Η εξουδετέρωση του Νεμέσιο Οσεγκέρα Σερβάντες, γνωστού ως «Ελ Μέντσο», ηγέτη του Καρτέλ Jalisco Nueva Generación (CJNG), συνιστά μία από τις πλέον ηχηρές επιχειρησιακές επιτυχίες των μεξικανικών αρχών τις τελευταίες δεκαετίες. Ο πιο καταζητούμενος άνδρας στο Μεξικό, με επικήρυξη 15 εκατ. δολαρίων από τις ΗΠΑ, έπεσε νεκρός σε στρατιωτική επιχείρηση στην πολιτεία Χαλίσκο, έπειτα από πολυετή καταδίωξη.
Η επιτυχία αυτή, ωστόσο, δεν φέρνει μόνο ανακούφιση. Φέρνει και τον φόβο. Η εμπειρία του Μεξικού έχει δείξει ότι η αποκεφάλιση ενός καρτέλ συχνά οδηγεί σε εσωτερικές συγκρούσεις, διασπάσεις και κλιμάκωση της βίας. Και τα πρώτα σημάδια ήδη καταγράφονται στους δρόμους.
Η επιχείρηση στην Ταπάλπα: Στρατός, αεροπορία και στοχευμένες πληροφορίες
Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε στην ορεινή περιοχή της Ταπάλπα, στην πολιτεία Χαλίσκο, έπειτα από πολύμηνη παρακολούθηση. Οι ειδικές δυνάμεις του μεξικανικού στρατού, σε συντονισμό με την Εθνική Φρουρά και τη Μεξικανική Πολεμική Αεροπορία, περικύκλωσαν κρησφύγετο όπου φέρεται να κρυβόταν ο 59χρονος πρώην αστυνομικός.
Η σύγκρουση ήταν σφοδρή. Ο Οσεγκέρα τραυματίστηκε βαριά κατά την ανταλλαγή πυρών και υπέκυψε κατά την αεροδιακομιδή του στην Πόλη του Μεξικού. Μαζί του σκοτώθηκαν τέσσερα ακόμη μέλη του CJNG. Οι αρχές ανακοίνωσαν την κατάσχεση βαρέος οπλισμού, εκτοξευτών ρουκετών και θωρακισμένων οχημάτων, επιβεβαιώνοντας το στρατιωτικό επίπεδο οργάνωσης του καρτέλ.
Κρίσιμο ρόλο στην επιχείρηση φέρεται να διαδραμάτισε η νεοσύστατη αμερικανική μονάδα Joint Interagency Task Force-Counter Cartel (JIATF-CC), η οποία συγκροτήθηκε για την αντιμετώπιση των μεξικανικών καρτέλ με μεθόδους που έχουν χρησιμοποιηθεί κατά τρομοκρατικών οργανώσεων.
Η προειδοποίηση Σέινμπαουμ και το κύμα αντιποίνων
Η πρόεδρος του Μεξικού Κλαούντια Σέινμπαουμ απηύθυνε άμεσα έκκληση για ψυχραιμία, τονίζοντας μέσω της πλατφόρμας Χ ότι οι πολίτες πρέπει να παραμείνουν ενημερωμένοι και να αποφεύγουν τις άσκοπες μετακινήσεις.
Η προειδοποίηση δεν ήταν τυπική. Λίγες ώρες μετά τον θάνατο του «Ελ Μέντσο», ξέσπασε κύμα βίας σε τουλάχιστον έξι πολιτείες: Χαλίσκο, Μιτσοακάν, Γκουαναχουάτο, Πουέμπλα, Σιναλόα και άλλες περιοχές. Ένοπλοι απέκλεισαν δρόμους, πυρπόλησαν οχήματα και επιτέθηκαν σε υποδομές. Το CJNG επιχείρησε να επιδείξει ισχύ, να επιβεβαιώσει ότι παραμένει επιχειρησιακά ενεργό και να αποτρέψει ενδεχόμενες αποσκιρτήσεις.
Στην τουριστική περιοχή του Πουέρτο Βαγιάρτα χιλιάδες τουρίστες βρέθηκαν εγκλωβισμένοι, ενώ ακυρώθηκαν δεκάδες πτήσεις. Οι τοπικές αρχές συνέστησαν παραμονή στις οικίες και περιορισμό κυκλοφορίας.
Οι ΗΠΑ σε επιφυλακή – Ταξιδιωτικές οδηγίες και στρατηγική πίεση
Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν εδώ και χρόνια κατατάξει τον Οσεγκέρα στους πλέον επικίνδυνους διακινητές ναρκωτικών παγκοσμίως. Η Drug Enforcement Administration (DEA) είχε προσφέρει αμοιβή 15 εκατ. δολαρίων για πληροφορίες που θα οδηγούσαν στη σύλληψή του.
