Τον Αύγουστο του 2020, ο Τζίμι Λάι, επιχειρηματίας από το Χονγκ Κονγκ και από τις πιο εμβληματικές μορφές του φιλοδημοκρατικού κινήματος της πόλης, συνελήφθη από τις κινεζικές αρχές με την κατηγορία της παραβίασης της νομοθεσίας περί εθνικής ασφάλειας. Με την εξαίρεση ενός σύντομου τριμήνου μετά την αρχική του σύλληψη, παραμένει έκτοτε κρατούμενος, με διαρκώς διευρυνόμενο κατηγορητήριο. Σήμερα, το δικαστήριο τον καταδίκασε σε ποινή 20 ετών κάθειρξης, ολοκληρώνοντας μία από τις πιο πολύκροτες και πολιτικά φορτισμένες δίκες στη σύγχρονη ιστορία του Χονγκ Κονγκ. Καθ’ όλη τη διάρκεια της κράτησής του, ο Λάι παρέμεινε σε καθεστώς απομόνωσης στις φυλακές Στάνλεϊ.
Από το εργοστάσιο ενδυμάτων στην κορυφή των media
Ο Τζίμι Λάι δεν είναι ένας τυπικός κρατούμενος πολιτικού χαρακτήρα. Ξεκίνησε να εργάζεται ανήλικος σε εταιρεία κατασκευής ενδυμάτων και, μέσα από διαδοχικά επιχειρηματικά άλματα, ίδρυσε τη δική του εταιρεία ετοίμων ενδυμάτων, η οποία επεκτάθηκε σε πολλές ασιατικές χώρες. Με τα κέρδη των επιχειρήσεών του δημιούργησε αργότερα το περιοδικό Next Magazine και την εφημερίδα Apple Daily, δύο μέσα που σημάδεψαν τον δημόσιο λόγο στο Χονγκ Κονγκ και στην ευρύτερη περιοχή.
Τα έντυπα αυτά συνδύασαν ένα παράδοξο μίγμα: από τη μία, ανοιχτή υποστήριξη του εκδημοκρατισμού της Κίνας και σκληρή κριτική στο μονοκομματικό και αυταρχικό της σύστημα· από την άλλη, έντονο κιτρινισμό και αποκαλυπτικά ρεπορτάζ εις βάρος ισχυρών επιχειρηματιών του Χονγκ Κονγκ. Και τα δύο μέσα εκδίδονταν και στην Ταϊβάν, γεγονός που ενίσχυε τη διεθνή τους απήχηση αλλά και την καχυποψία του Πεκίνου.
Στο επίκεντρο του δημοκρατικού κινήματος
Παράλληλα με την επιχειρηματική και εκδοτική του δραστηριότητα, ο Λάι υπήρξε από τους πιο προβεβλημένους υποστηρικτές του δημοκρατικού κινήματος του Χονγκ Κονγκ. Συμμετείχε ενεργά σε εκδηλώσεις και διαδηλώσεις, προέβαλε τις δράσεις του κινήματος μέσα από τα έντυπά του και υποστήριξε δημόσια την ανάγκη διεύρυνσης των πολιτικών ελευθεριών. Στις μαζικές κινητοποιήσεις του 2019 κατά της κινεζικής κυβέρνησης, ήταν από τους πιο διαπρύσιους επικριτές του Πεκίνου, μετατρεπόμενος σταδιακά σε σύμβολο αντίστασης αλλά και σε βασικό στόχο των αρχών.
Μια δίκη με βαριά πολιτική σκιά
Με αμιγώς νομικούς όρους και υπό το πρίσμα του κράτους δικαίου, η καταδίκη του Τζίμι Λάι για «συνωμοσία με σκοπό τη συνεργασία με ξένες δυνάμεις» και για «συνωμοσία σε στάση» μέσω δημοσιευμάτων της Apple Daily παρουσιάζει σοβαρά ελλείμματα. Πρόκειται για κατηγορίες που θυμίζουν πρακτικές ανόθευτου σταλινικού κομμουνισμού και συνιστούν ευθεία προσβολή της ελευθερίας του λόγου. Ταυτόχρονα, καταδεικνύουν τον τρόπο με τον οποίο το Πεκίνο αντιμετωπίζει κάθε εσωτερικό επικριτή του, ιδίως όταν αυτός διαθέτει δημόσιο λόγο και διεθνή απήχηση.
Η υπόθεση είναι ενδεικτική και του τρόπου απονομής δικαιοσύνης στην Κίνα, ιδιαίτερα όταν στο εδώλιο βρίσκονται πολιτικά «ανεπιθύμητοι». Παρότι, βάσει της Παράδοσης του 1997, το Χονγκ Κονγκ θα διατηρούσε το δικό του νομικό και δικαστικό σύστημα έως το 2047, στην περίπτωση Λάι η διαδικασία προσαρμόστηκε πλήρως στην επίκληση της δημόσιας ασφάλειας. Βασικά δικαιώματα του κατηγορουμένου παρακάμφθηκαν, η μακρόχρονη απομόνωσή του αγνοήθηκε και, λόγω του ξεκάθαρα πολιτικού χαρακτήρα της δίκης, η απόφαση κινήθηκε απολύτως στη γραμμή όσων είχε προαναγγείλει το Πεκίνο.
Η νομοθεσία εθνικής ασφάλειας ως εργαλείο
Δεν είναι τυχαίο ότι πρόκειται για την πιο ηχηρή υπόθεση εφαρμογής της νομοθεσίας περί εθνικής ασφάλειας που θεσπίστηκε το 2020 ειδικά για το Χονγκ Κονγκ, χωρίς ποτέ να περάσει από το τοπικό κοινοβούλιο προς έγκριση. Η συγκεκριμένη νομοθεσία έχει αποτελέσει το βασικό εργαλείο για τη φίμωση αντιφρονούντων, τη διάλυση ανεξάρτητων μέσων ενημέρωσης και την ανατροπή του πολιτικού καθεστώτος αυτονομίας της πόλης.
Μια ποινή που ισοδυναμεί με ισόβια
Στην πράξη, η καταδίκη του Τζίμι Λάι ισοδυναμεί με ισόβια κάθειρξη. Στα 78 του χρόνια, με κλονισμένη υγεία, οι πιθανότητες να αποφυλακιστεί είναι ελάχιστες. Οι συγγενείς του δηλώνουν ανοιχτά ότι, αν δεν υπάρξει άμεση απελευθέρωση, ο Λάι θα πεθάνει στη φυλακή. Για το Πεκίνο, ωστόσο, κάθε διεθνής έκκληση υπέρ του συνιστά αθέμιτη παρέμβαση σε εσωτερική υπόθεση.
Δεν πρόκειται για παράδοξη στάση από ένα καθεστώς που εδώ και χρόνια έχει χαρακτηρίσει τον Λάι «προδότη», επιδίωξε συστηματικά τη φίμωσή του και πλέον τον χρησιμοποιεί ως ζωντανό –και ενδεχομένως θανάσιμο– παράδειγμα του τι μπορεί να υποστεί όποιος τολμήσει να ασκήσει ανοιχτή κριτική στις πολιτικές της Κίνας.
