Η ένταση στη Μέση Ανατολή προκαλεί νέες ανησυχίες για την πορεία των τιμών στην ενέργεια και στα βασικά αγαθά, ωστόσο η ελληνική αγορά εμφανίζεται σήμερα πιο θωρακισμένη σε σχέση με προηγούμενες κρίσεις. Παράλληλα, η κυβέρνηση έχει ήδη ενεργοποιήσει μηχανισμούς παρέμβασης προκειμένου να αποτραπούν φαινόμενα αισχροκέρδειας και να περιοριστούν οι επιπτώσεις για τα νοικοκυριά.
Κεντρικό εργαλείο της πολιτικής αυτής αποτελεί η επιβολή πλαφόν στα περιθώρια κέρδους σε κρίσιμους τομείς της αγοράς, όπως τα καύσιμα και βασικές κατηγορίες τροφίμων, με στόχο να αποτραπεί η άμεση μετακύλιση των διεθνών αυξήσεων στις τιμές λιανικής.
Πλαφόν και αυστηροί έλεγχοι στην αγορά
Με πράξη νομοθετικού περιεχομένου, η κυβέρνηση ενεργοποίησε έκτακτα μέτρα για την αγορά καυσίμων και βασικών αγαθών, επιδιώκοντας να συγκρατήσει τις τιμές σε μια περίοδο αυξημένης διεθνούς αβεβαιότητας.
Ο υπουργός Ανάπτυξης Τάκης Θεοδωρικάκος ανέφερε ότι οι γεωπολιτικές εντάσεις επιβαρύνουν την εφοδιαστική αλυσίδα και ενισχύουν τις πληθωριστικές πιέσεις, κυρίως στα βασικά προϊόντα. Όπως σημείωσε, το υπουργείο έχει εντείνει τους ελέγχους στην αγορά, πραγματοποιώντας περίπου 1.500 ελέγχους σε πρατήρια καυσίμων.
Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, κανένα προϊόν δεν μπορεί να πωλείται με μεγαλύτερο περιθώριο κέρδους από εκείνο που ίσχυε το 2025. Το μέτρο θα ισχύσει έως τις 30 Ιουνίου και στη συνέχεια θα επανεκτιμηθεί ανάλογα με τις συνθήκες της αγοράς.
Τα πρόστιμα για παραβάσεις μπορούν να φτάσουν έως και τα 5 εκατ. ευρώ, ενώ το μέτρο αφορά ολόκληρη την αλυσίδα διακίνησης: από τη βιομηχανία και το χονδρεμπόριο έως τα σούπερ μάρκετ και τις εταιρείες διανομής.
Σούπερ μάρκετ: «Συγκρατούμε τις τιμές»
Ανακοίνωση εξέδωσε και η Ένωση Σούπερ Μάρκετ Ελλάδας, τονίζοντας ότι οι επιχειρήσεις του κλάδου στηρίζουν τα ελληνικά νοικοκυριά σε περιόδους διεθνούς αβεβαιότητας, επιδιώκοντας τη συγκράτηση των τιμών.
Η ένωση επικαλείται στοιχεία του Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών, σύμφωνα με τα οποία ο μέσος πληθωρισμός στα σούπερ μάρκετ διαμορφώθηκε το 2025 στο 1,29%, ακόμη και μετά την κατάργηση του πλαφόν στο περιθώριο μεικτού κέρδους τον Ιούλιο της ίδιας χρονιάς.
Κατά την ΕΣΕ, ο υγιής ανταγωνισμός και η ομαλή λειτουργία της αγοράς συμβάλλουν καθοριστικά στη διατήρηση χαμηλότερων τιμών προς όφελος των καταναλωτών.
Πώς μεταφέρεται η κρίση στην ελληνική οικονομία
Η γεωπολιτική κρίση επηρεάζει έμμεσα και την ελληνική αγορά, κυρίως μέσω των διεθνών τιμών ενέργειας. Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό‑Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο καθηγητής του Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών Γεώργιος Μπάλτας, παρότι η Ελλάδα δεν εισάγει καύσιμα από το Ιράν, οι διεθνείς αγορές πετρελαίου και φυσικού αερίου λειτουργούν παγκοσμίως.
Όταν διαταράσσεται ένα στρατηγικό σημείο του ενεργειακού εφοδιασμού, η επίδραση μεταφέρεται σε όλες τις αγορές. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, η σύρραξη έχει ήδη επηρεάσει σημαντικό μέρος της παγκόσμιας παραγωγής καυσίμων, γεγονός που αντανακλάται άμεσα στις τιμές.
