Του Νίκου Κοτζιά*
1. Η επίθεση των ΗΠΑ και Ισραήλ σε βάρος του Ιράν είναι διπλά παράνομη. Παράνομη από τη σκοπιά του Διεθνούς Δικαίου. Παραβιάζει τα σύνορα και την εδαφική ακεραιότητα κράτους-μέλους του ΟΗΕ. Παράνομη και από τη σκοπιά του εθιμικού δίκαιο, καθότι έγινε σε μια φάση όπου υπήρχαν διαπραγματεύσεις ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν. Συνομιλίες στην διεθνή πολιτική σκηνή προαπαιτούν μια στοιχειώδη συναντίληψη και εμπιστοσύνη ότι τα μέρη εννοούν το να διαπραγματεύονται.
2. Το καθεστώς του Ιράν πράγματι είναι αυταρχικό, ενώ κάνει χρήση φασιστικών μεθόδων. Πρόσφατα δολοφόνησε πάνω από 35.000 (!) πολίτες της χώρας του, κύρια νέους, με τρόπο βίαιο και ωμό. Προσωπικά δεν είμαι ούτε με τους επιτιθέμενους, ούτε με τους μουλάδες, είμαι με τους αγωνιζόμενους δημοκράτες και προοδευτικούς Ιρανούς, ανάμεσα στους οποίους αρκετοί προσωπικοί φίλοι μου που βασανίζονται, βρίσκονται σε μπουντρούμια φυλακών, στην παρανομία, στον αγώνα.
3. Λαθεύει όποιος χαίρεται με τα κτυπήματα στην ηγεσία του αυταρχισμού και της θεοκρατίας στο Ιράν μέσω της διπλής παραβίασης του Διεθνούς Δικαίου από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, όπως λαθεύει και όποιος χαίρεται με τα μέτωπα που άνοιξε η Τεχεράνη επί δικαίων και αδίκων στην περιοχή. Από την σκοπιά των εθνικών μας συμφερόντων και οι δύο εξελίξεις είναι αρνητικές. Διότι παραβιάζονται σύνορα και η εδαφική ακεραιότητα σειράς κρατών, ακριβώς όσα επιθυμούν κάποιοι «φίλοι» στη γειτονιά μας να πράξουν σε βάρος μας.
4. Θυμίζω, ότι η αριστερά στην Ελλάδα στάθηκε ενάντια στην εισβολή των Ιταλών τον Οκτώβρη του 1940, αλλά και σε εκείνη των Γερμανών και της Βουλγαρίας λίγο αργότερα. Όπως είμαστε και εμείς σήμερα ενάντια στον πόλεμο που ξεκίνησε ο Τραμπ. Η αντιπαλότητά αυτή, δεν μας έκανε φίλους της Δικτατορίας της 4ης Αυγούστου. Υπερασπιζόμασταν την Ελλάδα και όχι την δικτατορία του Μεταξά. Ανάλογα υπερασπιζόμαστε το Διεθνές Δίκαιο και τους αγώνες του λαού και της νεολαίας του Ιράν, όχι την θεοκρατία στην οποία κανονικά κανείς μας δεν θα ήθελε να ζήσει.
5. Είναι ορθό ότι οι επιτιθέμενοι βρήκαν αφορμή την σύσκεψη ηγετικών στελεχών του Ιράν προκειμένου να κτυπήσουν. Όμως οι βαθύτερες αιτίες είναι:
α) Η πολιτική του Τραμπ, μια πολιτική που ονομάζω «της ληστρικής ηγεμονίας», αποσκοπεί στον έλεγχο συγκεκριμένων γεωγραφικών χώρων με πρόθεση απόκτησης εύκολης και φτηνής πρόσβασης σε πρώτες ύλες, γεωπολιτικά πλεονεκτήματα καθώς και αποδυνάμωση των ανταγωνιστών.
β) Αποσκοπεί, επίσης, στην εξυπηρέτηση στρατηγικών επιλογών, επιθετικών και φοβικών του Ισραήλ, αλλά και σειράς αραβικών καθεστώτων τα οποία έχουν λιγότερη επιθετικότητα από το πρώτο, αλλά περισσότερους φόβους.
γ) Όπως και στην περίπτωση της Βενεζουέλας, οι ΗΠΑ αποσκοπούν να κερδίσουν την μάχη των πρώτων υλών και του εμπορικού ανταγωνισμού με την Κίνα την οποία -όπως με την επίθεση στην Βενεζουέλα- επιθυμεί να ξεκόψει από φτηνές πρώτες ύλες και σημαντικές πηγές ενέργειας.
6. Η εξωτερική πολιτική του Τραμπ διακρίνεται από σειρά από θεμελιακές αλλαγές ως προς την στρατηγική που ακολουθούσαν μέχρι σήμερα οι ΗΠΑ:
α) επιθετικότητα απέναντι και σε συμμάχους τους.
β) Αμφισβήτηση των κανόνων σειράς διεθνών καθεστώτων που οι ίδιες καθιέρωσαν ή συνέβαλαν αποφασιστικά στην καθιέρωσή τους, πριν από όλα των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου και του Χάρτη του ΟΗΕ, όπως εκείνων που αναφέρονται στον σεβασμό των συνόρων και της κυριαρχίας των κρατών.
γ) Παράκαμψη των διεθνών και περιφερειακών θεσμών-οργανισμών, όπως του ΟΗΕ, ή και αποχώρηση από αυτούς, όπως από τον ΠΟΥ και τις συμβάσεις για το περιβάλλον.
