Η πολεμική ένταση στη Μέση Ανατολή μετατρέπεται σε απειλή για έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη. Περισσότερα από 200 πλοία έχουν αγκυροβολήσει κοντά στο Στενό του Ορμούζ περιμένοντας εξελίξεις, ενώ η Ουάσιγκτον εξετάζει στρατιωτικές συνοδείες και οικονομικά μέτρα στήριξης της ναυσιπλοΐας, σε μια προσπάθεια να αποτραπεί μια σοβαρή διαταραχή στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές.
Σταματημένη κυκλοφορία στον ενεργειακό διάδρομο του κόσμου
Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή έχει αρχίσει να επηρεάζει άμεσα τη διεθνή ναυσιπλοΐα και την αγορά ενέργειας. Η αύξηση των επιθέσεων σε εμπορικά πλοία και η στρατιωτική αντιπαράθεση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν έχουν δημιουργήσει ένα κλίμα αβεβαιότητας γύρω από το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης πετρελαίου.
Περισσότερα από 200 πλοία –δεξαμενόπλοια, LNG carriers και φορτηγά– έχουν ρίξει άγκυρα στην ευρύτερη περιοχή, περιμένοντας να διαπιστώσουν αν οι θαλάσσιες οδοί θα παραμείνουν ασφαλείς.
Η επιβράδυνση της κυκλοφορίας δεξαμενόπλοιων στο στενό έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει τις τιμές του αργού πετρελαίου, οι οποίες κινούνται ανοδικά λόγω των ανησυχιών για την προσφορά.
Το σχέδιο των ΗΠΑ για «ομπρέλα προστασίας»
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αυξημένου ρίσκου, η Ουάσιγκτον επεξεργάζεται ένα νέο πλαίσιο προστασίας της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε ότι το αμερικανικό ναυτικό είναι έτοιμο να ξεκινήσει συνοδείες δεξαμενόπλοιων στο Στενό του Ορμούζ «το συντομότερο δυνατό», προκειμένου να διασφαλιστεί η απρόσκοπτη ροή ενέργειας προς τις διεθνείς αγορές.
Το σχέδιο περιλαμβάνει ένα πολυεπίπεδο σύστημα προστασίας που συνδυάζει στρατιωτική παρουσία, επιτήρηση της περιοχής και οικονομικά εργαλεία στήριξης των θαλάσσιων συναλλαγών.
Σύμφωνα με στελέχη της εταιρείας ναυτιλιακής ασφάλειας Diaplous, η πρωτοβουλία ανακοινώθηκε μετά την απόφαση μεγάλων ασφαλιστικών οργανισμών να αποσύρουν την κάλυψη πολεμικού κινδύνου για πλοία που πλέουν κοντά στα ιρανικά ύδατα.
Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει τη χορήγηση ασφαλιστικών εγγυήσεων και κάλυψης πολιτικού κινδύνου για εμπορικές συναλλαγές που πραγματοποιούνται στην περιοχή.
Οι στρατιωτικές δυνατότητες και οι δυσκολίες εφαρμογής
Σε επιχειρησιακό επίπεδο, την ευθύνη για την ασφάλεια της περιοχής διατηρεί η Κεντρική Στρατιωτική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), η οποία διαθέτει σημαντικές δυνάμεις στον Περσικό Κόλπο, από αεροπλανοφόρα και μαχητικά αεροσκάφη έως συστήματα επιτήρησης και αντιαεροπορικής άμυνας.
Ωστόσο, η υλοποίηση ενός συστήματος συνοδείας εμπορικών πλοίων είναι μια σύνθετη επιχείρηση που απαιτεί εκτεταμένο σχεδιασμό, συντονισμό και ενίσχυση δυνάμεων.
Το μοντέλο παραπέμπει στην επιχείρηση Operation Earnest Will της δεκαετίας του 1980, όταν το αμερικανικό ναυτικό συνόδευε δεξαμενόπλοια στον Περσικό Κόλπο κατά τη διάρκεια του λεγόμενου «Πολέμου των Τάνκερς» ανάμεσα στο Ιράν και το Ιράκ.
Ο κίνδυνος ναρκοθέτησης του Ορμούζ
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η Τεχεράνη φαίνεται να ακολουθεί στρατηγική φθοράς, χρησιμοποιώντας μεγάλο αριθμό φθηνών μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Το κόστος αυτών των drones είναι σχετικά χαμηλό, ενώ η αναχαίτισή τους απαιτεί ακριβά αντιαεροπορικά συστήματα, δημιουργώντας μια ασύμμετρη οικονομικά σύγκρουση.
