Υπάρχουν ταινίες που “γδύνουν” τον ήρωά τους. Υπάρχουν άλλες που τον αποθεώνουν. Και υπάρχει και το «Melania»:ένα φιλμ που καταφέρνει το σχεδόν ακατόρθωτο — να αφιερώσει πάνω από μιάμιση ώρα σε έναν άνθρωπο χωρίς να πει απολύτως τίποτα γι’ αυτόν. Αν αυτό ήταν ο στόχος, τότε μιλάμε για… αριστούργημα.
Η Μελάνια Τραμπ, πρώτη κυρία των ΗΠΑ — ξανά — διασχίζει το φιλμ αδιάκοπα: αεροπλάνα, λιμουζίνες, διάδρομοι, τακούνια, σκάλες. Είναι παντού και ταυτόχρονα πουθενά. Κοντά στο φακό, μα απρόσιτη. Σαν βιτρίνα χωρίς κατάστημα από πίσω. Το «Melania», που εκτυλίσσεται στις 20 ημέρες πριν από την ορκωμοσία, μοιάζει λιγότερο με ντοκιμαντέρ και περισσότερο με πολυτελές promo clip για μια περσόνα που δεν επιθυμεί να γίνει πρόσωπο.
Το βιβλίο ήταν καλύτερο. Κι αυτό λέει πολλά
Το 2024 η Μελάνια μάς χάρισε τα απομνημονεύματά της — επίσης με τίτλο «Melania». Ένα κείμενο αδιάφορο, άτολμο και απροκάλυπτα εμπορικό. Κι όμως: σε σύγκριση με την ταινία, το βιβλίο μοιάζει σχεδόν αποκαλυπτικό. Εκεί τουλάχιστον υπήρχαν ψήγματα βιογραφίας, μια σαφής τοποθέτηση υπέρ των αμβλώσεων, μια ειλικρινής — αν μη τι άλλο — εμμονή με το χρήμα και την ανέλιξη. Η ταινία, σαν παράρτημα του βιβλίου, δεν προσθέτει τίποτα. Είναι ένα κενό περιτύλιγμα.
«Με αυτή την ταινία θέλω να δείξω στους Αμερικανούς το ταξίδι μου», λέει η Μελάνια. Και το εννοεί απολύτως κυριολεκτικά. Το φιλμ είναι ένα μοναχικό travelogue ανάμεσα σε Φλόριντα, Ουάσιγκτον και Νέα Υόρκη. Εσωτερικό ταξίδι δεν υπάρχει. Όταν μιλά για το όραμά της ως πρώτη κυρία, δηλώνει πως οι συνεργάτες της πρέπει να το συμμερίζονται γιατί «υπηρετούν τη χώρα». Ποιο είναι αυτό το όραμα; Αγνοείται. Και ναι, είδα την ταινία δύο φορές.
Η Μελάνια διακηρύσσει ότι θέλει να «εξελίξει τον ρόλο της πρώτης κυρίας πέρα από τις τυπικές κοινωνικές υποχρεώσεις». Στην πράξη, η ταινία είναι μια ωδή στις τυπικές κοινωνικές υποχρεώσεις. Η κορύφωση της αγωνίας αφορά το αν το φόρεμα θα είναι αρκετά στενό, αν οι προσκλήσεις θα αποκαλυφθούν εγκαίρως, αν το table setting θα εντυπωσιάσει. «Το δημιουργικό μου όραμα έφτασε στην τελική του εκδοχή», δηλώνει με σοβαρότητα που θα ζήλευε συνταγματολόγος σε αναθεώρηση του Συντάγματος.
Ανθρώπινες στιγμές — με το σταγονόμετρο
Υπάρχουν ελάχιστες σκηνές που θυμίζουν ότι μιλάμε για άνθρωπο. Η συμπόνια προς γυναίκα όμηρο της Χαμάς. Ένα κερί στη μνήμη της μητέρας της στον Άγιο Πατρίκιο. Στιγμές αυθεντικές, αλλά τόσο σπάνιες που μοιάζουν σχεδόν ατυχήματα στο μοντάζ.
Το μεγαλύτερο μέρος της αφήγησης πνίγεται σε φράσεις γενικής χρήσης, πολιτικό new age και γυαλισμένη ασημαντότητα. «Ζω με σκοπό και αφοσίωση». «Η αληθινή δύναμη έρχεται από μέσα». «Τιμώ τον Λευκό Οίκο και την ιστορία του». Θα μπορούσαν να είναι απαντήσεις σε prompt: γράψε κάτι εμπνευσμένο, χωρίς νόημα, σε ύφος πρώτης κυρίας. Το αποκορύφωμα έρχεται όταν μιλά για το Κογκρέσο και την «ενότητα όλων των Αμερικανών».
