Μέρες που είναι, με τον πόλεμο να μαίνεται και αρκετοί να λένε, εν τη ρύμη του λόγου τους, ότι βρισκόμαστε παραμονές του 3ου Παγκοσμίου Πολέμου, επιτρέψτε μου να ξεκινήσω με μια αφελή, παιδιάστικη σκέψη και παρακαλώ αφήστε την να ωριμάσει μέσα σας.
Του Γιάννη Τσιπουρίδη
Δεν υπάρχει καμία περίπτωση να γίνει πόλεμος για την εξασφάλιση του ηλιακού ή αιολικού δυναμικού μιας περιοχής.
Γνωρίζετε ότι όλες οι στρατιωτικές εκστρατείες ή η εγκατάσταση δικτατόρων (στο όχι τόσο μακρινό παρελθόν), πέρα από τις προσχηματικές φανφάρες για δημοκρατία και ελευθερία, γίνονται για την εξασφάλιση άμεσα ή έμμεσα φυσικών πόρων, κυρίως σχετιζόμενων με την παραγωγή ενέργειας.
Και για να είμαστε επίκαιροι, το Ιρανικό πρόβλημα ξεκίνησε πριν πολλά χρόνια, όταν οι αφελείς Ιρανοί ανακοίνωσαν την κρατικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας που μέχρι τότε ήλεγχε η ΒΡ. Αυτό οδήγησε σε ανατροπή της κυβέρνησης (από ποιους άραγε;) σε ενθρόνιση του Σάχη, μετά στην Ισλαμική επανάσταση και θρησκευτική δικτατορία και τέλος στη σημερινή κατάσταση όπου σύσσωμος ο δημοκρατικός δυτικός κόσμος αγωνίζεται να έρθει η ελευθερία και η δημοκρατία στον λαό του Ιράν, με επικεφαλής τον γνωστό ειρηνοποιό και κάτοχο πολλών βραβείων ειρήνης, Πρόεδρο Τραμπ.
Αυτά σε υπεράσπιση της αρχικής αφελούς σκέψης μου για τις ανανεώσιμες.
Έχω τοποθετηθεί κατά της πυρηνικής ενέργειας από την διδακτορική μου διατριβή, την μακρινή δεκαετία του ’80, τότε που το σύνθημα «Πυρηνική Ενέργεια; ΟΧΙ, Ευχαριστώ!» κυριαρχούσε στα στόματα πολλών και κυρίως της νεολαίας.
Θα με πείτε αγύριστο κεφάλι, αλλά δεν έχω αλλάξει γνώμη και θα προσπαθήσω να εξηγήσω γιατί.
Ας ξεκινήσω από τα «καλά» της μια και είναι λίγα, μόλις ένα δηλαδή: ότι δεν παράγεται διοξείδιο του άνθρακα κατά την παράγωγή ενέργειας από πυρηνικό σταθμό και επομένως δεν συμμετέχει στην αύξηση της παγκόσμιας υπερθέρμανσης. Αντίθετα, αν αντικαθιστούσε σταθμούς παραγωγής ενέργειας από ορυκτά καύσιμα, θα βοηθούσε στην αναστολή αύξησης της συγκέντρωσης διοξειδίου του άνθρακα και σταδιακά, στην μείωση της συγκέντρωσης του στην ατμόσφαιρα.
Ε, τότε γιατί γκρινιάζω;
Για όλα τα άλλα που θα παραθέσω σε λίγο.
Αλλά να προσθέσω και μια παράμετρο επικοινωνιακής διαχείρισης του προηγούμενου θέματος.
Για το ενεργειακό κατεστημένο (δεν έχω καλύτερο όρο) το κυρίαρχο κριτήριο επιλογής μιας πηγής ενέργειας, είναι η δυνατότητα ελέγχου της πηγής. Και η πυρηνική ενέργεια έρχεται γάντι σε αυτό το σημείο. Μάλιστα, καλύτερα κι από τα ορυκτά καύσιμα, γιατί ελέγχεται το καύσιμο αλλά και η τεχνολογία.
Το ίδιο γκρουπ ανθρώπων ελέγχουν και τις 2 αγορές, αλλά στην περίπτωση των ορυκτών καυσίμων υποβαθμίζουν τον κίνδυνο της κλιματικής κρίσης, ενώ στην πυρηνική ενέργεια τονίζουν την συμβολή της στην μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα, θρασύτατα αποκαλώντας την «πράσινη».
