Σε τροχιά ανοιχτής αντιπαράθεσης εισέρχονται οι διατλαντικές σχέσεις, καθώς η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ προειδοποιεί με σκληρά αντίποινα εάν η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρήσει σε ρήτρες προστατευτισμού υπέρ της δικής της αμυντικής βιομηχανίας. Σύμφωνα με αποκαλύψεις του Politico, το Πεντάγωνο απέστειλε επίσημο έγγραφο προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εκφράζοντας κατηγορηματική αντίθεση σε κάθε ενδεχόμενο περιορισμού της πρόσβασης αμερικανικών οπλικών κολοσσών στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η αντιπαράθεση εκδηλώνεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη επιταχύνει τον επανεξοπλισμό της, υπό τη σκιά της ρωσικής απειλής και της αβεβαιότητας για τη μελλοντική στάση της Ουάσιγκτον.
Το τελεσίγραφο της Ουάσιγκτον
Στην παρέμβασή της στο πλαίσιο δημόσιας διαβούλευσης για την επικαιροποίηση της ευρωπαϊκής οδηγίας αμυντικών προμηθειών, η αμερικανική κυβέρνηση χαρακτηρίζει τις «αποκλειστικές πολιτικές» ως λανθασμένη στρατηγική επιλογή. Διαμηνύει ότι αντιτίθεται σθεναρά σε οποιαδήποτε αλλαγή που θα περιόριζε τη δυνατότητα των αμερικανικών εταιρειών να συμμετέχουν σε εθνικούς διαγωνισμούς των κρατών-μελών.
Η Ουάσιγκτον προβάλλει επιχείρημα αμοιβαιότητας: ενώ ευρωπαϊκοί αμυντικοί όμιλοι απολαμβάνουν πρόσβαση στην αμερικανική αγορά, μια ρήτρα «Buy European» θα δημιουργούσε άνισους όρους ανταγωνισμού. Το μήνυμα είναι σαφές: η υιοθέτηση δεσμευτικών κανόνων υπέρ των ευρωπαϊκών κατασκευαστών θα αντιμετωπιστεί ως εχθρική εμπορική πράξη.
Τα τρία μέτωπα των πιθανών αντιποίνων
Το αμερικανικό υπουργείο Άμυνας περιγράφει ένα πλέγμα αντιδράσεων εάν οι Βρυξέλλες προχωρήσουν σε ισχυρή ρήτρα ευρωπαϊκής προτίμησης.
Πρώτον, θα επανεξεταστούν όλες οι υφιστάμενες εξαιρέσεις από τους νόμους «Buy American» που επιτρέπουν σε ευρωπαϊκές εταιρείες να συμμετέχουν σε συμβάσεις του Πενταγώνου. Δεκαεννέα κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν υπογράψει σχετικές συμφωνίες αμοιβαίων αμυντικών προμηθειών με τις ΗΠΑ· αυτές θα μπορούσαν να τεθούν υπό αναθεώρηση.
Δεύτερον, η πρόσβαση ευρωπαϊκών εταιρειών όπως η Leonardo και η Saab σε διαγωνισμούς του Πενταγώνου θα μπορούσε να περιοριστεί δραστικά.
Τρίτον, οποιαδήποτε μελλοντική εξαίρεση θα εξετάζεται κατά περίπτωση και μόνο εφόσον εξυπηρετεί τις ανάγκες διαλειτουργικότητας και τυποποίησης του ΝΑΤΟ.
Η προειδοποίηση ισοδυναμεί με έμμεση απειλή αποκλεισμού της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από την αμερικανική αγορά άμυνας.
Το παράδοξο της αμερικανικής στρατηγικής
Η αντιπαράθεση φωτίζει μια δομική αντίφαση της πολιτικής Τραμπ. Η Ουάσιγκτον πιέζει σταθερά τους Ευρωπαίους να αυξήσουν τις αμυντικές δαπάνες και να αναλάβουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την ασφάλεια της ηπείρου. Παράλληλα, αντιδρά όταν αυτή η ενίσχυση επιχειρείται να διοχετευθεί σε ευρωπαϊκές γραμμές παραγωγής.
Σήμερα, σχεδόν το 66% των εισαγόμενων οπλικών συστημάτων της ΕΕ προέρχεται από τις ΗΠΑ. Η ευρωπαϊκή εξάρτηση αποτυπώνεται σε κρίσιμα συστήματα όπως τα μαχητικά F-35, τα συστήματα πυροβολικού HIMARS και οι αντιαεροπορικές συστοιχίες Patriot.
Η Ουάσιγκτον επιθυμεί μεγαλύτερη ευρωπαϊκή στρατιωτική ισχύ, υπό την προϋπόθεση ότι αυτή θα συνεχίσει να τροφοδοτείται από την αμερικανική βιομηχανία.
Η ευρωπαϊκή στροφή στην «στρατηγική αυτονομία»
Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιδιώκει τη μείωση της εξάρτησης. Το πρόγραμμα SAFE, ύψους 150 δισ. ευρώ, καθώς και τα νέα δάνεια προς το Κίεβο, θέτουν ως όρο τουλάχιστον το 65% της αξίας των προμηθειών να προέρχεται από ευρωπαϊκή παραγωγή.
Η επικείμενη αναθεώρηση της οδηγίας του 2009 για τις δημόσιες συμβάσεις άμυνας, που αναμένεται το τρίτο τρίμηνο, συνιστά σημείο καμπής. Παραμένει ανοιχτό αν το νέο κείμενο θα περιλαμβάνει δεσμευτική ρήτρα υπέρ των ευρωπαϊκών κατασκευαστών ή ηπιότερη διατύπωση.
Η Ουάσιγκτον υποστηρίζει ότι μια αυστηρή «Buy European» πρόβλεψη θα παραβίαζε τις δεσμεύσεις που απορρέουν από την πρόσφατη εμπορική συμφωνία ΗΠΑ-ΕΕ, με βάση την οποία οι Βρυξέλλες δεσμεύτηκαν να αυξήσουν τις αγορές αμερικανικού στρατιωτικού υλικού.
Δοκιμασία για τη συνοχή του ΝΑΤΟ
Η σύγκρουση δεν περιορίζεται στο εμπορικό πεδίο. Το Πεντάγωνο προειδοποιεί ότι η θεσμοθέτηση ευρωπαϊκής προτίμησης στις εθνικές νομοθεσίες θα περιόριζε την ευελιξία των κρατών-μελών και θα έθετε σε κίνδυνο τους στόχους δυνατοτήτων που έχουν συμφωνηθεί στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ.
Για πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, το δίλημμα αποκτά στρατηγική διάσταση: επιτάχυνση της αμυντικής αυτονομίας ή διατήρηση της βαθιάς διασύνδεσης με την αμερικανική αμυντική ομπρέλα.
Η εξέλιξη της αναθεώρησης της οδηγίας θα αποτυπώσει το εύρος της ευρωπαϊκής βούλησης για αυτονόμηση. Ταυτόχρονα, θα δείξει μέχρι ποιο σημείο η κυβέρνηση Τραμπ είναι διατεθειμένη να μετατρέψει μια βιομηχανική διαφωνία σε μείζονα γεωπολιτική κρίση.
