Λίγες ώρες μετά το μήνυμα του Κυριάκου Μητσοτάκη για την έναρξη της διαδικασίας της Συνταγματικής Αναθεώρησης, ο Ευάγγελος Βενιζέλος παρεμβαίνει δημόσια, θέτοντας σαφή πολιτικά και θεσμικά όρια στη συζήτηση.
Ο πρώην πρόεδρος του ΠαΣοΚ και διακεκριμένος συνταγματολόγος υπογραμμίζει ότι πριν προχωρήσει οποιαδήποτε ουσιαστική διαδικασία, απαιτείται συνεννόηση σε τρία θεμελιώδη ζητήματα.
Ο σεβασμός του Συντάγματος προηγείται της αναθεώρησής του
Στο πρώτο σκέλος της παρέμβασής του, ο Ευάγγελος Βενιζέλος τονίζει ότι η αναθεώρηση του Συντάγματος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως πανάκεια για τα δομικά προβλήματα της χώρας. Όπως σημειώνει, το βασικό πρόβλημα δεν είναι συνταγματικό αλλά βαθιά πολιτικό και θεσμικό: αφορά την κρίση αξιοπιστίας των θεσμών και τη διάρρηξη του κοινωνικού συμβολαίου της Μεταπολίτευσης, η οποία δεν έχει αποκατασταθεί ούτε μετά την οικονομική κρίση ούτε με την επίκληση της «επιστροφής στην κανονικότητα».
Υπό αυτό το πρίσμα, προειδοποιεί ότι η αναθεώρηση κινδυνεύει να καταστεί μια τεχνική, κοινωνικά αδιάφορη διαδικασία, εάν δεν συνοδευτεί από ένα νέο, πειστικό και ευρέως αποδεκτό αφήγημα εθνικής συνοχής και κοινωνικής συμπερίληψης.
Αναθεωρητική συναίνεση και πλειοψηφία 180 βουλευτών
Το δεύτερο σημείο της δήλωσής του αφορά τον ίδιο τον πυρήνα της συνταγματικής διαδικασίας. Ο Ευάγγελος Βενιζέλος υπενθυμίζει ότι το Σύνταγμα απαιτεί ειλικρινή και ουσιαστική αναθεωρητική συναίνεση, καθώς και αυξημένη πλειοψηφία τριών πέμπτων του συνόλου των βουλευτών, δηλαδή 180 ψήφους, στηριγμένη στην εμπιστοσύνη μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων.
Ασκεί, ωστόσο, αιχμηρή κριτική στη σημερινή κοινοβουλευτική πραγματικότητα, επισημαίνοντας ότι μια Βουλή η οποία αδυνατεί να συγκροτήσει τις απαιτούμενες πλειοψηφίες ακόμη και για τη στελέχωση των ανεξάρτητων αρχών, δύσκολα μπορεί να πετύχει τις αναγκαίες συναινέσεις για μια συνταγματική αναθεώρηση. Η παρατήρηση αυτή συνδέεται ευθέως με το πολιτικό κλίμα, τη διεξαγωγή της δίκης για τις υποκλοπές και τη λειτουργία εξεταστικών επιτροπών, όπως αυτή για τον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Παράλληλα, θέτει ένα κρίσιμο ερώτημα για την επόμενη Βουλή: αν μπορεί να αναδείξει κυβέρνηση πριν αναλάβει το έργο της αναθεώρησης. Όπως χαρακτηριστικά σημειώνει, η χώρα πρέπει να καταστεί έστω τυπικά διακυβερνήσιμη πριν το Σύνταγμα καταστεί αναθεωρήσιμο.
Τα όρια των έννομων τάξεων και ο διεθνής δικαστικός έλεγχος
Στο τρίτο σκέλος της παρέμβασής του, ο Ευάγγελος Βενιζέλος εστιάζει στη σύγχρονη νομική πραγματικότητα, υπογραμμίζοντας ότι κάθε σοβαρή συζήτηση για αναθεώρηση οφείλει να λαμβάνει υπόψη τα όρια που θέτει η πολλαπλότητα των έννομων τάξεων: η εθνική, η διεθνής και η ενωσιακή. Παράλληλα, επισημαίνει την ύπαρξη μηχανισμών διεθνούς δικαστικού ελέγχου, οι οποίοι μπορούν να επηρεάσουν ακόμη και το ίδιο το εθνικό Σύνταγμα και τις αλλαγές που επιφέρει η αναθεώρησή του.
Προϋπόθεση η συνεννόηση για μια πραγματικά εθνική διαδικασία
Κλείνοντας τη δήλωσή του, ο Ευάγγελος Βενιζέλος καθιστά σαφές ότι μόνο εφόσον υπάρξει συνεννόηση στα τρία αυτά επίπεδα μπορεί να ξεκινήσει με σοβαρότητα μια πραγματικά εθνική και συναινετική συζήτηση για τη Συνταγματική Αναθεώρηση. Η παρέμβασή του λειτουργεί έτσι όχι μόνο ως θεσμική υπενθύμιση, αλλά και ως πολιτική προειδοποίηση για τους κινδύνους μιας βεβιασμένης ή προσχηματικής διαδικασίας.
