Το πρωί της 21ης Φεβρουαρίου 1973, το κτίριο της Νομικής Σχολής Αθηνών μετατράπηκε σε επίκεντρο μιας ιστορικής ρήξης. Τουλάχιστον 4.000 φοιτητές κατέλαβαν το κτίριο και φώναξαν δημόσια, για πρώτη φορά με τέτοια μαζικότητα, συνθήματα κατά της δικτατορίας της Γεώργιος Παπαδόπουλος.
Η κατάληψη δεν ήταν μια αυθόρμητη έκρηξη χωρίς προεργασία. Είχε προηγηθεί κλιμάκωση κινητοποιήσεων για το δικαίωμα αναβολής στράτευσης, για την κατάργηση των καταπιεστικών νόμων, για την επαναφορά των φοιτητικών συλλόγων. Η χούντα είχε ήδη προχωρήσει σε επιστρατεύσεις «ανεπιθύμητων» φοιτητών, επιδιώκοντας να διαλύσει τις εστίες αντίστασης μέσα στα πανεπιστήμια. Η απάντηση ήρθε με τη μορφή μιας κατάληψης που έμελλε να σηματοδοτήσει την αρχή του τέλους.
Ποιοι συγκρότησαν τον πυρήνα της εξέγερσης
Τη Συντονιστική Επιτροπή της κατάληψης συγκρότησαν δεκάδες φοιτητές, πολλοί από τους οποίους θα ακολουθούσαν δημόσια πορεία τα επόμενα χρόνια. Ανάμεσά τους η Όλγα Τρέμη, ο Στέφανος Τζουμάκας, ο Νίκος Μπίστης, ο Παναγιώτης Λαφαζάνης, ο Στέλιος Κούλογλου, η Ιωάννα Καρυστιάνη, ο Γιώργος Βερνίκος, ο Γιάννης Μαντζουράνης και πολλοί ακόμη.
Η σύνθεση της Επιτροπής αποτύπωνε την πολιτική πολυφωνία της γενιάς εκείνης: κεντρώοι, αριστεροί, ανένταχτοι, νέοι άνθρωποι που είχαν μεγαλώσει μέσα στον φόβο της 21ης Απριλίου 1967 και τώρα δοκίμαζαν για πρώτη φορά τη δημόσια ανυπακοή.
Πώς αντέδρασε η κοινωνία της Αθήνας
Η Νομική βρισκόταν σε κομβικό σημείο της πόλης. Απέναντι υπήρχαν στάσεις λεωφορείων, εργαζόμενοι, περαστικοί, πολίτες που βρέθηκαν μπροστά σε ένα πρωτόγνωρο θέαμα: χιλιάδες νέοι να φωνάζουν «Κάτω η χούντα» χωρίς περιστροφές.
Η παρουσία της Ασφάλειας ήταν εμφανής. Αστυνομικοί με πολιτικά, παρακρατικοί και μέλη της ΕΚΟΦ κινήθηκαν εναντίον του πλήθους. Χτυπούσαν στο ψαχνό με γκλοπ και καδρόνια. Το πλήθος διαλυόταν, ανασυντασσόταν και επέστρεφε. Το κύμα των διαδηλωτών ανανεωνόταν συνεχώς. Ο φόβος υποχωρούσε μπροστά στην αίσθηση ότι κάτι αλλάζει.
Κατά τις συγκρούσεις τραυματίστηκε σοβαρά ο πρώην βουλευτής της Ένωσης Κέντρου Γιάννης Κουτσοχέρας, ο οποίος έχασε το ένα του μάτι. Το περιστατικό έγινε σύμβολο της ωμής βίας του καθεστώτος.
Τι συνέβη μέσα στο κτίριο της Νομικής
Το βράδυ της 21ης Φεβρουαρίου, υπό τον φόβο εισβολής, οι φοιτητές οχύρωσαν τις πόρτες. Από τα μεγάφωνα απηύθυναν καλέσματα στον λαό της Αθήνας. Τα συνθήματα υπέρ της ελευθερίας και της δημοκρατίας ακούγονταν μέχρι αργά τη νύχτα.
Τις πρώτες πρωινές ώρες της 22ας Φεβρουαρίου, η ταράτσα γέμισε και πάλι με φοιτητές. Παράλληλα, διεξάγονταν διαπραγματεύσεις με τις πρυτανικές αρχές για συντεταγμένη αποχώρηση. Στο μεσοδιάστημα, οι συγκεντρωμένοι απήγγειλαν τον όρκο:
«Εμείς οι φοιτηταί των Ανωτάτων Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων ορκιζόμεθα στ’ όνομα της ελευθερίας να αγωνισθούμε μέχρι τέλους για την κατοχύρωση:
α) των ακαδημαϊκών ελευθεριών,
β) του πανεπιστημιακού ασύλου,
γ) της ανακλήσεως όλων των καταπιεστικών νόμων και διαταγμάτων».
Ο όρκος αυτός αποτέλεσε τη συμπύκνωση των αιτημάτων μιας ολόκληρης γενιάς.
Πώς έκλεισε η πρώτη κατάληψη και τι ακολούθησε
Το ίδιο βράδυ οι φοιτητές άρχισαν να αποχωρούν, έχοντας ως ασπίδα χιλιάδες πολίτες που στάθηκαν στο πλευρό τους. Οι δυνάμεις της χούντας επιτέθηκαν ξανά, με δεκάδες τραυματισμούς και συλλήψεις.
Έναν μήνα αργότερα ακολούθησε δεύτερη κατάληψη της Νομικής. Αυτή τη φορά οι πρυτανικές αρχές ζήτησαν την επέμβαση της αστυνομίας. Οι συγκρούσεις ήταν σφοδρές. Το πανεπιστημιακό άσυλο καταπατήθηκε με ωμή βία. Οι συλλήψεις πολλαπλασιάστηκαν.
Η δυναμική είχε ήδη διαμορφωθεί. Η κοινωνία είχε δει ότι η δικτατορία μπορούσε να αμφισβητηθεί δημόσια. Το φοιτητικό κίνημα είχε αποκτήσει αυτοπεποίθηση και πολιτικό λόγο.
Γιατί η Νομική του ’73 θεωρείται προάγγελος του Πολυτεχνείου
Η κατάληψη της Νομικής άνοιξε τον δρόμο για τα γεγονότα του Νοεμβρίου 1973 στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Το Πολυτεχνείο δεν γεννήθηκε σε κενό. Προηγήθηκαν δοκιμές, συγκρούσεις, μικρές και μεγάλες ρήξεις.
Τον Νοέμβριο, η χούντα κατέβασε τα τανκς στους δρόμους της Αθήνας για να καταστείλει την εξέγερση. Η εικόνα του άρματος που γκρεμίζει την πύλη του Πολυτεχνείου έμεινε χαραγμένη στη συλλογική μνήμη. Ωστόσο, η πρώτη δημόσια ρωγμή στη βιτρίνα της «φιλελευθεροποίησης» του καθεστώτος είχε ήδη συντελεστεί τον Φεβρουάριο.
Η Νομική του 1973 αποτέλεσε το σημείο όπου ο φόβος άρχισε να μετατρέπεται σε πράξη. Μια γενιά αποφάσισε να μιλήσει ανοιχτά. Δύο μέρες αρκούσαν για να φανεί ότι η σιωπή της δικτατορίας είχε ραγίσει. Και από εκείνη τη ρωγμή πέρασε η Ιστορία.
