Η ιστορία απέκτησε ξανά πρόσωπο. Οι φωτογραφίες που απεικονίζουν τους 200 πατριώτες λίγα λεπτά πριν οδηγηθούν στο εκτελεστικό απόσπασμα στο Σκοπευτήριο της Σκοπευτήριο Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944 είναι αυθεντικές. Το συμπέρασμα ανήκει στους εμπειρογνώμονες του υπουργείου Πολιτισμού, οι οποίοι ολοκλήρωσαν τη μακροσκοπική εξέταση της λεγόμενης συλλογής Χόιερ, ενός συνόλου 262 φωτογραφικών τεκμηρίων που αποτυπώνουν την Ελλάδα της Κατοχής.
Το ελληνικό κράτος υπέγραψε ήδη προσύμφωνο με τον Βέλγο συλλέκτη για την απόκτηση του υλικού, το οποίο αποσύρθηκε από διαδικτυακή δημοπρασία. Ένα ιστορικό τεκμήριο που κινδύνευσε να διασκορπιστεί, παίρνει πλέον τον δρόμο της επιστροφής.
Η επιβεβαίωση της γνησιότητας και το προσύμφωνο
Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη ανακοίνωσε ότι η εξέταση από στελέχη του υπουργείου και ανεξάρτητους ειδικούς επιβεβαίωσε την αυθεντικότητα του υλικού. Μετά την πιστοποίηση, υπεγράφη προσύμφωνο μεταξύ του υπουργείου και του συλλέκτη, ενώ η συλλογή αποσύρθηκε από τον διαδικτυακό τόπο δημοπρασιών.
Η διαδικασία προηγήθηκε επιτόπιας συνάντησης στη Γάνδη, όπου ειδικό κλιμάκιο μετέβη για να εξετάσει από κοντά το αρχείο. Οι διαπραγματεύσεις διήρκεσαν έξι ώρες και ολοκληρώθηκαν με συμφωνία επί της αρχής. Οι συζητήσεις συνεχίζονται για την οριστική επικύρωση.
262 φωτογραφίες από την Ελλάδα της Κατοχής
Η συλλογή ανήκε στον υπολοχαγό της Βέρμαχτ Χόιερ, ο οποίος υπηρέτησε στην Ελλάδα την περίοδο 1943-1944. Το σύνολο περιλαμβάνει 262 φωτογραφίες και έντυπα της εποχής. Ανάμεσά τους, οι συγκλονιστικές εικόνες από τη μεταφορά των 200 αγωνιστών προς τον τόπο της εκτέλεσης.
Ο πρόεδρος της Βουλής Νικήτας Κακλαμάνης σημείωσε ότι πρόκειται για πλήρες άλμπουμ και όχι για μεμονωμένα καρέ, υπογραμμίζοντας τη σημασία του ως ιστορικού κειμηλίου που οφείλει να επιστρέψει στην Ελλάδα.
Από το σύνολο των φωτογραφιών, στη δημοσιότητα δόθηκαν αρχικά εκείνες που είχαν αναρτηθεί στο eBay και αποτυπώνουν τις τελευταίες στιγμές των μελλοθανάτων πριν από τα πυρά των ναζιστικών δυνάμεων κατοχής.
Πώς πιστοποιήθηκε η αυθεντικότητα
Η καθηγήτρια Βασιλική Κόκλα εξήγησε ότι η αξιολόγηση βασίστηκε στη δομή του φωτογραφικού χαρτιού, στα υλικά εκτύπωσης και σε ενδείξεις στην πίσω πλευρά των φωτογραφιών. Τα τεχνικά χαρακτηριστικά επιτρέπουν τη χρονολόγηση και την επιβεβαίωση της εποχής παραγωγής τους.
Το Κεντρικό Συμβούλιο Νεότερων Μνημείων χαρακτήρισε τις φωτογραφίες «μνημείο», αναγνωρίζοντας τον ιστορικό και συμβολικό τους βάρος. Οι εικόνες δεν αποτελούν απλώς αρχειακό υλικό αλλά τεκμήρια μιας οργανωμένης ναζιστικής θηριωδίας.
Οι άνθρωποι πίσω από τα πρόσωπα
Ανάμεσα στους πρώτους που αναγνωρίστηκαν στις φωτογραφίες είναι ο Σπήλιος Αμπελογιάννης, μορφή της αντιστασιακής δράσης. Πηγαίνοντας προς το εκτελεστικό απόσπασμα έγραψε σε μαντήλι μήνυμα αποχαιρετισμού, δηλώνοντας ότι πεθαίνει ως Έλληνας και καλώντας σε τιμή και αξιοπρέπεια.
Ο ανιψιός του, Νικόλαος Σοφιανός, μίλησε για τη δράση του Αμπελογιάννη, τις ομιλίες του υπέρ της αντίστασης και τη στοχοποίησή του από τις αρχές κατοχής.
Συγκινητική υπήρξε και η μαρτυρία του Δημήτρη Κυριακούδη, εγγονού ενός εκ των εκτελεσθέντων από τις Σέρρες. Η εκτέλεση του παππού του, μετά από εξορία και φυλάκιση, διαμόρφωσε όπως είπε τον αξιακό και ιδεολογικό χάρτη της οικογένειας.
Από τη δημοπρασία στην επιστροφή
Οι φωτογραφίες εμφανίστηκαν προς πώληση στις 14 Φεβρουαρίου στην πλατφόρμα eBay από τον Βέλγο συλλέκτη Τιμ ντε Κράνε, ο οποίος μέσω της εταιρείας του διέθετε μέρος της συλλογής. Δύο ημέρες μετά τη δημοσιοποίηση του θέματος στην Ελλάδα, οι 12 φωτογραφίες αποσύρθηκαν.
Η συνάντηση μεταξύ των ελληνικών αρχών και του συλλέκτη πραγματοποιήθηκε στο Δημαρχείο του Έβεργκεμ, στη Γάνδη, κατόπιν επιθυμίας του τελευταίου να προστατευθούν τα προσωπικά του στοιχεία. Ο ίδιος δήλωσε ανακουφισμένος για την κατάληξη, επισημαίνοντας ότι δεν ανέμενε τη διεθνή δημοσιότητα που έλαβε η υπόθεση.
Η υπόθεση της συλλογής Χόιερ αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο τα ίχνη της Ιστορίας επιβιώνουν σε απρόσμενα μέρη. Οι φωτογραφίες των 200 της Καισαριανής, τραβηγμένες λίγα λεπτά πριν από την εκτέλεση, επιστρέφουν εκεί όπου ανήκουν: στη συλλογική μνήμη μιας χώρας που συνεχίζει να μετρά τα τραύματα και τα πρόσωπά της.
