Η κλιμάκωση της έντασης με το Ιράν φαίνεται να μετατρέπεται σε πολιτικό μπούμερανγκ για τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος στρέφει τώρα την προσοχή του στην Καραϊβική και ειδικότερα στην Κούβα.
Με δημόσιες δηλώσεις που προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις, ο Αμερικανός πρόεδρος δήλωσε ότι θα ήταν «τιμή» για τον ίδιο να «αναλάβει» την Κούβα, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο ακόμη και κατάληψης του νησιού. Την ίδια στιγμή, η Ουάσινγκτον αυξάνει δραματικά την πίεση στο καθεστώς της Αβάνας, επιβάλλοντας ενεργειακό αποκλεισμό και θέτοντας ως όρο στις διαπραγματεύσεις την απομάκρυνση του προέδρου Μιγκέλ Ντίας‑Κανέλ.
Η συγκυρία είναι εκρηκτική: το νησί αντιμετωπίζει μια από τις χειρότερες ανθρωπιστικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών, ενώ στην Ουάσινγκτον συζητείται ανοιχτά πλέον το ενδεχόμενο αλλαγής καθεστώτος.
«Μπορώ να κάνω ό,τι θέλω με την Κούβα»
Μιλώντας σε δημοσιογράφους στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ εμφανίστηκε ασυνήθιστα ευθύς για τις προθέσεις του.
«Πιστεύω ότι θα έχω την τιμή να αναλάβω την Κούβα. Είτε να την απελευθερώσω είτε να την πάρω. Μπορώ να κάνω ό,τι θέλω», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Όταν μάλιστα ρωτήθηκε αν εξετάζει ένα μοντέλο αντίστοιχο με τις επιχειρήσεις εναντίον του Ιράν ή της Βενεζουέλα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ χαρακτήρισε την Κούβα «αποτυχημένο έθνος», προσθέτοντας ότι πρόκειται για ένα νησί με «μεγάλη οικονομική ελκυστικότητα», ιδίως στον τουρισμό.
Οι δηλώσεις αυτές εντάσσονται σε μια σειρά τοποθετήσεων των τελευταίων εβδομάδων, στις οποίες ο Τραμπ έχει περιγράψει την Κούβα ως μια χώρα «πολύ κοντά στην κατάρρευση» και έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να υπάρξει ακόμη και μια «φιλική ανάληψη» της εξουσίας.
Αμερικανική απαίτηση για απομάκρυνση του Ντίας-Κανέλ
Στο παρασκήνιο, η πίεση φαίνεται ακόμη πιο έντονη. Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλούνται οι The New York Times, Αμερικανοί διαπραγματευτές που συναντήθηκαν πρόσφατα με αξιωματούχους της Αβάνας ζήτησαν την παραίτηση του προέδρου Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ ως βασικό όρο για μια πιθανή συμφωνία.
Ο Ντίας-Κανέλ, που διαδέχθηκε το 2018 την ιστορική ηγεσία των αδελφών Φιντέλ Κάστρο και Ραούλ Κάστρο, έχει δηλώσει ότι η Κούβα είναι διατεθειμένη να συζητήσει με τις Ηνωμένες Πολιτείες μόνο «στη βάση της ισότητας, του σεβασμού των πολιτικών συστημάτων και της εθνικής κυριαρχίας».
Για την Ουάσινγκτον, ωστόσο, η αλλαγή ηγεσίας φαίνεται να αποτελεί βασικό στοιχείο της στρατηγικής της.
Ενεργειακός αποκλεισμός και ασφυξία στο νησί
Τους τελευταίους μήνες οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει έναν de facto ενεργειακό αποκλεισμό στην Κούβα. Η κυβέρνηση Τραμπ διέκοψε τις αποστολές πετρελαίου από τη Βενεζουέλα και απείλησε με δασμούς οποιαδήποτε χώρα επιχειρήσει να προμηθεύσει καύσιμα στο νησί.
Η πίεση αυξήθηκε ακόμη περισσότερο μετά την ανατροπή του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο – του σημαντικότερου συμμάχου της Αβάνας στο εξωτερικό.
Το αποτέλεσμα είναι μια βαθιά ενεργειακή κρίση. Από τα τέλη Ιανουαρίου, όταν ο Τραμπ ανακοίνωσε ουσιαστικά τον αποκλεισμό της χώρας, οι διακοπές ηλεκτροδότησης φτάνουν καθημερινά έως και τις 20 ώρες.
