Σε καθεστώς αυξημένης επιφυλακής βρίσκεται η ελληνική ναυτιλιακή κοινότητα μετά τη νέα κλιμάκωση των πολεμικών επιχειρήσεων στον Περσικό Κόλπο και κυρίως στην περιοχή των Στενά του Ορμούζ, ενός από τα πλέον στρατηγικά θαλάσσια περάσματα παγκοσμίως.
Σύμφωνα με πηγές του Λιμενικού Σώματος και κατόπιν διασταυρωμένων πληροφοριών, οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) σε συνεργασία με το Πολεμικό Ναυτικό του Ιράν φέρονται να εκπέμπουν μηνύματα με τα οποία τα Στενά του Ορμούζ χαρακτηρίζονται «κλειστά μέχρι νεωτέρας». Η διατύπωση αυτή, ακόμη και αν δεν έχει συνοδευτεί από επίσημη διεθνή ναυτιλιακή οδηγία αποκλεισμού, αρκεί για να προκαλέσει έντονη ανησυχία στην εμπορική ναυτιλία.
Η απόφαση του Ιράν έρχεται στον απόηχο της κοινής στρατιωτικής επιχείρησης ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του, ανοίγοντας ένα νέο, εξαιρετικά επικίνδυνο κεφάλαιο με άμεσες επιπτώσεις στις αγορές πετρελαίου, στη ναυτιλία και στη γεωπολιτική σταθερότητα.
Το Ναυτικό των Φρουρών της Επανάστασης μετέδωσε ηχητικό μήνυμα προς όλα τα πλοία, ανακοινώνοντας ότι απαγορεύεται κάθε διέλευση από τα στενά και ότι «κανένα πλοίο, με κανέναν τρόπο, δεν επιτρέπεται να περνά». Η προειδοποίηση προκάλεσε άμεση αναστάτωση στη ναυτιλιακή κοινότητα. Σύμφωνα με στοιχεία της πλατφόρμας MarineTraffic, δεκάδες δεξαμενόπλοια έχουν αγκυροβολήσει βορειοδυτικά και νότια του διαύλου, ενώ περιορισμένος αριθμός συνεχίζει με αυξημένη επιφυλακτικότητα.
Το πιο κρίσιμο πέρασμα του παγκόσμιου πετρελαίου
Τα Στενά του Ορμούζ συνδέουν τον Περσικό Κόλπο με τον Ινδικό Ωκεανό και βρίσκονται ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν. Στο στενότερο σημείο τους έχουν πλάτος 21 μίλια, ενώ η ναυτιλιακή λωρίδα περιορίζεται σε μόλις δύο μίλια ανά κατεύθυνση. Από εκεί διέρχεται σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και το μεγαλύτερο μέρος των εξαγωγών αργού και διυλισμένων καυσίμων των χωρών του Κόλπου.
Μόνο το 2025, μέσω του περάσματος μεταφέρθηκαν περίπου 16,7 εκατ. βαρέλια πετρελαίου και συμπυκνωμάτων ημερησίως, σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το Bloomberg. Παράλληλα, σχεδόν το 20% της παγκόσμιας προσφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου, κυρίως από το Κατάρ, διέρχεται από το ίδιο σημείο.
Η κίνηση της Τεχεράνης έρχεται παρά την παρουσία του Πέμπτου Στόλου των ΗΠΑ, με έδρα το Μπαχρέιν, ο οποίος έχει αποστολή την προστασία της εμπορικής ναυσιπλοΐας στην περιοχή.
Η στρατιωτική κλιμάκωση και τα πολιτικά μηνύματα
Η ανακοίνωση για το κλείσιμο των στενών ακολουθεί τη συντονισμένη επιχείρηση ΗΠΑ και Ισραήλ κατά ιρανικών στόχων. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι σκοπός είναι η «εξάλειψη άμεσων απειλών από το καθεστώς» της Ισλαμικής Δημοκρατίας, απευθυνόμενος ταυτόχρονα στους Ιρανούς πολίτες με μήνυμα περί «επικείμενης ελευθερίας». Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου εκτίμησε ότι η επιχείρηση δημιουργεί συνθήκες ώστε «ο ιρανικός λαός να πάρει στα χέρια του την τύχη του».
