Η πρόταση της κυβέρνησης του Ντόναλντ Τραμπ για αποστολή πολεμικών πλοίων που θα συνοδεύουν εμπορικά δεξαμενόπλοια στο Στενό του Ορμούζ αντιμετωπίζεται με έντονο σκεπτικισμό από ναυτικούς αναλυτές. Σύμφωνα με ανάλυση του CNN, ακόμη και αν μια τέτοια επιχείρηση οργανωθεί και λειτουργήσει, είναι πιθανό να αποκαταστήσει μόλις το 10% της προπολεμικής ναυσιπλοΐας στη στρατηγική αυτή θαλάσσια οδό, ενώ παράλληλα εγκυμονεί σοβαρούς στρατιωτικούς κινδύνους.
Η εμπορική κίνηση στο στενό έχει ουσιαστικά παγώσει μετά τις επιθέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ισραήλ στο Ιράν στις 28 Φεβρουαρίου. Η Τεχεράνη προειδοποίησε ότι θα στοχοποιεί κάθε πλοίο που συνδέεται με τις δύο χώρες ή με συμμάχους τους, δημιουργώντας ένα εξαιρετικά επικίνδυνο περιβάλλον για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Μια θαλάσσια αρτηρία της παγκόσμιας οικονομίας
Περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου διέρχεται από το Στενό του Ορμούζ, ενώ από την ίδια διαδρομή μεταφέρονται τεράστιες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου και προϊόντων λιπασμάτων. Η πρακτική διακοπή της διέλευσης δεξαμενόπλοιων έχει ήδη προκαλέσει έντονες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και εμπορευμάτων.
Μπροστά σε αυτή την πίεση, η κυβέρνηση Τραμπ εξετάζει τη δημιουργία ναυτικών νηοπομπών υπό την προστασία του αμερικανικού ναυτικού. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει απευθύνει έκκληση σε συμμάχους όπως η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα και κράτη μέλη του ΝΑΤΟ να συνεισφέρουν πολεμικά πλοία. Ακόμη και η Κίνα έχει αναφερθεί ως πιθανός συμμετέχων σε μια διεθνή δύναμη συνοδείας.
Μέχρι στιγμής όμως καμία χώρα δεν έχει δεσμευτεί επισήμως, γεγονός που, σύμφωνα με τους αναλυτές, αντανακλά το επίπεδο του κινδύνου.
Η «κοιλάδα θανάτου» του Ορμούζ
Ένα από τα βασικά προβλήματα είναι η γεωγραφία του στενού. Στο στενότερο σημείο του έχει πλάτος περίπου 10 μίλια, ενώ το πραγματικό πλωτό κανάλι είναι ακόμη μικρότερο, ιδίως για τα γιγαντιαία δεξαμενόπλοια που ξεπερνούν σε μήκος τα τρία γήπεδα ποδοσφαίρου.
Η περιορισμένη αυτή θαλάσσια λωρίδα αφήνει ελάχιστα περιθώρια ελιγμών τόσο για τα εμπορικά πλοία όσο και για τα πολεμικά που θα τα συνοδεύουν. Τα αντιτορπιλικά χρειάζονται χώρο για να κινηθούν γύρω από τα δεξαμενόπλοια ώστε να αποκτήσουν κατάλληλη γωνία βολής απέναντι σε απειλές όπως drones, πυραύλους ή ταχύπλοα.
Στην πράξη, τα ίδια τα δεξαμενόπλοια μπορεί να δημιουργούν «τυφλά σημεία» για τα συστήματα άμυνας των συνοδών πλοίων. Ταυτόχρονα, η εγγύτητα των ιρανικών ακτών σημαίνει ότι ο χρόνος αντίδρασης απέναντι σε επιθέσεις θα είναι ελάχιστος.
Πολυσύνθετες επιχειρήσεις σε αέρα και θάλασσα
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι μια επιχείρηση συνοδείας δεν μπορεί να βασιστεί μόνο σε αντιτορπιλικά. Θα απαιτηθεί συνδυασμός αεροπορικών και ναυτικών μέσων: ελικόπτερα και επιθετικά αεροσκάφη για την αντιμετώπιση drones, αεροσκάφη έγκαιρης προειδοποίησης για την ανίχνευση εκτοξεύσεων πυραύλων, καθώς και αναγνωριστικά drones που θα επιτηρούν βαθύτερα το ιρανικό έδαφος.
