Η εκρηκτική άνοδος των τιμών της ενέργειας και η αβεβαιότητα που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή φέρνουν την κυβέρνηση σε καθεστώς αυξημένης επιφυλακής. Το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται πακέτο μέτρων στήριξης των νοικοκυριών και περιορισμού φαινομένων αισχροκέρδειας, το οποίο, σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, μπορεί να ανακοινωθεί ακόμη και μέσα στην εβδομάδα, εφόσον συνεχιστεί η ανοδική πορεία των τιμών.
Ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης προήδρευσε σε σύσκεψη στο Μέγαρο Μαξίμου με τους αρμόδιους υπουργούς πριν από την αναχώρησή του για το Παρίσι, εξετάζοντας τις διαθέσιμες επιλογές παρέμβασης. Στο τραπέζι βρίσκονται μέτρα που κυμαίνονται από την επιβολή πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στα καύσιμα έως παρεμβάσεις στην αγορά τροφίμων, εφόσον καταγραφούν φαινόμενα αδικαιολόγητων ανατιμήσεων.
Πίεση από το πετρέλαιο και φόβοι για νέο κύμα ακρίβειας
Η διεθνής αγορά ενέργειας κινείται ξανά σε επίπεδα που θυμίζουν την κρίση του 2022. Η τιμή του πετρελαίου έχει ήδη φθάσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας έντονη ανησυχία στις αγορές και πιέζοντας προς τα πάνω τις τιμές των καυσίμων.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η τιμή του πετρελαίου θέρμανσης προσεγγίζει ή και ξεπερνά την αμόλυβδη, εξέλιξη που έχει σημάνει συναγερμό στο οικονομικό επιτελείο, καθώς οι επιπτώσεις μεταφέρονται γρήγορα σε μεταφορές, παραγωγή και τελικά στο σύνολο της αγοράς.
Στον προϋπολογισμό του 2026 έχει ήδη ενσωματωθεί σενάριο με πετρέλαιο στα 100 δολάρια το βαρέλι. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο πληθωρισμός θα μπορούσε να κινηθεί έως το 4,7%, περιορίζοντας την ιδιωτική κατανάλωση και επιβαρύνοντας την αναπτυξιακή δυναμική της οικονομίας.
Η «εργαλειοθήκη» της κρίσης
Η διάρκεια και η ένταση της γεωπολιτικής κρίσης αποτελούν τον βασικό παράγοντα που θα καθορίσει τις κυβερνητικές αποφάσεις. Στην Ευρώπη υπάρχει η εκτίμηση ότι υπάρχουν ήδη διαθέσιμα εργαλεία αντιμετώπισης, κυρίως από την εμπειρία της ενεργειακής κρίσης των προηγούμενων ετών.
«Διαθέτουμε ήδη μια εργαλειοθήκη, την εργαλειοθήκη του 2022», σημείωσε ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρος του Eurogroup Κυριάκος Πιερρακάκης πριν από συνεδρίαση των υπουργών Οικονομικών της Ευρωζώνης. Όπως τόνισε, δεν έχει ακόμη φτάσει η στιγμή ενεργοποίησής της, όμως επιχειρήσεις και νοικοκυριά ζητούν σαφές σήμα για το είδος της στήριξης που θα υπάρξει αν η κρίση κλιμακωθεί.
Την αβεβαιότητα αποτυπώνει και η εικόνα που μεταφέρουν παράγοντες της αγοράς. «Δεν γνωρίζουμε τι μας ξημερώνει. Σήμερα αυξήθηκαν όλα τα εμπορεύματα – στάρι, καλαμπόκι, σόγια – και οι συναλλαγές παγώνουν, γιατί οι πωλητές περιμένουν νέες αυξήσεις», περιγράφει κορυφαίος επιχειρηματικός παράγοντας.