Μετά τα επεισόδια βίας, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ εξέδωσε οδηγίες προς τους Αμερικανούς πολίτες να παραμείνουν σε ασφαλή καταφύγια σε πολιτείες όπως το Χαλίσκο, το Ταμαουλίπας, το Γκερέρο και το Νουέβο Λεόν. Μεγάλες αεροπορικές εταιρείες, μεταξύ των οποίων οι United Airlines, Southwest Airlines και Air Canada, ανέστειλαν προσωρινά πτήσεις προς δημοφιλείς προορισμούς.
Η επιχείρηση εντάσσεται σε ένα πλαίσιο αυξανόμενης αμερικανικής πίεσης προς το Μεξικό για εντατικοποίηση της καταστολής των καρτέλ, ιδίως λόγω της κρίσης φεντανύλης στις ΗΠΑ.
Ποιος ήταν ο «Ελ Μέντσο»: Από τα χωράφια στη διεθνή αυτοκρατορία
Γεννημένος το 1966 σε φτωχό χωριό του Μιτσοακάν, ο Οσεγκέρα εργάστηκε ως αγρεργάτης προτού μεταναστεύσει στις ΗΠΑ. Εκεί συνελήφθη για υποθέσεις ναρκωτικών, εξέτισε ποινή και απελάθηκε. Επιστρέφοντας στο Μεξικό, εντάχθηκε στην αστυνομία και κατόπιν στο καρτέλ Μιλένιο, που συνδεόταν με το Καρτέλ Σιναλόα.
Μετά από εσωτερικές συγκρούσεις, ίδρυσε το CJNG και κήρυξε πόλεμο στους πρώην συμμάχους του. Το καρτέλ του εξελίχθηκε σε μία από τις πιο επιθετικές και στρατιωτικοποιημένες οργανώσεις διεθνώς, διακινώντας κοκαΐνη, μεθαμφεταμίνη και φεντανύλη αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων.
Ο δημοσιογράφος Χοσέ Ρεβέλες τον περιέγραψε ως «βίαιο εκ φύσεως» και πρόθυμο να συγκρουστεί ανοιχτά με το κράτος. Το 2020 οργάνωσε απόπειρα δολοφονίας κατά του τότε αρχηγού της αστυνομίας της Πόλης του Μεξικού, Ομάρ Γκαρσία Αρφούτς, σε μια επίθεση που συγκλόνισε τη χώρα.
Παράλληλα, επιδίωξε κοινωνική διείσδυση. Κατά την πανδημία της Covid-19, άνδρες του CJNG μοίραζαν τρόφιμα με το λογότυπο της οργάνωσης, ενισχύοντας τη λαϊκή βάση του σε περιοχές όπου το κράτος απουσίαζε.
Η «στρατηγική αποκεφαλισμού» και τα όρια της
Από το 2006, όταν το Μεξικό κήρυξε ανοιχτό πόλεμο στα καρτέλ, περισσότεροι από 450.000 άνθρωποι έχουν χάσει τη ζωή τους σε βίαια περιστατικά που σχετίζονται με το οργανωμένο έγκλημα, ενώ πάνω από 100.000 παραμένουν αγνοούμενοι.
Η εξόντωση του «Ελ Μέντσο» ενισχύει το αφήγημα της αποτελεσματικότητας του κράτους και της διεθνούς συνεργασίας. Ταυτόχρονα, ανοίγει ερωτήματα για τη διαδοχή στο CJNG και την πιθανότητα εσωτερικών συγκρούσεων ή νέων συμμαχιών.
Η εμπειρία από τη σύλληψη και έκδοση του «Ελ Τσάπο» έδειξε ότι η διάλυση μιας ηγεσίας δεν διαλύει αυτομάτως το δίκτυο. Τα καρτέλ λειτουργούν ως αποκεντρωμένες επιχειρήσεις, με ισχυρή οικονομική βάση και διεθνείς διασυνδέσεις.
Η επόμενη περίοδος θα δείξει αν το Μεξικό μπορεί να μετατρέψει αυτή τη στρατιωτική επιτυχία σε διαρκή αποδυνάμωση του CJNG ή αν η χώρα εισέρχεται σε έναν ακόμη κύκλο ανακατατάξεων και αιματηρών ξεκαθαρισμάτων.
Η πτώση του «Ελ Μέντσο» κλείνει ένα κεφάλαιο στον πόλεμο κατά των ναρκωτικών. Το ερώτημα που μένει ανοιχτό αφορά το αν ανοίγει έναν δρόμο σταθεροποίησης ή μια νέα φάση κλιμάκωσης σε μια χώρα που εδώ και δύο δεκαετίες ζει στη σκιά των καρτέλ.
