Η πλέον εκτεταμένη δυτική στρατιωτική επιχείρηση στη Μέση Ανατολή εδώ και δεκαετίες βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, μεταβάλλοντας ριζικά το γεωπολιτικό τοπίο της περιοχής και δοκιμάζοντας τις αντοχές των διεθνών αγορών.
Με την κωδική ονομασία «Operation Epic Fury» από τις ΗΠΑ και «Operation Shield of Judah» από το Ισραήλ, η Ουάσιγκτον και το Τελ Αβίβ επιχείρησαν να αποτυπώσουν το εύρος και τη φιλοδοξία της εκστρατείας: πολυήμερες αεροπορικές επιδρομές κατά του πυραυλικού και πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης, σε συνδυασμό με ευθεία αμφισβήτηση της σταθερότητας του ιρανικού καθεστώτος.
Από τα ξημερώματα, η Τεχεράνη, το Κομ, το Ισφαχάν, το Κερμανσάχ και το Καράτζ κλονίστηκαν από πυραυλικά πλήγματα. Στόχοι ήταν στρατιωτικές εγκαταστάσεις των Φρουρά της Ισλαμικής Επανάστασης, καθώς και κτίρια σε μικρή απόσταση από την κατοικία του Ανώτατου Ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος μεταφέρθηκε σε ασφαλή τοποθεσία.
Σε αντίθεση με τα περιορισμένης διάρκειας πλήγματα του Ιουνίου 2025, η νέα επιχείρηση σχεδιάστηκε εξαρχής ως πολυήμερη στρατιωτική εκστρατεία, με διαδοχικά κύματα επιθέσεων και στόχο την αποδόμηση κρίσιμων υποδομών του ιρανικού αμυντικού μηχανισμού.
Η ιρανική απάντηση και το μέτωπο του Κόλπου
Η Τεχεράνη αντέδρασε άμεσα. Πύραυλοι εκτοξεύθηκαν εναντίον αμερικανικών βάσεων στον Περσικό Κόλπο, μεταξύ αυτών η βάση Al Udeid στο Κατάρ, η Al-Dhafra στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, η Al-Salem στο Κουβέιτ και η έδρα του 5ου Στόλου στο Μπαχρέιν. Εκρήξεις ακούστηκαν από το Αμπού Ντάμπι έως τη Ντόχα, ενώ τα αντιαεροπορικά συστήματα των χωρών του Κόλπου ενεργοποιήθηκαν άμεσα.
Σύμφωνα με τις πρώτες πληροφορίες, τα περισσότερα ιρανικά πυρά αναχαιτίστηκαν, αποτρέποντας εκτεταμένες καταστροφές. Το μήνυμα ωστόσο ήταν σαφές: η σύγκρουση έχει περιφερειακή διάσταση και εμπλέκει άμεσα τις αμερικανικές στρατιωτικές υποδομές στην περιοχή.
Η κρίσιμη μεταβλητή των Στενών του Ορμούζ
Το κεντρικό ερώτημα που κυριαρχεί σε διπλωματικά επιτελεία και trading floors είναι αν το Ιράν θα επιχειρήσει να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ.
Από αυτό το στενό θαλάσσιο πέρασμα διέρχονται περίπου 20 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως, δηλαδή σχεδόν το 20% της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης ενέργειας, με εμπορική αξία που υπερβαίνει τα 500 δισ. δολάρια ετησίως. Η απειλή δεν αποτελεί ρητορικό σχήμα· πρόκειται για μοχλό στρατηγικής πίεσης με παγκόσμιες συνέπειες.
Το ενδεχόμενο αυτό, ωστόσο, συνοδεύεται από υψηλό κόστος για την ίδια την Τεχεράνη. Το κλείσιμο των Στενών θα απέκοπτε και τις ιρανικές εξαγωγές, τη βασική πηγή εσόδων του καθεστώτος. Επιπλέον, θα έπληττε άμεσα την Κίνα και την Ινδία, τους σημαντικότερους αγοραστές ιρανικού αργού, με τους οποίους το Ιράν διατηρεί κρίσιμες οικονομικές και γεωπολιτικές σχέσεις. Το προηγούμενο του Ιουνίου 2025, όταν η Τεχεράνη απέφυγε να προχωρήσει σε αποκλεισμό, λειτουργεί ως ισχυρή ένδειξη αυτοσυγκράτησης.
Αγορές σε επιφυλακή: Διαχείριση ρίσκου, όχι πανικός
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές προετοιμάζονται για άμεση αντίδραση, με εκτιμήσεις για πτώση 1%-2% στα βασικά χρηματιστήρια κατά το άνοιγμα της εβδομάδας. Τα αμερικανικά ομόλογα αναμένεται να ενισχυθούν, καθώς οι επενδυτές στρέφονται σε ασφαλή καταφύγια, με πιθανή υποχώρηση των αποδόσεων κατά 5-10 μονάδες βάσης.
Το πετρέλαιο, που ήδη κινούνταν σε υψηλά έτους, εκτιμάται ότι θα ανοίξει με premium 5%-10% εφόσον τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν ανοικτά. Μια περαιτέρω κλιμάκωση θα μπορούσε να οδηγήσει σε ισχυρότερη ανοδική κίνηση, αν και αυτό το σενάριο προς το παρόν θεωρείται λιγότερο πιθανό.
Παράλληλα, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ διαθέτουν συνολική εφεδρική παραγωγική ικανότητα 4-5 εκατ. βαρελιών ημερησίως, έτοιμη να ενεργοποιηθεί. Οι χώρες της G7 ελέγχουν στρατηγικά αποθέματα περίπου 1,5 δισ. βαρελιών, με τις ΗΠΑ να κατέχουν περί τα 630 εκατ. βαρέλια.
Ιστορικά, κάθε φορά που η αμερικανική στρατιωτική ισχύς αναπτύχθηκε στον Κόλπο, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα διασφαλίστηκε. Το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ έχει καταστήσει σαφή τη δέσμευσή του για την προστασία των θαλάσσιων οδών.
Οι επόμενες 72 ώρες
Για τις ευρωπαϊκές αγορές, συμπεριλαμβανομένου του Χρηματιστηρίου Αθηνών, η εβδομάδα προμηνύεται ασταθής. Οι αρχικές πιέσεις θεωρούνται πιθανές, ωστόσο η ευρύτερη μακροοικονομική εικόνα δεν ανατρέπεται αυτομάτως μέσα σε μία νύχτα. Εφόσον διαφανεί ότι η κρίση παραμένει οριοθετημένη, οι επενδυτές αναμένεται να επανέλθουν επιλεκτικά.
Οι αγορές έχουν πλέον εξοικειωθεί με γεωπολιτικά σοκ. Από τον πόλεμο στην Ουκρανία έως τα πλήγματα του 2025 στο Ιράν, το αρχικό κύμα ανησυχίας υποχωρεί όταν διαπιστώνεται ότι οι ενεργειακές ροές παραμένουν λειτουργικές.
Το στρατηγικό παίγνιο εξελίσσεται πλέον στον εναέριο χώρο πάνω από το Ιράν και στις θάλασσες του Κόλπου. Οι επόμενες 48 έως 72 ώρες θα καθορίσουν αν πρόκειται για ένα ελεγχόμενο γεωπολιτικό επεισόδιο υψηλής έντασης ή για την απαρχή μιας βαθύτερης και μακροχρόνιας αποσταθεροποίησης στη Μέση Ανατολή.
