Μια νεοφυής εταιρεία στην Ισπανία που πουλά μεμονωμένα υπνοδωμάτια σε διαμερίσματα συγκατοίκησης. Ένας βρετανικός κατασκευαστικός όμιλος που οργανώνει την από κοινού αγορά κατοικίας μεταξύ φίλων. Επενδυτικά σχήματα που επιτρέπουν την απόκτηση μεριδίων σε ενοικιαζόμενα ακίνητα με αρχικό κεφάλαιο 20.000 ευρώ.
Οι λύσεις αυτές, που μέχρι πρόσφατα θα θεωρούνταν περιθωριακές, αποκτούν δυναμική σε μια Ευρώπη όπου η πρόσβαση στην κατοικία εξελίσσεται σε δομικό κοινωνικό πρόβλημα, με τους νέους να σηκώνουν το μεγαλύτερο βάρος.
Σύμφωνα με στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, την τελευταία δεκαετία οι τιμές των κατοικιών στην Ευρωπαϊκή Ένωση αυξήθηκαν κατά 10% ταχύτερα από τα εισοδήματα. Η πίεση αποτυπώνεται εντονότερα στις ηλικίες κάτω των 40, που βρίσκονται αντιμέτωπες με υψηλά ενοίκια, ακριβή δάνεια και αδύναμη αποταμίευση.
Πώληση… δωματίου αντί διαμερίσματος
Στη Μαδρίτη και τη Βαρκελώνη, όπου η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων περιόρισε δραστικά τη διαθεσιμότητα κατοικιών, η Habitacion.com προωθεί ένα μοντέλο «κατοικίας ανά δωμάτιο». Η εταιρεία διαθέτει προς πώληση ιδιωτικά δωμάτια σε κοινόχρηστα διαμερίσματα με τιμές που φθάνουν έως 80.000 ευρώ, περίπου στο ένα τρίτο της αξίας ενός μικρού διαμερίσματος στις ίδιες περιοχές.
Το ενδιαφέρον αποδεικνύεται ισχυρό: μέσα σε έναν χρόνο πουλήθηκαν 200 δωμάτια, ενώ η λίστα αναμονής αριθμεί δεκάδες χιλιάδες ενδιαφερόμενους σε επτά ισπανικές πόλεις.
Ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της εταιρείας, Οριόλ Βαλς, περιγράφει ένα κοινό με περιορισμένες οικονομικές δυνατότητες και διαφορετικές κοινωνικές συνήθειες. Στην Ισπανία οι μέσοι μισθοί αυξήθηκαν περίπου 26% την τελευταία δεκαετία, ενώ οι τιμές των ακινήτων εκτινάχθηκαν κατά 81%. Παράλληλα, οι γάμοι και η απόκτηση παιδιών μετατίθενται χρονικά, ενισχύοντας τη ζήτηση για μικρότερους, οικονομικότερους χώρους.
Το μοντέλο συνοδεύεται από αυστηρούς όρους: οι αγοραστές χρηματοδοτούν την απόκτηση μέσω προσωπικών δανείων, όχι στεγαστικών, και σε περίπτωση μεταπώλησης οφείλουν να απευθυνθούν αποκλειστικά στην εταιρεία. Οι ενδιαφερόμενοι συμπληρώνουν ερωτηματολόγια συμβατότητας ώστε να επιλέγονται συγκατοικήσεις με όσο το δυνατόν λιγότερες τριβές.
Για ορισμένους, όπως ένας υποψήφιος αγοραστής στη Μαδρίτη που δεν κατόρθωσε τελικά να βρει διαθέσιμο δωμάτιο, το υψηλό επιτόκιο προσωπικού δανείου —γύρω στο 6%, διπλάσιο από τον μέσο όρο στεγαστικών— περιορίζει την ελκυστικότητα της λύσης, ιδιαίτερα όταν τίθεται ζήτημα συγκατοίκησης με σύντροφο.
Φίλοι στο ίδιο συμβόλαιο
Στο Λονδίνο, η κατασκευαστική εταιρεία Fairview προωθεί πρόγραμμα που διευκολύνει φίλους να αγοράσουν από κοινού κατοικία. Το σχήμα καλύπτει έως 2.000 στερλίνες σε νομικά έξοδα και προσφέρει διαμεσολάβηση και νομική υποστήριξη για τη σύναψη της συμφωνίας.
Παράλληλα, τράπεζες σε Βρετανία, Γαλλία, Γερμανία και Ιταλία επαναφέρουν στεγαστικά δάνεια με μηδενική ή χαμηλή προκαταβολή, προϊόντα που είχαν αποσυρθεί μετά την κρίση του 2008. Το κόστος παραμένει υψηλότερο και τα κριτήρια εισοδήματος αυστηρά, όμως για όσους αδυνατούν να συγκεντρώσουν κεφάλαιο εκκίνησης, αποτελούν δίοδο προς την ιδιοκατοίκηση.
Η Νάταλι και ο Μάρτιν Γουόκερ, από το Δυτικό Γιόρκσαϊρ στη βόρεια Αγγλία, οδηγήθηκαν σε δάνειο χωρίς αποταμιεύσεις έπειτα από έξωση που δέχθηκαν με νεογέννητο παιδί. Μετά από τέσσερα χρόνια ενοικίασης, η αγορά σπιτιού τούς προσέφερε αυτό που περιγράφουν ως αίσθηση σταθερότητας.
Επένδυση για να πληρώνεις το ενοίκιο
Για όσους δεν μπορούν να αποκτήσουν ολόκληρο ακίνητο, εμφανίζονται υβριδικά επενδυτικά μοντέλα. Η PropHero δίνει τη δυνατότητα αγοράς μεριδίων σε ενοικιαζόμενα ακίνητα στην Ισπανία και την Ιρλανδία, ακόμη και με 20.000 ευρώ.
Ο 36χρονος βιομηχανικός σχεδιαστής Κάρλος Σεμπέρε, ενοικιαστής στο κέντρο της Μαδρίτης όπου οι τιμές πώλησης αγγίζουν το ένα εκατομμύριο ευρώ, επέλεξε να επενδύσει σε ακίνητο στη νότια Ισπανία. Η λογική είναι απλή: τα έσοδα από ενοίκια να λειτουργούν ως αντιστάθμισμα στο δικό του μηνιαίο μίσθωμα ή, σε δεύτερο χρόνο, να προκύψει υπεραξία από μεταπώληση.
Ο Πατρίσιο Παλομάρ, σύμβουλος ακινήτων της επενδυτικής εταιρείας AIRE Partners, εκτιμά ότι η άνθηση αυτών των σχημάτων αντανακλά τις βαθύτερες ανισορροπίες της αγοράς. Η δυσκολία πρόσβασης στην πρώτη κατοικία ωθεί τους νέους να αναζητούν πολύπλοκες νομικές και χρηματοδοτικές λύσεις που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν έσχατη επιλογή.
Η στεγαστική κρίση στην Ευρώπη μετασχηματίζει την έννοια της ιδιοκτησίας. Από το «δικό μου σπίτι» στο «δικό μου δωμάτιο» και από την ατομική αγορά στη συλλογική επένδυση, η νέα γενιά επαναπροσδιορίζει την έννοια της κατοικίας μέσα σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου κόστους και περιορισμένων δυνατοτήτων.
