Η κλιμακούμενη κρίση στον Περσικό Κόλπο επαναφέρει έναν διαχρονικό φόβο των διεθνών αγορών: Τη διακοπή της ροής πετρελαίου και φυσικού αερίου από μια από τις πιο κρίσιμες ενεργειακές αρτηρίες του κόσμου. Παρότι οι σημερινές συνθήκες διαφέρουν σημαντικά από τις δεκαετίες του 1970 και του 1980, η πιθανότητα μιας παρατεταμένης διακοπής παραμένει απειλή με σοβαρές παγκόσμιες συνέπειες.
Όπως επισημαίνει ο D. Vergin στους FT, οι ρίζες του σημερινού άγχους ανάγονται στην Ιρανική Επανάσταση του 1979, όταν απεργίες πετρελαϊκών εργατών και η ανατροπή του Σάχη προκάλεσαν σοκ στις διεθνείς αγορές. Έκτοτε, το εφιαλτικό σενάριο για την παγκόσμια οικονομία είναι ένας εκτεταμένος πόλεμος που θα διακόψει τη ροή υδρογονανθράκων μέσω του Περσικού Κόλπου, εκτοξεύοντας τις τιμές και οδηγώντας σε βαθιά ύφεση.
Σήμερα, το επίκεντρο της ανησυχίας είναι το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου και, επίσης, το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), κυρίως από το Κατάρ.
Η σχεδόν πλήρης αναστολή της ναυσιπλοΐας στην περιοχή, οι αυξημένες ασφαλιστικές επιβαρύνσεις και οι επιθέσεις με drones σε εμπορικά πλοία εντείνουν την αβεβαιότητα.
Σε αντίθεση με το παρελθόν, οι κύριοι αποδέκτες των ενεργειακών ροών του Κόλπου δεν είναι πλέον η Ευρώπη και οι Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά η Ασία. Πάνω από το 80% του πετρελαίου και το 90% του LNG της περιοχής κατευθύνονται σήμερα προς ασιατικές αγορές. Ωστόσο, η διαταραχή δεν περιορίζεται γεωγραφικά: Η αύξηση των τιμών έχει ήδη παγκόσμιο αντίκτυπο.
Το δυσμενέστερο σενάριο θα ήταν σοβαρές ζημιές στις ενεργειακές υποδομές ή παρατεταμένο κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ, που θα ενίσχυε τον φόβο μακροχρόνιας έλλειψης προσφοράς. Παρ’ όλα αυτά, η σημερινή παγκόσμια ενεργειακή αρχιτεκτονική είναι πιο διαφοροποιημένη και ανθεκτική από ό,τι στο παρελθόν.
Το Ιράν, αν και ιστορικά σημαντικός παραγωγός, αντιπροσωπεύει σήμερα λιγότερο από το 2% της παγκόσμιας προσφοράς, λόγω κυρώσεων. Παρόμοια, η Βενεζουέλα έχει χάσει τη βαρύτητα που είχε ως ιδρυτικό μέλος του OPEC. Η σημαντικότερη αλλαγή, όμως, αφορά τις Ηνωμένες Πολιτείες: Από μεγαλύτερος εισαγωγέας πετρελαίου πριν δύο δεκαετίες, έχουν μετατραπεί στον μεγαλύτερο παραγωγό παγκοσμίως και στον κορυφαίο εξαγωγέα LNG.
Επιπλέον, η ανθεκτικότητα ενισχύεται από στρατηγικά αποθέματα: Η Κίνα έχει δημιουργήσει μεγάλα αποθέματα πετρελαίου, ενώ τα κράτη-μέλη του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας διατηρούν στρατηγικά αποθέματα. Οι ίδιες οι χώρες του Κόλπου έχουν επενδύσει σε εναλλακτικές οδούς μεταφοράς, όπως αγωγούς από τη Σ. Αραβία προς την Ερυθρά Θάλασσα κι από το Αμπού Ντάμπι παρακάμπτοντας το στενό.
Παρά τις αυξήσεις, οι τιμές κοντά στα 90 δολάρια το βαρέλι δεν συνιστούν ακόμη το χειρότερο δυνατό σενάριο. Ωστόσο, η τρέχουσα κρίση συνιστά τη μεγαλύτερη διαταραχή παραγωγής στην ιστορία της αγοράς πετρελαίου και ένα ισχυρό σοκ για το παγκόσμιο φυσικό αέριο. Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο η ένταση, αλλά η διάρκεια του πολέμου. Από αυτήν θα εξαρτηθεί αν η ενεργειακή αναστάτωση θα εξελιχθεί σε παγκόσμια οικονομική κρίση.
(*) Ο Daniel Yergin είναι αντιπρόεδρος της S&P Global, συγγραφέας του βιβλίου «The Prize: The Epic Quest for Oil, Money and Power»– Απόδοση από το KREPORT