Η πρώτη επίπτωση για τους καταναλωτές εκδηλώνεται συνήθως στα καύσιμα, ενώ πιο έντονη είναι η επίδραση στις τιμές του φυσικού αερίου, το οποίο αποτελεί βασικό παράγοντα στο ενεργειακό μείγμα και επηρεάζει την ηλεκτροπαραγωγή και τη θέρμανση.
Τρεις δρόμοι μετάδοσης της κρίσης στα τρόφιμα
Οι αυξήσεις στα τρόφιμα εμφανίζονται συνήθως με καθυστέρηση, αλλά συχνά έχουν μεγαλύτερη διάρκεια. Ο καθηγητής επισημαίνει τρεις βασικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων η κρίση μεταφέρεται στις τιμές τροφίμων.
Ο πρώτος αφορά το κόστος μεταφορών, καθώς τα ναύλα και τα ασφάλιστρα αυξάνονται, επιβαρύνοντας τις τιμές των προϊόντων.
Ο δεύτερος σχετίζεται με το αυξημένο ενεργειακό κόστος, που επηρεάζει τόσο την αγροτική παραγωγή όσο και τη βιομηχανική επεξεργασία τροφίμων.
Ο τρίτος αφορά τις τιμές λιπασμάτων και άλλων αγροτικών εισροών, οι οποίες μπορούν να αυξήσουν το κόστος παραγωγής και τελικά τις τιμές στο ράφι.
Ο ρόλος της ψυχολογίας στην αγορά
Πέρα από τα οικονομικά μεγέθη, σημαντικό ρόλο παίζει και ο ψυχολογικός παράγοντας. Όπως σημειώνει ο Γεώργιος Μπάλτας, η παρατεταμένη αβεβαιότητα μπορεί να αλλάξει τη συμπεριφορά τόσο των καταναλωτών όσο και των επιχειρήσεων.
Η ανησυχία για ελλείψεις ή για επερχόμενες ανατιμήσεις οδηγεί συχνά σε προληπτικές αγορές, που ενδέχεται να ενισχύσουν τις πιέσεις στις τιμές. Παράλληλα, οι επιχειρήσεις μπορεί να αναστείλουν επενδυτικές αποφάσεις, διευρύνοντας τις οικονομικές συνέπειες της κρίσης.
Για τον λόγο αυτό, επισημαίνει, απαιτείται ψυχραιμία, αυτοσυγκράτηση και θεσμική εποπτεία της αγοράς ώστε να αποφευχθούν κερδοσκοπικές συμπεριφορές.
Το νέο προφίλ του Έλληνα καταναλωτή
Οι διαδοχικές ανατιμήσεις της περιόδου 2021-2025 έχουν ήδη αλλάξει τις καταναλωτικές συνήθειες των ελληνικών νοικοκυριών. Οι αγορές γίνονται πλέον με μεγαλύτερη προσοχή, ενώ οι καταναλωτές συγκρίνουν συστηματικά τιμές και στρέφονται συχνότερα σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας.
Η τάση αυτή επιβεβαιώνεται και από έρευνα της Circana με τίτλο «Καταναλωτικές τάσεις στην Ελλάδα», η οποία παρουσιάστηκε σε εκδήλωση του Ινστιτούτο Πωλήσεων Ελλάδος.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, μόλις ένας στους πέντε καταναλωτές δηλώνει ότι αισθάνεται οικονομικά ασφαλής, ενώ περίπου το ένα τέταρτο των νοικοκυριών δυσκολεύεται να καλύψει τις μηνιαίες υποχρεώσεις του.
Το 60% των καταναλωτών αγοράζει προϊόντα κυρίως όταν βρίσκονται σε προσφορά, το 43% στρέφεται σε προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας και πάνω από τους μισούς έχουν περιορίσει τις αγορές μη βασικών αγαθών.
Παράλληλα, το 84% δηλώνει ότι έχει μειώσει τις δαπάνες για φαγητό ή διασκέδαση εκτός σπιτιού, ενώ οι έξοδοι περιορίζονται κατά μέσο όρο σε περίπου έξι ημέρες τον μήνα.
Η έρευνα καταγράφει ένα νέο τοπίο στη λιανική αγορά, όπου η σχέση ποιότητας-τιμής, οι προσφορές και οι οικονομικότερες επιλογές αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τους καταναλωτές.
