Νέα στοιχεία για την ταυτότητα δύο από τους 200 κομμουνιστές που εκτελέστηκαν την Πρωτομαγιά του 1944 στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής φέρνει στο φως η έρευνα του Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας. Αξιοποιώντας το αρχειακό υλικό της Κεντρικής Επιτροπής και διασταυρώνοντας βιογραφικά στοιχεία με τις διασωθείσες φωτογραφίες, το κόμμα εκτιμά ότι σε μία από τις εικόνες απεικονίζεται ο 30χρονος Χανιώτης Θρασύβουλος Καλαφατάκης, ο οποίος διακρίνεται με λευκό πουκάμισο. Στα αριστερά του φέρεται να βρίσκεται ο Δημήτρης Παπαδόπουλος, ποντιακής καταγωγής.
Η ταυτοποίηση βρίσκεται σε εξέλιξη, ωστόσο τα μέχρι στιγμής ευρήματα θεωρούνται ιδιαιτέρως ισχυρά, καθώς στηρίζονται σε σύγκριση μορφολογικών χαρακτηριστικών με φωτογραφίες από το αρχείο της ΚΕ του ΚΚΕ και σε αναλυτικά βιογραφικά δεδομένα που προέρχονται από την έκδοση της Τ.Ο. Ανατολικών Συνοικιών της ΚΟΑ με τίτλο «Σκοπευτήριο Καισαριανής» (Νοέμβριος 2016).
Από τον Πλατανιά Χανίων στα κολαστήρια της Μεταξικής δικτατορίας
Ο Θρασύβουλος Καλαφατάκης γεννήθηκε το 1914 στον Πλατανιά Χανίων, σε πολυμελή και εύπορη οικογένεια. Ήταν γιος του Γρηγόρη και της Πελαγίας. Ψηλός, εύσωμος και χειροδύναμος, εργάστηκε στη γεωργία και τη γαλακτοκομία, ενώ σε νεαρή ηλικία παντρεύτηκε την Αικατερίνη Χάλη. Μαζί απέκτησαν δύο κόρες, τη Μαρία και την Ιφιγένεια.
Από τα μαθητικά του χρόνια ξεχώριζε για τη φιλομάθειά του και την πολιτική του συγκρότηση. Εντάχθηκε στο ΚΚΕ και συνεργάστηκε με στελέχη όπως ο Βαγγέλης Κτιστάκης, ο Γιώργης Τσιτίλος, ο Χαρίλαος Ψυλλάκης, ο Γιώργης Πατεράκης, ο Νίκος Μαριακάκης και ο Παναγιώτης Κορνάρος, αρκετοί εκ των οποίων εκτελέστηκαν μαζί του στην Καισαριανή.
Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Ιωάννης Μεταξάς συνέχισε την πολιτική του δράση, οργανώνοντας νέους στον Πλατανιά και στα γύρω χωριά. Ως μέλος της νομαρχιακής επιτροπής συμμετείχε στο αντιδικτατορικό κίνημα του Ιουλίου 1938 και πήρε μέρος σε ενέργειες διαμαρτυρίας, όπως η ρίψη προκηρύξεων στο λιμάνι της Σούδας κατά την υποδοχή αγγλικού πλοίου που είχε προσκληθεί από τον βασιλιά Γεώργιο και τον Μεταξά. Σε μια εποχή σκληρής καταστολής, οι πράξεις αυτές απαιτούσαν υψηλό προσωπικό κόστος.
Οι πιέσεις ήταν συνεχείς, ιδιαίτερα από τις τοπικές αρχές, ώστε να υπογράψει δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ. Αρνήθηκε επανειλημμένα.
Φυλακές, εξορίες και το τέλος στο Χαϊδάρι
Το 1939 συνελήφθη και καταδικάστηκε σε πενταετή φυλάκιση. Κρατήθηκε στην επανορθωτική φυλακή Χανίων, μεταφέρθηκε στις φυλακές Αβέρωφ στην Αθήνα και κατόπιν στην Ακροναυπλία. Στη συνέχεια οδηγήθηκε σε ιταλικό στρατόπεδο στη Λάρισα και, μετά την κατάρρευση της Ιταλίας, μεταφέρθηκε μαζί με άλλους Ακροναυπλιώτες στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου.
Στο Χαϊδάρι υπηρέτησε ως μάγειρας του στρατοπέδου και, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, φρόντιζε ιδιαίτερα τους νεότερους κρατουμένους, εξασφαλίζοντάς τους όσο το δυνατόν καλύτερο και περισσότερο φαγητό μέσα στις εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες κράτησης.
Στις 1 Μαΐου 1944 εκτελέστηκε μαζί με άλλους 199 κρατούμενους κομμουνιστές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, σε αντίποινα των γερμανικών αρχών κατοχής.
Η μνήμη και η δημόσια αναγνώριση
Η πιθανή αναγνώρισή του στα φωτογραφικά ντοκουμέντα προσθέτει ένα ακόμη απτό στοιχείο στην ιστορική τεκμηρίωση των τελευταίων στιγμών των 200. Οι εικόνες, που αποτυπώνουν την πορεία προς τον τόπο της εκτέλεσης, αποκτούν συγκεκριμένα πρόσωπα και ονόματα, μετατρέποντας το συλλογικό σύμβολο σε ατομική ιστορία.
Προς τιμήν του Θρασύβουλου Καλαφατάκη, ο Δήμος Χανίων έχει δώσει το όνομά του σε δρόμο στην περιοχή του Αγίου Λουκά. Σχεδόν οκτώ δεκαετίες μετά την εκτέλεσή του, η έρευνα γύρω από τα πρόσωπα της Καισαριανής συνεχίζεται, φωτίζοντας με μεγαλύτερη ακρίβεια τις διαδρομές των ανθρώπων που βρέθηκαν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα την Πρωτομαγιά του 1944.