Αλλά είπαμε έχουν τα γένια (δισεκατομμύρια) και τα χτένια (μέσα επικοινωνίας).
Θα παραθέσω παρακάτω τα επιχειρήματα για τα οποία η πυρηνική ενέργεια δεν πρέπει να αποτελέσει μέρος του μελλοντικού ενεργειακού τοπίου του πλανήτη και θα πρέπει να τα δούμε σοβαρά, γιατί το οφείλουμε κυρίως στις επόμενες γενιές.
1. Το υψηλό κόστος κατασκευής, αλλά και το ιδιαίτερα υψηλό κόστος ασφαλιστικής κάλυψης
Ένας βασικός λόγος κατά της χρήσης της πυρηνικής ενέργειας είναι το τεράστιο οικονομικό κόστος της. Οι ιδιαίτερες απαιτήσεις ασφάλειας στην κατασκευή, λόγω της επικινδυνότητας καταλήγουν σε μια εξαιρετικά χρονοβόρα διαδικασία, που πολλές φορές διαρκεί πάνω από δεκαετία και επομένως και εξ αυτού γίνεται ιδιαίτερα δαπανηρή.
Οι ίδιες απαιτήσεις ασφάλειας κατά τη λειτουργία αλλά και η ασφαλής αποξήλωση/παροπλισμός των πυρηνικών σταθμών, επιβαρύνουν περαιτέρω το κόστος.
Ένας επιπλέον λόγος που καθιστά τους πυρηνικούς σταθμούς ιδιαίτερα δαπανηρούς είναι ότι απαιτούνται εκτεταμένες μακροπρόθεσμες ασφαλιστικές καλύψεις, κατά τη λειτουργία τους αλλά κυρίως μετέπειτα για την διαχείριση των ραδιενεργών απόβλητων, τα οποία παραμένουν ενεργά και επικίνδυνα για αιώνες. Εδώ η παραπάνω λέξη «μακροπρόθεσμες» χάνει το νόημα της…
Πίνακες που δείχνουν σχετικά χαμηλά κόστη παραγωγής βασίζονται στη γνωστή μέθοδο, της μη ενσωμάτωσης του εξωτερικού κόστους, κάτι που γίνεται κατά κόρον με τα ορυκτά καύσιμα.
Θυμίζω ότι η επιβάρυνση της ατμόσφαιρας, του εδάφους, των θαλασσών, των λιμνών, της υγείας των ανθρώπων από την ατμοσφαιρική ρύπανση καθώς και η πρόκληση της κλιματικής αλλαγής και όλες οι καταστροφές που αυτή προκαλεί, δεν επιβαρύνουν τις τιμές των ορυκτών καυσίμων, παρ’ όλο που αυτά είναι 100% υπεύθυνα.
Αντίθετα για επιβράβευση (!!) τους χαρίζουμε κάθε χρόνο μερικά τρισεκατομμύριά δολάρια με τη μορφή επιδοτήσεων.
2. Το Άλυτο θέμα της Διαχείρισης των Πυρηνικών Αποβλήτων
Ένα κρίσιμο πρόβλημα, μοναδικό στην πυρηνική ενέργεια, είναι η μακροπρόθεσμη διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων.
Τα πυρηνικά απόβλητα παραμένουν επικίνδυνα για πάνω δέκα χιλιάδες χρόνια (10.000) και απαιτούν ασφαλείς, απομονωμένες εγκαταστάσεις αποθήκευσης, που θα έχουν ανθεκτικότητα τέτοιας χρονικής διάρκειας.
Επειδή κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί κάτι τέτοιο, είναι σίγουρο ότι επιλέγοντας πυρηνική ενέργεια, αφήνουμε για τις επόμενες γενιές μια απίστευτα καυτή πατάτα, για την οποία θα μας …. «ευγνωμονούν».