Ενότητα. Η λέξη-φετίχ.
Η εμμονή με την «ενότητα» διατρέχει και το βιβλίο και την ταινία. Η Μελάνια παρεμβαίνει ακόμη και στην ομιλία ορκωμοσίας του συζύγου της, επιμένοντας να προστεθεί η λέξη «unifier». Εκείνος αρχικά ζητά να κοπεί η σκηνή. Εκείνη επιμένει. Η λέξη μπαίνει. Η κάμερα μοντάρει έτσι ώστε να φαίνεται πως ο πρόεδρος την αναγνωρίζει. Δεν το έκανε. Αλλά δεν έχει σημασία. Αν το πεις αρκετές φορές, ίσως γίνει αλήθεια. Ή έστω εικόνα αλήθειας.
Σε αυτό, η πρώτη κυρία και ο πρόεδρος μοιάζουν απόλυτα.
Η Μελάνια μιλά για τη μεταναστευτική της εμπειρία με συγκίνηση, αποκομμένη όμως από την πολιτική πραγματικότητα του συζύγου της: μια καμπάνια βασισμένη στις μαζικές απελάσεις και στη ρητορική περί «δηλητηριασμένου αίματος». Τα δικαιώματα, λέει, δεν πρέπει να θεωρούνται δεδομένα. Συμφωνούμε. Απλώς κάποιοι τα υπερασπίζονται — και κάποιοι τα κινηματογραφούν.
Στην ταινία, η βασική ανησυχία της πρώτης κυρίας είναι η ασφάλεια της οικογένειάς της. Δικαίως. Όμως η ειρωνεία είναι αναπόφευκτη όταν, ένα χρόνο αργότερα, άνθρωποι σέρνονται έξω από αυτοκίνητα ή πυροβολούνται μέσα σε αυτά από κρατικούς μηχανισμούς που λειτουργούν στο όνομα της ίδιας εξουσίας.
Όλοι έχουμε ανησυχίες. Ειλικρινά.
Μουσική υπόκρουση: λίγο τρολάρισμα, λίγο δυστοπία
Το soundtrack είναι το πιο ειλικρινές στοιχείο της ταινίας. Rolling Stones, «Everybody Wants to Rule the World», Ροσίνι από την «Κλέφτρα Κίσσα». Επιλογές τόσο προφανείς που καταντούν ειρωνικές — σχεδόν σαρκαστικές. Αν ήταν σκόπιμο, μπράβο. Αν όχι, ακόμη καλύτερα.
«Κοίτα με, δεν χρειάζεται να με ξέρεις»
Ο Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται ελάχιστα, κυρίως για να σχολιάσει την εμφάνιση της συζύγου του. «Η όμορφη γυναίκα μου». «Θα ανταγωνιστεί το φόρεμα του 2017;». Εκείνη απαντά λιτά: «Watch». Δες. Αυτό είναι το μήνυμα της ταινίας. Δεν χρειάζεται να την καταλάβεις. Αρκεί να την κοιτάς.
Επιτυχία, χορηγοί και χαμόγελα
Το «Melania» άνοιξε καλύτερα απ’ όσο αναμενόταν στο box office — όχι αρκετά για να δικαιολογήσει τα 75 εκατ. της Amazon, αλλά αρκετά για να χαμογελά ο Τζεφ Μπέζος, που περνά και από το πλάνο, φωτισμένος και ευδιάκριτος, ανάμεσα στους «κομψούς και εκλεπτυσμένους δωρητές». Καμία λεπτότητα. Καμία ανάγκη για αυτήν.
Η τέλεια μοδιστρική του τίποτα
Ο σχεδιαστής της Μελάνιας καμαρώνει για το φόρεμα: «Δεν φαίνεται καμία ραφή. Είναι μυστήριο». Το ίδιο και η ταινία. Γυαλιστερή, άψογη, χωρίς ενώσεις — και χωρίς περιεχόμενο. Μια επιφάνεια που δεν κρύβει βάθος, γιατί απλώς δεν υπάρχει.
Το φιλμ τελειώνει με φωτογράφιση. Φλας. Και μετά σκοτάδι.
Το «Melania» εξαφανίζεται όπως ακριβώς υπήρξε: λαμπερό, άψογα φωτισμένο, και εντελώς κενό.
