Η διεθνής αγορά ενέργειας βιώνει μία από τις μεγαλύτερες αναταράξεις των τελευταίων δεκαετιών, καθώς η πολεμική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή και η πρακτική παράλυση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ ωθούν τις τιμές του πετρελαίου σε ραγδαία άνοδο. Εκτιμήσεις διεθνών οίκων προειδοποιούν ότι η τιμή του πετρελαίου μπορεί σύντομα να ξεπεράσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, ενώ σε περίπτωση παρατεταμένης κρίσης δεν αποκλείονται ακόμη υψηλότερα επίπεδα με σοβαρές συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία.
Ραγδαία άνοδος των τιμών μέσα σε μία εβδομάδα
Πριν από λιγότερο από δέκα ημέρες, η πρόβλεψη για πετρέλαιο στα 100 δολάρια θεωρούνταν υπερβολική, καθώς το Brent κινούνταν λίγο πάνω από τα 70 δολάρια το βαρέλι. Ωστόσο, η στρατιωτική κλιμάκωση μετά την επίθεση ΗΠΑ και Ισραήλ στο Ιράν άλλαξε δραματικά τα δεδομένα.
Μέσα σε μία εβδομάδα, οι τιμές εκτοξεύθηκαν στα υψηλότερα επίπεδα από το 2023. Το Brent έκλεισε την Παρασκευή με άνοδο 8,5% και συνολική εβδομαδιαία αύξηση 28%, φτάνοντας στα 92,69 δολάρια το βαρέλι. Το αμερικανικό αργό West Texas Intermediate κατέγραψε ακόμη μεγαλύτερη άνοδο, 36% μέσα στην εβδομάδα, στα 90,90 δολάρια το βαρέλι, τη μεγαλύτερη εβδομαδιαία αύξηση που έχει σημειωθεί από το 1983.
Η ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε ότι δεν θα υπάρξει συμφωνία με το Ιράν χωρίς «άνευ όρων παράδοση», στέλνοντας νέο μήνυμα αποφασιστικότητας προς την Τεχεράνη.
Επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις
Η αστάθεια στην περιοχή επεκτείνεται πλέον και σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές. Τα ξημερώματα του Σαββάτου η Σαουδική Αραβία ανακοίνωσε ότι αναχαίτισε δέκα drones που στόχευαν το κοίτασμα Shaybah, ένα από τα σημαντικότερα πεδία παραγωγής της χώρας με δυνατότητα εξόρυξης περίπου ενός εκατομμυρίου βαρελιών ημερησίως.
Η επίθεση θεωρείται από αναλυτές ως η πρώτη σοβαρή προσπάθεια να πληγεί η καρδιά της σαουδαραβικής πετρελαϊκής παραγωγής, γεγονός που ενισχύει την ανησυχία για περαιτέρω διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά ενέργειας.
Προειδοποιήσεις για εκτόξευση του πετρελαίου
Οι αναλυτές της Goldman Sachs εκτιμούν ότι το πετρέλαιο μπορεί να ξεπεράσει τα 100 δολάρια ήδη μέσα στην επόμενη εβδομάδα εάν δεν υπάρξουν σαφή σημάδια αποκατάστασης της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.
Η επενδυτική τράπεζα προειδοποιεί ότι σε περίπτωση παρατεταμένης διακοπής των ροών πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο οι τιμές ενδέχεται να ξεπεράσουν ακόμη και τα ιστορικά υψηλά που καταγράφηκαν το 2008 και το 2022. Το 2008 το Brent είχε ξεπεράσει τα 140 δολάρια το βαρέλι.
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου καταγράφουν ισχυρή άνοδο και ενδέχεται να υπερδιπλασιαστούν σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα εάν η κρίση στις θαλάσσιες μεταφορές διαρκέσει περισσότερο από δύο μήνες.
Διαταραχές στην παραγωγή του Κόλπου
Η ένταση επηρεάζει ήδη την παραγωγή στην ευρύτερη περιοχή του Κόλπου. Το Ιράκ έχει περιορίσει σημαντικά την εξόρυξη πετρελαίου, ενώ το Κουβέιτ εξετάζει αντίστοιχη κίνηση καθώς οι αποθηκευτικές εγκαταστάσεις πλησιάζουν τα όρια της χωρητικότητάς τους.