3. Ο Κίνδυνος πυρηνικών ατυχημάτων
Αν και οι υποστηρικτές της χρήσης πυρηνικής ενέργειας, διαβεβαιώνουν ότι οι σύγχρονοι αντιδραστήρες είναι ασφαλέστεροι από αυτούς του παρελθόντος, η πιθανότητα καταστροφικών ατυχημάτων παραμένει ένας από τους σημαντικότερους κινδύνους που συνδέονται με την πυρηνική ενέργεια. Μια αστοχία του πυρηνικού αντιδραστήρα μπορεί να απελευθερώσει μεγάλες ποσότητες ραδιενεργούς ακτινοβολίας στο περιβάλλον, θέτοντας σοβαρούς κινδύνους για την υγεία και το περιβάλλον.
Οι μεγάλες πυρηνικές καταστροφές που ζήσαμε, δεν ξεχνιούνται:
Στο Chernobyl της τότε Σοβιετικής Ένωσης και σήμερα Ουκρανίας το 1986 και το εργοστάσιο στην Fukushima, της Ιαπωνίας το 2011.
Όσο κι αν έχει σημειωθεί πρόοδος στον σχεδιασμό του πυρηνικού αντιδραστήρα, όσο κι αν έχει βελτιωθεί η ασφάλεια λειτουργίας, καμία τεχνολογία δεν μπορεί να εξαλείψει εντελώς την πιθανότητα τεχνικού και ανθρώπινου λάθους, φυσικών καταστροφών ή απρόβλεπτων αστοχιών.
Οι επιπτώσεις είναι τόσο καταστροφικές, ώστε έστω και ένα ατύχημα είναι μη αποδεκτό!!
4. Η αδυναμία λειτουργίας σε συνθήκες κλιματικής κρίσης.
Η κλιματική αλλαγή αποτελεί πρόσθετο κίνδυνο για τους πυρηνικούς σταθμούς ηλεκτροπαραγωγής, καθώς τα ακραία καιρικά φαινόμενα μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά τη λειτουργία τους. Οι αντιδραστήρες απαιτούν συνεχή ψύξη για να αποφευχθεί η υπερθέρμανση τους, ψύξη που συνήθως παρέχεται από κοντινές πηγές νερού. Η άνοδος της θερμοκρασίας, οι ξηρασίες και άλλα γεγονότα που προκαλούνται από το κλίμα, όπως οι τυφώνες και οι πλημμύρες, μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο αυτά τα συστήματα ψύξης.
Κάθε φόρα που βιώνουμε περίοδο έντονων καυσώνων στην Ευρώπη, πυρηνικά εργοστάσια τίθενται εκτός λειτουργίας γιατί δεν είναι δυνατή η ψύξη τους, καθώς το νερό ψύξης είναι ήδη αρκετά πιο ζεστό.
Μην ξεχνάμε ότι η καταστροφή της Φουκουσίμα ανέδειξε πόσο ευάλωτοι είναι οι πυρηνικοί σταθμοί σε φυσικές καταστροφές. Ο συνδυασμός σεισμού και τσουνάμι προκάλεσε διακοπές ρεύματος που απενεργοποίησαν τα συστήματα ψύξης, οδηγώντας σε κατάρρευση του πυρήνα.
5. Οι ανησυχίες για την ασφάλεια και ο κίνδυνος διάδοσης
Οι πυρηνικοί σταθμοί ηλεκτροπαραγωγής και τα υλικά που χρησιμοποιούνται σε αυτούς ενέχουν σημαντικούς κινδύνους για την ασφάλεια. Η τεχνολογία και τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται μπορούν επίσης να χρησιμοποιηθούν για τη δημιουργία πυρηνικών όπλων, όπως ο πρόσφατος πόλεμος στο Ιράν ανέδειξε.
Αυτή η δυνατότητα διπλής χρήσης καθιστά τη διάδοση της πυρηνικής τεχνολογίας τεράστια πηγή ανασφάλειας.
Επιπλέον, οι πυρηνικές εγκαταστάσεις είναι επίσης πιθανοί στόχοι τρομοκρατικών επιθέσεων. Μια επιτυχημένη επίθεση σε πυρηνικό εργοστάσιο θα μπορούσε να οδηγήσει σε καταστροφικές εκλύσεις ραδιενέργειας.
Καθώς αυξάνονται οι απειλές για την ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, οι πυρηνικοί αντιδραστήρες γίνονται ευάλωτοι όχι μόνο σε φυσικές επιθέσεις αλλά και σε ψηφιακές απειλές που θα μπορούσαν να διαταράξουν τη λειτουργία των αντιδραστήρων ή να βλάψουν τα συστήματα ασφαλείας, προσθέτοντας άλλο ένα επίπεδο κινδύνου.
