντίστοιχη ρύθμιση για τα διυλιστήρια. Κατά τον ίδιο, η επιλογή αυτή αφήνει ανεξέλεγκτο τον καθορισμό της τιμής εκκίνησης στην αλυσίδα διαμόρφωσης των τιμών, επιτρέποντας τη μετακύλιση του κόστους στους καταναλωτές.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η αύξηση των διεθνών τιμών καυσίμων τροφοδοτεί παράλληλα και τα δημόσια έσοδα μέσω του υψηλού ΦΠΑ. Όπως επισημαίνει, η αύξηση των φορολογικών εσόδων από τις ανατιμήσεις στα καύσιμα προσεγγίζει ήδη το 30%.
Επιδοτήσεις που ενισχύουν τους παραγωγούς
Ο Αλέξης Τσίπρας εκτιμά ότι μέρος αυτών των επιπλέον εσόδων θα κατευθυνθεί εκ νέου σε επιδοτήσεις, οι οποίες –όπως υποστηρίζει– καταλήγουν κυρίως στους παραγωγούς ενέργειας και όχι στους καταναλωτές.
Κατά την άποψή του, η πολεμική ένταση στη Μέση Ανατολή κινδυνεύει να λειτουργήσει ως νέο πρόσχημα για την ενίσχυση των καρτέλ της ενέργειας και τη διεύρυνση της κερδοφορίας τους.
Από την ενεργειακή μετάβαση στην «ενεργειακή ολιγαρχία»
Ο πρώην πρωθυπουργός συνδέει την εξέλιξη αυτή και με τον τρόπο που υλοποιείται η ενεργειακή μετάβαση τα τελευταία χρόνια. Όπως υποστηρίζει, μια διαδικασία που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη διάχυση της παραγωγής πράσινης ενέργειας κατέληξε να δημιουργήσει μια «ενεργειακή ολιγαρχία», ενισχύοντας τη συγκέντρωση ισχύος σε λίγους μεγάλους παίκτες της αγοράς.
Υποστηρίζει ωστόσο ότι η εξέλιξη αυτή δεν είναι αναπόφευκτη και ότι υπάρχει εναλλακτικός δρόμος για την οργάνωση του ενεργειακού συστήματος.
Πρόταση για «Ενεργειακή Δημοκρατία»
Το σχέδιο που παρουσιάστηκε από το Ινστιτούτο Αλέξη Τσίπρα επιχειρεί να διαμορφώσει μια διαφορετική στρατηγική για τη δίκαιη ενεργειακή μετάβαση, με βασικό στόχο την ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων και τη συμμετοχή πολιτών, μικρομεσαίων επιχειρήσεων και τοπικής αυτοδιοίκησης στην παραγωγή και διαχείριση ενέργειας.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των συντακτών της πρότασης, ένα τέτοιο μοντέλο θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση του ενεργειακού κόστους για τα νοικοκυριά έως και 1.100 ευρώ ετησίως.
Οι επτά άξονες της πρότασης
Το κείμενο δημόσιας πολιτικής προτείνει επτά βασικούς άξονες παρεμβάσεων για την αναδιάρθρωση της αγοράς ενέργειας.
Ο πρώτος άξονας αφορά τη θεσμική ενίσχυση των ενεργειακών κοινοτήτων ως ισότιμων φορέων της αγοράς, με πλήρη εναρμόνιση με τις ευρωπαϊκές οδηγίες και ουσιαστική πρόσβαση στον ηλεκτρικό χώρο.
Ο δεύτερος προβλέπει εθνικό στρατηγικό σχέδιο με συγκεκριμένους στόχους: συμμετοχή των ενεργειακών κοινοτήτων στην κάλυψη τουλάχιστον του 15% της τελικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας μέσα στην επόμενη πενταετία, ενεργοποίηση 200.000 πολιτών και ένταξη 50.000 ευάλωτων νοικοκυριών.
Ο τρίτος άξονας επεκτείνει τις δραστηριότητες των ενεργειακών κοινοτήτων πέρα από την παραγωγή ανανεώσιμης ενέργειας, σε τομείς όπως η αποθήκευση ενέργειας, η ηλεκτροκίνηση και η διαχείριση ζήτησης.
Ο τέταρτος δίνει έμφαση στην κοινωνική διάσταση, μέσω σχημάτων συλλογικής αυτοπαραγωγής και εικονικού ενεργειακού συμψηφισμού για ευάλωτα νοικοκυριά, σε συνδυασμό με προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων.
Ο πέμπτος αφορά τη στήριξη των δήμων και των τοπικών οικονομιών, με στόχο την κάλυψη τουλάχιστον του 20% των ενεργειακών αναγκών των δημοτικών υποδομών μέσα στην επόμενη πενταετία, ιδίως σε νησιωτικές και ορεινές περιοχές.
Ο έκτος άξονας εστιάζει στον πρωτογενή τομέα, προτείνοντας τη δημιουργία ενεργειακών κοινοτήτων αγροτικών συνεταιρισμών με στόχο τη δραστική μείωση του κόστους παραγωγής.
Ο έβδομος και τελευταίος άξονας περιλαμβάνει παρεμβάσεις για την ενίσχυση της διαφάνειας και του ανταγωνισμού στην αγορά ενέργειας, μέσα από ανοικτά δεδομένα, ισχυρότερη εποπτεία και ουσιαστική ανεξαρτητοποίηση θεσμών όπως η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων.
Κλείνοντας την παρέμβασή του, ο Αλέξης Τσίπρας υποστήριξε ότι η ενεργειακή πολιτική μπορεί να ακολουθήσει διαφορετική κατεύθυνση, εφόσον υπάρξει η πολιτική βούληση και η αξιοποίηση των κατάλληλων εργαλείων πολιτικής.