Καθημερινότητα στο σκοτάδι
Η καθημερινότητα στην Αβάνα και σε άλλες πόλεις έχει μετατραπεί σε αγώνα επιβίωσης.
Τα απορριμματοφόρα έχουν σταματήσει να κυκλοφορούν λόγω έλλειψης καυσίμων και βουνά σκουπιδιών συσσωρεύονται στους δρόμους. Τα ράφια των καταστημάτων είναι άδεια, ενώ η μετακίνηση περιορίζεται δραματικά.
Οι κάτοικοι μιλούν για μια ζωή «στο σκοτάδι». Το ηλεκτρικό κόβεται σχεδόν κάθε βράδυ, τα σχολεία κλείνουν επειδή δεν υπάρχει νερό ή ρεύμα και τα νοσοκομεία λειτουργούν οριακά.
Σε πολλές περιοχές οι άνθρωποι έχουν επιστρέψει στο μαγείρεμα με ξύλα ή κάρβουνο, καθώς τα ψυγεία δεν λειτουργούν και τα τρόφιμα χαλάνε γρήγορα.
Η ανθρωπιστική βοήθεια και τα άδεια αποθέματα
Η μόνη σημαντική βοήθεια που έφτασε πρόσφατα στο νησί ήταν ένα φορτίο περίπου 1.200 τόνων τροφίμων από το Μεξικό, το οποίο περιλάμβανε κυρίως γάλα σε σκόνη και φασόλια.
Ωστόσο ακόμη και αυτή η βοήθεια είναι περιορισμένη, καθώς η Ουάσινγκτον έχει προειδοποιήσει ότι θα επιβάλει κυρώσεις σε χώρες που παραβιάζουν τον ενεργειακό αποκλεισμό.
Οι οικονομικές αντοχές της Κούβας εξαντλούνται γρήγορα, ενώ πολλές επιχειρήσεις έχουν ήδη αναστείλει τη λειτουργία τους. Πανεπιστήμια και δημόσιες υπηρεσίες υπολειτουργούν, καθώς η έλλειψη ηλεκτρικής ενέργειας έχει παραλύσει μεγάλο μέρος της δημόσιας ζωής.
Το σχέδιο αλλαγής καθεστώτος
Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η στρατηγική της Ουάσινγκτον αποσκοπεί στην επιτάχυνση μιας πολιτικής μετάβασης στο νησί.
Σύμφωνα με το ίδιο δημοσίευμα των New York Times, η απομάκρυνση του Ντίας-Κανέλ θα μπορούσε να παρουσιαστεί από τον Τραμπ ως ιστορική επιτυχία: η αλλαγή ηγεσίας σε μια χώρα που κυβερνάται από το κομμουνιστικό καθεστώς εδώ και σχεδόν επτά δεκαετίες.
Παράλληλα, κύκλοι της κουβανικής διασποράς στο Μαϊάμι πιέζουν για μια πιο επιθετική στρατηγική, απορρίπτοντας το ενδεχόμενο μιας «ήπιας μετάβασης» και ζητώντας την πλήρη απομάκρυνση των παλαιών στελεχών του καθεστώτος που παραμένουν πιστά στην κληρονομιά του Φιντέλ Κάστρο.
Η «τελευταία σκηνή» μιας σύγκρουσης έξι δεκαετιών
Η αντιπαράθεση μεταξύ ΗΠΑ και Κούβας διαρκεί περισσότερο από έξι δεκαετίες και έχει περάσει από φάσεις έντασης, αποκλιμάκωσης και εκ νέου σύγκρουσης.
Σήμερα, όμως, η κρίση φαίνεται να εισέρχεται σε μια νέα, πιο αβέβαιη φάση. Με το νησί στα πρόθυρα οικονομικής παράλυσης και την Ουάσινγκτον να πιέζει για αλλαγή καθεστώτος, πολλοί στην Αβάνα μιλούν για μια ιστορική καμπή.
Όπως σημειώνει χαρακτηριστικά ανταποκριτής ευρωπαϊκής εφημερίδας στην πρωτεύουσα της Κούβας, ο εξαντλημένος πληθυσμός παρακολουθεί τις εξελίξεις «σαν το τέλος μιας ταινίας που διαρκεί περισσότερο από εξήντα χρόνια».