Σε αυτό το κλίμα, αποκτά ιδιαίτερη σημασία η προειδοποίηση της γενικής διευθύντριας του ΔΝΤ Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα, η οποία από το Τόκιο κάλεσε κυβερνήσεις και επιχειρήσεις «να σκεφτούν το αδιανόητο και να προσαρμοστούν σε αυτό».
Ανατροπές στους επιχειρηματικούς σχεδιασμούς
Η άνοδος του πετρελαίου δημιουργεί σοβαρές ανατροπές στον οικονομικό σχεδιασμό των επιχειρήσεων. Τα περισσότερα ετήσια budget, τόσο των πολυεθνικών όσο και των ελληνικών παραγωγικών εταιρειών, είχαν καταρτιστεί στα τέλη του 2025 με βασική υπόθεση τιμής πετρελαίου κοντά στα 80 δολάρια το βαρέλι.
Αν η σημερινή κατάσταση παραταθεί, στελέχη της αγοράς εκτιμούν ότι μέχρι τα τέλη Απριλίου πολλές εταιρείες θα αναγκαστούν να επανεξετάσουν τα οικονομικά τους πλάνα και να προχωρήσουν σε περικοπές δαπανών προκειμένου να διατηρήσουν τη βιωσιμότητά τους μέχρι το τέλος του έτους.
Κυβερνητικές πηγές σημειώνουν ότι ο προϋπολογισμός έχει λάβει υπόψη ένα δυσμενές σενάριο τιμών, ωστόσο προειδοποιούν πως αν η γεωπολιτική ένταση δεν αποκλιμακωθεί έως τα τέλη Μαρτίου, οι πιέσεις στην οικονομία θα ενταθούν αισθητά από τις αρχές Απριλίου.
Σχέδιο έκτακτων παρεμβάσεων στην αγορά
Το πλαίσιο των πιθανών παρεμβάσεων στην αγορά επεξεργάζεται κυρίως το υπουργείο Ανάπτυξης υπό τον Τάκη Θεοδωρικάκο, με στόχο να αποτραπεί ένα νέο κύμα ανατιμήσεων.
Μέχρι στιγμής δεν καταγράφονται αυξήσεις στα προϊόντα ευρείας κατανάλωσης. Ωστόσο μεταξύ των μέτρων που εξετάζονται ξεχωρίζει η επαναφορά του πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους, ρύθμιση που είχε εφαρμοστεί την περίοδο της ενεργειακής κρίσης και καταργήθηκε τον περασμένο Ιούνιο ύστερα από έντονες αντιδράσεις της αγοράς.
Εάν όμως το ενεργειακό κόστος συνεχίσει να αυξάνεται, θεωρείται πιθανό οι επιχειρήσεις να μετακυλίσουν τις επιβαρύνσεις στις τιμές μετά το Πάσχα, εξέλιξη που θα αναγκάσει την κυβέρνηση να ενεργοποιήσει εκ νέου μηχανισμούς ελέγχου.
Οι κρυφές πιέσεις στην οικονομία
Παρά το γεγονός ότι η προσοχή στρέφεται κυρίως στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, οι επιπτώσεις της κρίσης ενδέχεται να εμφανιστούν και σε άλλους τομείς της οικονομίας.
Οι αερομεταφορές ήδη αντιμετωπίζουν αυξανόμενο κόστος καυσίμων, γεγονός που μπορεί να μεταφραστεί σε ακριβότερα εισιτήρια. Παράλληλα, αυξάνονται οι ανησυχίες για την επισιτιστική ασφάλεια, καθώς η άνοδος των διεθνών τιμών αγροτικών προϊόντων επηρεάζει το κόστος παραγωγής τροφίμων.
Την ίδια στιγμή, η αβεβαιότητα στις μεταφορές και την ενέργεια δημιουργεί νέους προβληματισμούς για τον τουρισμό, έναν από τους βασικούς πυλώνες της ελληνικής οικονομίας, ενόψει της επερχόμενης θερινής περιόδου.