Παράλληλα, οι πιθανές απειλές είναι εξαιρετικά δύσκολο να εντοπιστούν. Πύραυλοι και drones μπορούν να μεταφέρονται σε φορτηγά ή να εκτοξεύονται από μικρά σκάφη, αλιευτικά ή ακόμη και ιδιωτικά σκάφη αναψυχής. Η διάσπαρτη και κινητή φύση αυτών των συστημάτων καθιστά την πλήρη εξουδετέρωσή τους σχεδόν αδύνατη.
Το πρόβλημα των ναρκών
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα είναι οι θαλάσσιες νάρκες. Το Ιράν διαθέτει διαφορετικούς τύπους ναρκών: από παραδοσιακές νάρκες επαφής έως πιο εξελιγμένες που ενεργοποιούνται μέσω ακουστικών ή μαγνητικών σημάτων.
Η εκκαθάριση ενός τέτοιου πεδίου απαιτεί εξειδικευμένα ναρκαλιευτικά. Ωστόσο, το αμερικανικό ναυτικό απέσυρε πρόσφατα τα τέσσερα πλοία αυτού του τύπου που διέθετε στον Περσικό Κόλπο, ενώ τα νέα πλοία παράκτιας μάχης που προορίζονται για τέτοιες αποστολές είναι ελάχιστα στην περιοχή.
Ακόμη και αν σύμμαχοι προσφέρουν ναρκαλιευτικά, αυτά τα πλοία είναι ελαφρά οπλισμένα και θα χρειάζονται επιπλέον προστασία, γεγονός που αυξάνει σημαντικά το εύρος της στρατιωτικής επιχείρησης.
Στα όρια των δυνατοτήτων τους οι στόλοι
Η ίδια η κλίμακα της επιχείρησης προκαλεί ερωτήματα. Για την ασφαλή συνοδεία μιας νηοπομπής πέντε έως δέκα εμπορικών πλοίων μπορεί να απαιτούνται έως και δέκα αντιτορπιλικά.
Το αμερικανικό ναυτικό διαθέτει συνολικά 73 αντιτορπιλικά κλάσης Arleigh Burke, όμως μόνο περίπου τα δύο τρίτα θεωρούνται επιχειρησιακά διαθέσιμα ανά πάσα στιγμή. Επιπλέον, τα πλοία αυτά είναι κατανεμημένα σε διάφορες περιοχές του κόσμου.
Με αυτά τα δεδομένα, ακόμη και μια επιτυχημένη επιχείρηση συνοδείας θα μπορούσε να αποκαταστήσει μόλις ένα μικρό μέρος της εμπορικής κίνησης στο στενό.
Μια σύγκριση με το παρελθόν που δεν καθησυχάζει
Ορισμένοι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιμετώπισαν παρόμοιες απειλές από το Ιράν τη δεκαετία του 1980, κατά τη διάρκεια του πολέμου των τάνκερ στον Περσικός Κόλπος. Ωστόσο άλλοι επισημαίνουν ότι οι σημερινοί στόλοι είναι μικρότεροι και τα σύγχρονα οπλικά συστήματα πολύ πιο εξελιγμένα.
Παράλληλα, η εμπειρία από τις επιθέσεις των ανταρτών Χούθι της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα δείχνει πόσο δύσκολο είναι να προστατευθούν πλήρως τα εμπορικά πλοία ακόμη και με ισχυρή ναυτική παρουσία.
Μια αμφισβητούμενη στρατηγική
Για αρκετούς αναλυτές, το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η Δύση είχε θεωρήσει δεδομένη την ασφάλεια των θαλάσσιων εμπορικών οδών. Η κρίση στο Ορμούζ δείχνει ότι η υπόθεση αυτή δεν ισχύει πλέον.
Σε αυτό το πλαίσιο, το σχέδιο για ναυτικές συνοδείες ενδέχεται να εξελιχθεί σε μια μακροχρόνια και δαπανηρή επιχείρηση, με αβέβαιο αποτέλεσμα και σημαντικό στρατιωτικό ρίσκο σε μια από τις πιο κρίσιμες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη.
