Η κλιμάκωση του πολέμου στο Ιράν ενεργοποιεί έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας για την παγκόσμια οικονομία, με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο να προειδοποιεί για μια «παγκόσμια αλλά ασύμμετρη» κρίση. Οι επιπτώσεις εκτείνονται από την ενέργεια και τις εφοδιαστικές αλυσίδες έως την επισιτιστική ασφάλεια, την ώρα που πολλές οικονομίες επιχειρούσαν να σταθεροποιηθούν μετά από διαδοχικά σοκ.
Ενεργειακό σοκ και ακριβότερο πετρέλαιο
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου λειτουργεί ως βασικός μηχανισμός μετάδοσης της κρίσης. Το Brent κινείται στα 115 δολάρια το βαρέλι, καταγράφοντας έντονη μηνιαία άνοδο, καθώς η ένταση στη Μέση Ανατολή ενισχύεται και τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν στο επίκεντρο γεωπολιτικών απειλών.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επανέφερε το ενδεχόμενο πλήγματος σε ενεργειακές υποδομές του Ιράν, αυξάνοντας τον κίνδυνο περαιτέρω διαταραχών στην παγκόσμια προσφορά. Το ΔΝΤ συνοψίζει την εικόνα με σαφήνεια: υψηλότερες τιμές και χαμηλότερη ανάπτυξη.
Οι πιο ευάλωτοι: Ασία, Αφρική και οικονομίες χαμηλού εισοδήματος
Οι επιπτώσεις κατανέμονται άνισα. Χώρες της Αφρικής και της Ασίας που εξαρτώνται από εισαγωγές ενέργειας αντιμετωπίζουν ήδη δυσκολίες πρόσβασης σε προμήθειες, ακόμη και σε αυξημένες τιμές. Παράλληλα, η άνοδος του κόστους τροφίμων και λιπασμάτων επιβαρύνει περαιτέρω τις πιο ευάλωτες οικονομίες.
Το ΔΝΤ επισημαίνει ότι στις χώρες χαμηλού εισοδήματος τα τρόφιμα αντιστοιχούν περίπου στο 36% της κατανάλωσης, ποσοστό υπερδιπλάσιο από τις ανεπτυγμένες οικονομίες. Η αύξηση των τιμών μετατρέπεται έτσι σε κοινωνικοπολιτικό κίνδυνο, με ορατό το ενδεχόμενο επισιτιστικής ανασφάλειας.
Διαταραχές στην παραγωγή και τις εφοδιαστικές αλυσίδες
Η κρίση δεν περιορίζεται στην ενέργεια. Η διακοπή της ροής λιπασμάτων από τον Κόλπο συμπίπτει με την περίοδο σποράς στο βόρειο ημισφαίριο, δημιουργώντας προϋποθέσεις για μειωμένες σοδειές και παρατεταμένες πληθωριστικές πιέσεις.
Το ΔΝΤ εκτιμά ότι η τελική έκταση των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια της σύγκρουσης. Το πιθανότερο σενάριο τοποθετείται σε μια ενδιάμεση κατάσταση: παρατεταμένες εντάσεις, ακριβή ενέργεια και επίμονος πληθωρισμός.
Ελλάδα: επιβράδυνση, αλλά με μεγαλύτερες αντοχές
Η νέα κρίση επηρεάζει άμεσα και την ελληνική οικονομία. Το ΔΝΤ αναθεωρεί την πρόβλεψη ανάπτυξης για το 2026 στο 1,8%, από 2%, χαμηλότερα από τον αρχικό στόχο του 2,4%. Οι πιέσεις προέρχονται κυρίως από το ενεργειακό κόστος και την εξασθένηση της διεθνούς ζήτησης.
Παρά την επιβράδυνση, η εικόνα εμφανίζεται διαφοροποιημένη σε σχέση με το παρελθόν. Τα ισχυρά πρωτογενή πλεονάσματα, η αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους και η αλλαγή προσανατολισμού της οικονομικής πολιτικής δημιουργούν ένα πιο ανθεκτικό πλαίσιο.
Οι τρεις δίαυλοι μετάδοσης της κρίσης
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, το ενεργειακό σοκ μεταφέρεται στην πραγματική οικονομία μέσω τριών βασικών καναλιών: περιορισμός της κατανάλωσης λόγω ακρίβειας, αύξηση του κόστους για τις επιχειρήσεις και ενίσχυση της αβεβαιότητας, ιδιαίτερα σε τομείς όπως ο τουρισμός.
Η ελληνική οικονομία διαθέτει πλέον μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο για παρεμβάσεις, ωστόσο η ανάγκη ισορροπίας παραμένει κρίσιμη.
Ανθεκτικότητα χωρίς αυταπάτες
Η βελτίωση των δημοσιονομικών μεγεθών και η δυνατότητα στοχευμένων μέτρων στήριξης λειτουργούν ως ανάχωμα απέναντι στους κραδασμούς. Το ΔΝΤ επιμένει ότι οι παρεμβάσεις πρέπει να είναι προσωρινές και στοχευμένες, ώστε να διατηρηθεί η δημοσιονομική σταθερότητα.
Η κρίση στη Μέση Ανατολή επαναφέρει μια γνώριμη δυναμική: κάθε ενεργειακό σοκ μετατρέπεται γρήγορα σε οικονομική πίεση. Η διαφορά αυτή τη φορά βρίσκεται στην αφετηρία. Η Ελλάδα εμφανίζεται πιο θωρακισμένη, αλλά το εύρος και η διάρκεια της κρίσης θα καθορίσουν αν αυτή η ανθεκτικότητα θα αποδειχθεί επαρκής.