Η Τεχεράνη είχε προειδοποιήσει για «περιφερειακό πόλεμο» σε περίπτωση επίθεσης, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο πλήρους αποκλεισμού του Ορμούζ. Μέχρι σήμερα, ένα τέτοιο σενάριο παρέμενε θεωρητικό.
Το εφιαλτικό σενάριο των 140 δολαρίων
Η τιμή αναφοράς του πετρελαίου έχει αυξηθεί κατά περίπου 19% από τις αρχές του έτους, φθάνοντας πάνω από τα 72 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι αγορές προεξοφλούσαν κίνδυνο διαταραχής της προσφοράς. Κατά τον πόλεμο του Ιουνίου, το Brent είχε ξεπεράσει τα 80 δολάρια, πριν υποχωρήσει όταν διαπιστώθηκε ότι δεν υπήρξαν σοβαρές ζημιές σε κρίσιμες υποδομές.
Αναλυτές εκτιμούν ότι μια μερική μείωση της ναυσιπλοΐας κατά 50% θα μπορούσε να οδηγήσει την τιμή στα 84 δολάρια το βαρέλι. Μια πλήρης διακοπή της διαμετακόμισης για μία εβδομάδα θα μπορούσε να εκτοξεύσει το Brent ακόμη και στα 140 δολάρια, προκαλώντας σοκ αντίστοιχο με εκείνο της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία.
Η πρώτη ένδειξη για την κατεύθυνση των τιμών αναμένεται με το άνοιγμα των futures του Brent στο Λονδίνο.
Η παραγωγή του Ιράν και το νησί-κλειδί Kharg
Το Ιράν παράγει περίπου 3,2–3,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως, δηλαδή περίπου το 3%–4% της παγκόσμιας παραγωγής, παραμένοντας ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς του ΟΠΕΚ. Παρά τις κυρώσεις, έχει αυξήσει την παραγωγή του τα τελευταία χρόνια, κατευθύνοντας περίπου το 90% των εξαγωγών του στην Κίνα, συχνά μέσω «σκιώδους στόλου» δεξαμενόπλοιων με απενεργοποιημένους αναμεταδότες.
Κομβικό ρόλο στις εξαγωγές παίζει ο τερματικός σταθμός στο νησί Kharg, στον βόρειο Περσικό Κόλπο, από όπου διακινούνται πάνω από 2 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Οποιαδήποτε σοβαρή ζημιά στις εγκαταστάσεις του θα αποτελούσε βαρύ πλήγμα για την ιρανική οικονομία, καθώς περίπου το ήμισυ των κρατικών εσόδων προέρχεται από τις εξαγωγές αργού.
Περιφερειακές ισορροπίες και τα όρια της κλιμάκωσης
Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν αγωγούς που παρακάμπτουν εν μέρει το Ορμούζ, όμως μια πλήρης διακοπή θα προκαλούσε σοβαρή αναστάτωση στην παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα. Το Κατάρ, τρίτος μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG διεθνώς, εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό.
Παρατηρητές εκτιμούν ότι μια μακροχρόνια πλήρης παύση της ναυσιπλοΐας είναι δύσκολη στην πράξη και θα έπληττε και τα ίδια τα ιρανικά έσοδα. Πιο πιθανά θεωρούνται σενάρια χαμηλότερης έντασης, όπως παρενοχλήσεις πλοίων, παρεμβολές GPS ή περιορισμένες επιθέσεις.
Ωστόσο, σε ένα περιβάλλον όπου κάθε μείωση της προσφοράς κατά 1% μπορεί να μεταφραστεί σε αύξηση τιμών κατά περίπου 4%, σύμφωνα με εκτιμήσεις οικονομολόγων του Bloomberg, ακόμη και μια «ελεγχόμενη» κλιμάκωση αρκεί για να μετατρέψει τα Στενά του Ορμούζ σε πυροκροτητή μιας νέας ενεργειακής κρίσης με παγκόσμιο αποτύπωμα.
