Σφοδρή κριτική κατά της κυβέρνησης εξαπέλυσε ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και ομότιμος καθηγητής Συνταγματικού Δικαίου, Ευάγγελος Βενιζέλος, στο πλαίσιο της εκδήλωσης του Κύκλου Ιδεών με θέμα «Οι προϋποθέσεις της αναθεώρησης του Συντάγματος», θέτοντας στο επίκεντρο το άρθρο 86 περί ευθύνης υπουργών και τη στάση της Νέας Δημοκρατίας.
«Συγκάλυψη και υποκρισία» για το άρθρο 86
Ο κ. Βενιζέλος κατηγόρησε ευθέως την κυβέρνηση ότι, αφού – όπως είπε – «συγκάλυψε τις ευθύνες των υπουργών της στις υποθέσεις του ΟΠΕΚΕΠΕ και των Τεμπών, καταστρατηγώντας το άρθρο 86», εμφανίζεται σήμερα έτοιμη να το αναθεωρήσει, επιχειρώντας να διαμορφώσει «μία τέλεια διάταξη που δεν θα μπορεί να παραβιάσει».
Τόνισε ότι η κοινωνία δικαίως απαιτεί ριζική αλλαγή της συγκεκριμένης συνταγματικής πρόβλεψης, υπογραμμίζοντας ωστόσο πως ο πραγματικός λόγος είναι «να μπορέσουν να ελεγχθούν, στην επόμενη βουλευτική περίοδο, πολύ συγκεκριμένες ευθύνες της παρούσας κυβέρνησης».
Η χαμένη ευκαιρία του 2019
Ο πρώην υπουργός άσκησε δριμεία κριτική στη Νέα Δημοκρατία για τη στάση της κατά την αναθεώρηση του 2019, επισημαίνοντας ότι τότε διέθετε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία και τη δυνατότητα να αλλάξει το άρθρο 86, αλλά δεν το έκανε. Με ιδιαίτερα αιχμηρή μεταφορά, παρομοίασε τη σημερινή επιχειρηματολογία της κυβέρνησης με εκείνη «ενός δολοφόνου που επικαλείται ελλιπή Κώδικα Ποινικής Δικονομίας για να δικαιολογήσει την πράξη του».
Παράλληλα, απέρριψε κάθε απόπειρα μετακύλισης των ευθυνών στη συνταγματική αναθεώρηση του 2001, τονίζοντας ότι η σχετική διάταξη είχε υπερψηφιστεί τότε με ευρύτατη πλειοψηφία 268 βουλευτών, ενώ ο νόμος περί ευθύνης υπουργών είχε λάβει ακόμη και 300 ψήφους.
Η συζήτηση για το άρθρο 16 και οι θεσμικοί «καταναγκασμοί»
Αναφερόμενος στο άρθρο 16 του Συντάγματος, ο Ευάγγελος Βενιζέλος δήλωσε υπέρ της αναθεώρησής του, θέτοντας ωστόσο δύο σαφείς προϋποθέσεις. Πρώτον, τον σεβασμό στις αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας. Δεύτερον, τη συνεκτίμηση του ενδεχομένου το ζήτημα να κριθεί από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο, όπως σημείωσε, «δεν θα καμφθεί από μία αναθεωρημένη διατύπωση του άρθρου 16».
Όπως τόνισε, οι δύο αυτοί παράγοντες συνιστούν θεσμικούς καταναγκασμούς που πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη, εάν η αναθεώρηση πρόκειται να γίνει lege artis, δηλαδή με νομική και θεσμική αρτιότητα.
Προβληματισμοί για το «φρένο χρέους»
Στη συζήτηση παρενέβη και ο πρώην ευρωβουλευτής και συνταγματολόγος Κώστας Χρυσόγονος, εκφράζοντας έντονους προβληματισμούς για την πρόταση συνταγματικής κατοχύρωσης του «φρένου χρέους». Όπως ανέφερε, ένα τέτοιο σύστημα είναι λειτουργικό κυρίως σε χώρες με Συνταγματικό Δικαστήριο, ενώ στην Ελλάδα, με το σύστημα διάχυτου και παρεμπίπτοντος ελέγχου της συνταγματικότητας, θα μπορούσε να οδηγήσει σε θεσμικό «τραγέλαφο».
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος υπενθύμισε ότι το φρένο χρέους ήδη ισχύει με αυξημένη τυπική ισχύ, βάσει του άρθρου 28 παρ. 1 του Συντάγματος και της πολυμερούς σύμβασης του νέου Συμφώνου Σταθερότητας, την οποία είχε διαπραγματευτεί και υπογράψει ο ίδιος ως υπουργός Οικονομικών.
Πρόεδρος της Δημοκρατίας και περιορισμός θητειών
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο πρώην πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ και στο ζήτημα της θητείας του Προέδρου της Δημοκρατίας, σχολιάζοντας την πρόταση για μία μόνο εξαετή θητεία χωρίς αλλαγή του τρόπου εκλογής. Όπως παρατήρησε, η συζήτηση αυτή διεξάγεται σε ένα πλαίσιο όπου οι αρμοδιότητες του Προέδρου έχουν ήδη περιοριστεί από την αναθεώρηση του 1986, ενώ άφησε αιχμές για το πολιτικό υπόβαθρο της συγκεκριμένης πρότασης, διερωτώμενος ποιος ευθύνεται ώστε να τίθεται ζήτημα στέρησης δεύτερης θητείας από τον σημερινό Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Παρέμβαση κορυφαίων συνταγματολόγων
Στην εκδήλωση του Κύκλου Ιδεών συμμετείχαν κορυφαίοι συνταγματολόγοι και πολιτικά πρόσωπα, μεταξύ των οποίων οι Νίκος Αλιβιζάτος, Χαράλαμπος Ανθόπουλος, Σπύρος Βλαχόπουλος, Ξενοφών Κοντιάδης, Λίνα Παπαδοπούλου, Νίκος Παπασπύρου, Τζούλια Ηλιοπούλου-Στράγγα, Φίλιππος Σπυρόπουλος και Ευριπίδης Στυλιανίδης, σε μια συζήτηση που ανέδειξε τις βαθιές θεσμικές και πολιτικές αντιπαραθέσεις γύρω από τη συνταγματική αναθεώρηση.