Αναλυτές εκτιμούν ότι ακόμη και η Σαουδική Αραβία ενδέχεται να αναγκαστεί να μειώσει την παραγωγή τις επόμενες εβδομάδες εάν συνεχιστεί η αναστάτωση στις εξαγωγές.
Την ίδια στιγμή το Κατάρ, δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός υγροποιημένου φυσικού αερίου στον κόσμο, κήρυξε ανωτέρα βία στις παραδόσεις μετά από επίθεση ιρανικού drone στο μεγάλο συγκρότημα LNG του Ras Laffan. Ο υπουργός Ενέργειας της χώρας, Saad al Kaabi, δήλωσε ότι ακόμη και αν ο πόλεμος σταματήσει άμεσα θα χρειαστούν εβδομάδες ή και μήνες για την αποκατάσταση της κανονικής λειτουργίας.
Ο ίδιος προειδοποίησε ότι αν η κρίση παραταθεί οι εξαγωγές ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο μπορεί να σταματήσουν, οδηγώντας το πετρέλαιο ακόμη και στα 150 δολάρια το βαρέλι.
Οι οικονομικές συνέπειες
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο παρακολουθεί με ανησυχία τις εξελίξεις, εκτιμώντας ότι μια κλιμάκωση της σύγκρουσης θα μπορούσε να επηρεάσει καθοριστικά την παγκόσμια οικονομία.
Σύμφωνα με τον αναπληρωτή διευθύνοντα σύμβουλο του Ταμείου Dan Katz, η κρίση μπορεί να επηρεάσει τον πληθωρισμό, την ανάπτυξη και τη σταθερότητα των χρηματοπιστωτικών αγορών.
Η επικεφαλής του ΔΝΤ Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα προειδοποίησε ότι μια αύξηση 10% στις τιμές ενέργειας για έναν χρόνο θα μπορούσε να αυξήσει τον παγκόσμιο πληθωρισμό κατά περίπου 0,4 ποσοστιαίες μονάδες και να μειώσει την ανάπτυξη κατά 0,1 έως 0,2 μονάδες.
Πριν από την έναρξη της σύγκρουσης το Ταμείο προέβλεπε ανάπτυξη 3,3% για την παγκόσμια οικονομία το 2026. Οι προβλέψεις δεν έχουν ακόμη αναθεωρηθεί, όμως οι οικονομολόγοι τονίζουν ότι η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ρευστή.
Η Ασία προτεραιότητα για το σαουδαραβικό πετρέλαιο
Η γεωπολιτική κρίση αλλάζει και τις ισορροπίες στο διεθνές εμπόριο ενέργειας. Η Saudi Aramco αύξησε τις τιμές πώλησης του πετρελαίου για τις παραδόσεις Απριλίου, επιβαρύνοντας περισσότερο τους Ευρωπαίους αγοραστές.
Σύμφωνα με την εταιρεία συμβούλων Energy Aspects, η Σαουδική Αραβία σκοπεύει να δώσει προτεραιότητα στους ασιατικούς πελάτες της σε περίπτωση περιορισμένης προσφοράς.
Η προοπτική υψηλότερων τιμών ενέργειας προκαλεί ήδη ανησυχία στις κεντρικές τράπεζες, οι οποίες προσπαθούσαν να περιορίσουν τον πληθωρισμό των τελευταίων ετών.
Η JPMorgan εκτιμά ότι κάθε αύξηση 10% στην τιμή του πετρελαίου αυξάνει τον πληθωρισμό στις Ηνωμένες Πολιτείες κατά περίπου 0,1 ποσοστιαίες μονάδες και μειώνει την οικονομική ανάπτυξη κατά 0,2 μονάδες.
Οι φόβοι για νέο κύμα πληθωρισμού επηρέασαν ήδη τις διεθνείς αγορές ομολόγων. Η απόδοση του δεκαετούς ομολόγου του Ηνωμένου Βασιλείου αυξήθηκε κατά 0,39 ποσοστιαίες μονάδες μέσα στην εβδομάδα, ενώ το αντίστοιχο αμερικανικό ομόλογο κατέγραψε άνοδο 0,2 ποσοστιαίων μονάδων.
Η ενεργειακή κρίση που διαμορφώνεται στη σκιά του πολέμου στη Μέση Ανατολή επαναφέρει έτσι τον φόβο ενός νέου παγκόσμιου οικονομικού σοκ, σε μια περίοδο κατά την οποία οι περισσότερες οικονομίες μόλις είχαν αρχίσει να ανακτούν ισορροπία μετά τις προηγούμενες κρίσεις.