δ) Υποτίμηση των συμμαχιών που είχαν καθιερωθεί και με πρωτοβουλία των ΗΠΑ και επιλογή διαμόρφωσης «συνεργασιών των προθύμων», όπως τώρα με το Ισραήλ. Οι ΗΠΑ του Τραμπ προτιμούν τις ad hoc συμμαχίες και όχι σταθερά θεσμοποιημένα σχήματα που κατά τη γνώμη τους είναι γραφειοκρατικοί μηχανισμοί συχνά με ίδια συμφέροντα (για την σημερινή διεθνή κατάσταση και την πολιτική των ΗΠΑ θα μιλήσω στις 18.3. στο ανοικτό Συνέδριο του τμήματός μου στο ΠΑΠΕΙ για τα 25 χρόνια της ίδρυσής του ως ο κύριος ομιλητής της δεύτερης ημέρας).
7. Πιστεύω ότι στην τελική απόφαση των ΗΠΑ για την επίθεση στο Ιράν σημαντικό ρόλο έπαιξε η πρόσφατη εμπειρία τους στην Βενεζουέλα. Η επίθεση ενάντια στην κυριαρχία αυτής της λατινοαμερικανικής χώρας και η επίκληση μιας ανανεωμένης ερμηνείας του δόγματος Μονρόε δεν συνάντησε αντιστάσεις ούτε κατέγραψε πρωτοβουλίες αντίστασης από τους ισχυρούς συμμάχους του Μαδούρου. Ιδιαίτερα Κίνα και Ρωσία μετά από κάποιες φωνές διαμαρτυρίας, που δεν ενοχλούν και πολύ τον Τραμπ, δεν έκαναν τίποτα άλλο. Η περίπτωση της Βενεζουέλας επιβεβαίωσε ότι οι ΗΠΑ μπορεί να είναι ένας πόλος του διεθνούς συστήματος σε πορεία αποδυνάμωσης, αλλά είναι ακόμα τόσο ισχυρές, τουλάχιστον στρατιωτικά, που κανείς δεν αποφασίζει τολμά να τους αντιμετωπίσει στο πραγματικό πεδίο. Γεγονός που δίνει στον Τραμπ την αίσθηση ότι μπορεί να «καθαρίσει» όποιον και ότι τον ενοχλεί ακόμα και αν «ξεμείνει» μακρόχρονα από συμμάχους και αποκτήσει περισσότερους αντίπαλους. Η ζωή δείχνει, βέβαια, ότι έτσι θα έχει βραχυπρόθεσμα κέρδη, αλλά μακρόχρονα όλες αυτές οι επιθετικές και βίαιες επιλογές του θα γίνουν μπούμερανγκ για τις ίδιες τις ΗΠΑ, εκτός αν αυτές βρουν τον διαφορετικό, δημοκρατικό προοδευτικό δρόμο και αντιμετωπίσουν και απαλλαγούν μόνες τους από τον Τραμπισμό.
9. Υπάρχει σε αυτό το σκηνικό ένα καινούργιο στοιχείο αισιοδοξίας. Είναι το αναγεννώμενο, όλο και πιο δυνατό δημοκρατικό-προοδευτικό και σε ένα βαθμό αριστερό κίνημα στις ΗΠΑ ενάντια στον Τραμπ. Ένα κίνημα με μεγάλες κινητοποιήσεις, πολλαπλές εκφράσεις, ιδιαίτερα στον πολιτιστικό και επιστημονικό τομέα, στο εργατικό κίνημα και στα κινήματα χειραφέτησης, με ισχυρές διαφοροποιήσεις προς τα αριστερά στον πολιτικό κόσμο των ΗΠΑ, με άνοιγμα ενός μετώπου όχι μόνο ενάντια στον Τραμπ, αλλά και στην αμερικάνικη ολιγαρχία, σε αντίθεση με πολλούς που νομίζουν ότι το πρόβλημα της χώρας μας είναι μόνο ο Μητσοτάκης και όχι ολόκληρος ο συνεταιρισμός Μητσοτάκη-Ολιγαρχίας.
10. Οι προοδευτικές δυνάμεις του τόπου οφείλουν να αρχίσουν να συζητούν ουσιαστικά πάνω στην διεθνή πολιτική καθώς και ως προς την ακολουθητέα εξωτερική πολιτική της χώρας. Να αναδείξουν την ανικανότητα της ελληνικής ολιγαρχίας και της σημερινής κυβέρνησής της να υπερασπιστεί τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της πατρίδας και της ελληνικής κοινωνίας. Η πολιτική που ακολουθούν οι κυρίαρχες δυνάμεις μπορεί να τις διευκολύνει στις βραχυχρόνιες αρπαχτές, αλλά υπονομεύουν το μέλλον του τόπου.
H Ελλάδα οφείλει να επανακάμψει σε μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική και στην παρέμβασή της στο διεθνές γίγνεσθαι και διπλωματία με τρόπο που θα της επιτρέπει να διαπραγματεύεται με όλες τις πλευρές, να διαμεσολαβεί ανάμεσά τους, να τις φέρνει στο τραπέζι των διπλωματικών διαπραγματεύσεων (τα τρία «Δ»). Αυτό απαιτεί σοβαρότητα και νηφαλιότητα, κτίσιμο εμπιστοσύνης προς όλες τις πλευρές και στρατηγική σκέψη, απαιτεί μια υπεύθυνη σοβαρή προοδευτική κυβέρνηση.
*πρώην ΥΠΕΞ