Παράλληλα, παραμένει ανοικτό το ενδεχόμενο ναρκοθέτησης του Στενού του Ορμούζ, καθώς το Ιράν διαθέτει σημαντικά αποθέματα θαλάσσιων ναρκών.
Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να προκαλέσει παρατεταμένο αποκλεισμό του περάσματος, με σοβαρές επιπτώσεις στις διεθνείς ενεργειακές ροές και στο παγκόσμιο εμπόριο.
Το στρατιωτικό οπλοστάσιο των ΗΠΑ
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν ήδη κινητοποιήσει ένα εκτεταμένο φάσμα στρατιωτικών μέσων στη Μέση Ανατολή.
Στον αέρα επιχειρούν στρατηγικά βομβαρδιστικά όπως τα B-1B Lancer, B-2 Spirit και B-52 Stratofortress, ενώ μαχητικά αεροσκάφη όπως τα F-15, F-16, F-18, F-22 και F-35 αναλαμβάνουν αποστολές εναέριας υπεροχής και προσβολής στόχων.
Σημαντικό ρόλο έχουν επίσης τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη MQ-9 Reaper, τα οποία χρησιμοποιούνται για αναγνώριση αλλά και στοχευμένα πλήγματα.
Στη θάλασσα επιχειρούν αμερικανικά αεροπλανοφόρα και αντιτορπιλικά με κατευθυνόμενους πυραύλους, ενώ αεροσκάφη ναυτικής επιτήρησης P-8 Poseidon πραγματοποιούν συνεχείς περιπολίες.
Έκρηξη στο κόστος μεταφοράς και ασφάλισης
Η ένταση στην περιοχή έχει ήδη αρχίσει να αποτυπώνεται στην αγορά ναυτιλίας και ενέργειας.
Το κόστος ασφάλισης πλοίων που διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ έχει αυξηθεί έως και δώδεκα φορές, ενώ τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου έχουν φθάσει περίπου στο 3% της αξίας ενός πλοίου, από περίπου 0,25% πριν από την κρίση.
Αντίστοιχα, τα ναύλα για πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια μεταφοράς αργού πετρελαίου (VLCC) έχουν εκτοξευθεί. Η ναύλωση ενός τέτοιου πλοίου για δρομολόγιο από τη Μέση Ανατολή προς την Κίνα αυξήθηκε μέσα σε λίγες ημέρες από περίπου 120.000 δολάρια ημερησίως σε περισσότερα από 450.000 δολάρια.
Η αύξηση αυτή επηρεάζει ήδη τις διεθνείς αγορές ενέργειας, με τις τιμές του πετρελαίου και τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης να κινούνται ανοδικά.
Πλοία εγκλωβισμένα και αλλαγές στις θαλάσσιες διαδρομές
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στα δεξαμενόπλοια. Περίπου 130 πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, συνολικής χωρητικότητας περίπου 470.000 TEU, έχουν παραμείνει αγκυροβολημένα δυτικά του Στενού του Ορμούζ.
Πολλές μεγάλες ναυτιλιακές εταιρείες έχουν ήδη αναδρομολογήσει τα πλοία τους μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, περιορίζοντας τις διελεύσεις από τη Διώρυγα του Σουέζ και την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής.
Κρουαζιερόπλοια με εγκλωβισμένους επιβάτες
Η κρίση επηρεάζει ακόμη και την αγορά κρουαζιέρας. Χιλιάδες επιβάτες παραμένουν προσωρινά εγκλωβισμένοι στον Αραβικό Κόλπο, καθώς η αναστολή πολλών αεροπορικών πτήσεων δυσκολεύει την επιστροφή τους στις χώρες τους.
Τουλάχιστον έξι κρουαζιερόπλοια παραμένουν αγκυροβολημένα σε λιμάνια του Ντουμπάι, του Άμπου Ντάμπι και της Ντόχα.
Η εταιρεία MSC Cruises έχει ήδη ξεκινήσει επιχείρηση επαναπατρισμού των επιβατών του πλοίου MSC Euribia, οργανώνοντας ναυλωμένες πτήσεις ώστε να αποχωρήσουν σταδιακά από την περιοχή.
Η έκβαση της κρίσης στο Στενό του Ορμούζ θα καθορίσει όχι μόνο την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, αλλά και την πορεία της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς τις επόμενες εβδομάδες.