Μπορεί τα παραπάνω να είναι πιθανό να συμβούν και σε σταθμούς παραγωγής με χρήση άλλων πηγών ενέργειας, αλλά εκεί οι συνέπειες θα είναι τάξεις μεγέθους μικρότερες.
6. Οι αντιδραστήρες «τσέπης»
Η νέα εκστρατεία της πυρηνικής βιομηχανίας εστιάζεται στην προώθηση χρήσης μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων (Small Modular Reactors-SMR).
Ο τρόπος που αντιμετωπίζονται είναι σαν να πρόκειται για λούτρινα παιχνίδια και όλοι δείχνουν ενθουσιασμένοι.
Να ξεκαθαρίσουμε ότι πρόκειται για μικρότερες μεν μονάδες, αλλά δεν παύουν να είναι αρκετά μεγάλες, της τάξεως των 300MW, που απλά σημαίνει ότι δεν χωράνε στο σακίδιο σας και απαιτούνται αρκετά στρέμματα για εγκατάσταση και ζώνες ασφαλείας κτλ.
Για την ώρα ελάχιστοι λειτουργούν στον κόσμο, κανένας στις ΗΠΑ δεν βρίσκεται σε εμπορική λειτουργία, όπου όμως βρίσκονται αρκετοί υπό ανάπτυξη.
Κατά τα άλλα ισχύον οι ίδιες αντιρρήσεις που ισχύουν και για τους μεγάλους.
7. Και τέλος πρέπει να πούμε ΟΧΙ γιατί υπάρχει καθαρή, φθηνή, ασφαλής, ανεξάντλητη και βιώσιμη εναλλακτική λύση: Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας όπως η ηλιακή, η αιολική, η υδροηλεκτρική ενέργεια, η γεωθερμία, η βιομάζα έχουν σημειώσει σημαντική πρόοδο, με το κόστος να μειώνεται δραματικά την τελευταία δεκαετία. Σχεδόν παντού οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι πλέον η φθηνότερη μορφή νέας παραγωγής ενέργειας, ακόμη και σε συνδυασμό με αποθήκευση, γεγονός που τις καθιστά πιο οικονομικά βιώσιμη επιλογή από την πυρηνική και τα ορυκτά καύσιμα.
Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι επίσης εγγενώς πιο ασφαλείς, καθώς δεν περιλαμβάνουν επικίνδυνα υλικά και ούτε ενέχουν κάποιο αξιόλογο επίπεδο κινδύνου.
Η αυξανόμενη χρήση μπαταριών για αποθήκευση, οι βελτιώσεις δικτύου και άλλες τεχνολογικές εξελίξεις δίνουν τη δυνατότητα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας να παρέχουν σταθερή, αξιόπιστη ισχύ.
Έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας όπως τα αιολικά και τα ηλιακά πάρκα μπορούν να κατασκευαστούν και να λειτουργήσουν μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, καθιστώντας τα καταλληλότερα για την κάλυψη επειγουσών ενεργειακών απαιτήσεων με ταυτόχρονη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου.
Συμπερασματικά πιστεύω ότι η θέση της πυρηνικής ενέργειας είναι στο παρελθόν, όχι στο μέλλον.
Δεν καταλαβαίνω γιατί να επιλέξουμε μια τόσο ακριβή και επικίνδυνη πηγή ενέργειας, όταν υπάρχουν βιώσιμες, ανεξάντλητες, διαθέσιμες σε όλα τα κράτη, ασφαλείς, φθηνές, καθαρές και φιλικές στον άνθρωπο και το περιβάλλον πηγές ενέργειας.
Για μένα το μέλλον γράφεται με ανανεώσιμες πηγές ενέργειας.
Δρ. Γιάννης Τσιπουρίδης
Σύμβουλος Μηχανικός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας
Δράση για το κλίμα
Μέλος του Fossil Fuel Non Proliferation Treaty και του Loss and Damage Collaboration Group
Εκδότης e-mc2 (Energy Matters to Climate Change)
Εκδότης ΑΝΕΜΟλόγια
