Η ανακοίνωση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για την έναρξη της συνταγματικής αναθεώρησης ενεργοποιεί την κορυφαία θεσμική διαδικασία του πολιτεύματος, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει έναν κύκλο έντονων πολιτικών και εσωκομματικών διεργασιών.
Πρόκειται για μια διαδικασία μακράς πνοής, με αυστηρά προσδιορισμένα βήματα και κρίσιμες πλειοψηφίες, που θα καθορίσουν όχι μόνο το εύρος των αλλαγών αλλά και τους συσχετισμούς της επόμενης Αναθεωρητικής Βουλής.
Ποιο είναι το πρώτο βήμα μέσα στην κοινοβουλευτική πλειοψηφία;
Με επιστολή του προς τους βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, ο πρωθυπουργός ζητά την κατάθεση προτάσεων για τις διατάξεις που θα μπορούσαν να τεθούν προς αναθεώρηση, καθώς και για τη σύνταξη της σχετικής αιτιολογικής έκθεσης. Το χρονοδιάγραμμα είναι σαφές: οι προτάσεις πρέπει να κατατεθούν έως το τέλος Μαρτίου, ώστε τον Απρίλιο να ξεκινήσουν οι εργασίες της Επιτροπής Αναθεώρησης του Συντάγματος, όπως προβλέπεται από το Σύνταγμα και τον Κανονισμό της Βουλής.
Μπορεί να συμμετάσχει και η αντιπολίτευση σε αυτή τη φάση;
Ναι. Το θεσμικό πλαίσιο επιτρέπει και στις κοινοβουλευτικές ομάδες της αντιπολίτευσης, αλλά ακόμη και σε μεμονωμένους βουλευτές, να καταθέσουν προτάσεις ήδη από την πρώτη φάση της διαδικασίας. Ωστόσο, υπάρχει μια κρίσιμη προϋπόθεση: για να εισαχθεί επίσημα μια πρόταση, πρέπει να υποστηρίζεται από τουλάχιστον 50 υπογραφές βουλευτών, γεγονός που καθιστά αναγκαίες τις πολιτικές συναινέσεις ή τις συμπράξεις.
Ποιος είναι ο ρόλος του Προέδρου της Βουλής;
Οι προτάσεις για τις αναθεωρητέες διατάξεις κατατίθενται στον Πρόεδρο της Βουλής, Νικήτα Κακλαμάνη. Εκείνος τις διανέμει σε όλους τους βουλευτές, προβαίνει στη σχετική ανακοίνωση στην Ολομέλεια και τις παραπέμπει προς εξέταση στην Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος, η οποία συγκροτείται ειδικά για τον σκοπό αυτό.
Πώς λειτουργεί η Επιτροπή Αναθεώρησης του Συντάγματος;
Η Επιτροπή λειτουργεί με διαδικασίες αντίστοιχες των Διαρκών Κοινοβουλευτικών Επιτροπών και έχει συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα για την ολοκλήρωση των εργασιών της. Ο χαρακτήρας της είναι συνθετικός, καθώς μπορεί να εξετάσει και πρόσθετες αναθεωρητέες διατάξεις πέραν όσων περιλαμβάνονται αρχικά στις προτάσεις, αλλά και μη δεσμευτικός ως προς την τελική διατύπωση των άρθρων.
Τι ακριβώς αποφασίζει η παρούσα Βουλή;
Στην ουσία, η προτείνουσα Βουλή δεν τροποποιεί το Σύνταγμα. Αποφασίζει «επί της Αρχής» ποιες διατάξεις πρέπει να ανοίξουν προς αναθεώρηση και ποια θα είναι η γενική κατεύθυνση των αλλαγών. Η διαδικασία αυτή λειτουργεί ως πολιτική δέσμευση των κομμάτων και ως οδηγός για την επόμενη Αναθεωρητική Βουλή, η οποία θα έχει την ευθύνη της τελικής διατύπωσης.
Ποιος είναι ο ρόλος της Ολομέλειας μετά την Επιτροπή;
Η Έκθεση της Επιτροπής εισάγεται στην Ολομέλεια για συζήτηση και λήψη απόφασης σχετικά με την ανάγκη της αναθεώρησης και τις συγκεκριμένες διατάξεις που θα τεθούν προς αυτήν. Ακολουθούν δύο κρίσιμες συνεδριάσεις της Ολομέλειας, με απόσταση ενός μήνα μεταξύ τους, στις οποίες διεξάγεται συζήτηση και πραγματοποιείται ονομαστική ψηφοφορία για κάθε διάταξη ξεχωριστά.
Ποιες πλειοψηφίες απαιτούνται για να «περάσει» μια διάταξη;
Για να προχωρήσει μια διάταξη από την πρώτη στη δεύτερη ψηφοφορία, πρέπει να συγκεντρώσει τουλάχιστον 151 θετικές ψήφους. Αν αποτύχει να επαναλάβει αυτή την πλειοψηφία στη δεύτερη ψηφοφορία, απορρίπτεται οριστικά και δεν εισάγεται στην επόμενη Βουλή προς αναθεώρηση.
Πώς επηρεάζουν οι ψήφοι της παρούσας Βουλής την επόμενη;
Εδώ βρίσκεται το κρίσιμο θεσμικό «κλείδωμα» της διαδικασίας. Διατάξεις που θα συγκεντρώσουν 180 ή περισσότερες ψήφους στην προτείνουσα Βουλή θα μπορούν να τροποποιηθούν στην επόμενη Αναθεωρητική Βουλή με απλή πλειοψηφία 151 ψήφων. Αντίθετα, όσες διατάξεις περάσουν με την ελάχιστη πλειοψηφία των 151 ψήφων, θα απαιτήσουν στην επόμενη Βουλή αυξημένη πλειοψηφία 180 ψήφων για να αναθεωρηθούν.
Γιατί η παρούσα φάση θεωρείται πολιτικά καθοριστική;
Παρότι δεν αλλάζει ακόμη το Σύνταγμα, η τρέχουσα διαδικασία καθορίζει το θεσμικό πεδίο και τις πολιτικές ισορροπίες της επόμενης Αναθεωρητικής Βουλής. Οι επιλογές, οι συναινέσεις και οι αριθμοί που θα προκύψουν τώρα θα καθορίσουν πόσο εύκολα – ή δύσκολα – θα γραφτεί η επόμενη σελίδα του συνταγματικού χάρτη της χώρας.
