Την κατάργηση των πολλαπλών κομματικών ψηφοδελτίων και την καθιέρωση ενός ενιαίου ψηφοδελτίου εξετάζει το υπουργείο Εσωτερικών, σε μια παρέμβαση που φιλοδοξεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ψηφίζουν οι πολίτες εδώ και έναν αιώνα. Σύμφωνα με αποκαλύψεις του Το Βήμα της Κυριακής, το σχέδιο βρίσκεται στο τραπέζι της πολιτικής ηγεσίας και, εφόσον λάβει το πράσινο φως από το Μέγαρο Μαξίμου, αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή στις αρχές του καλοκαιριού.
Η πρόταση είχε συζητηθεί ήδη από πέρυσι στην Κοινοβουλευτική Ομάδα της ΝΔ, με τον πρωθυπουργό Κυριάκος Μητσοτάκης να μην διατυπώνει αντίρρηση, αν και τότε είχε κριθεί ότι δεν ήταν ώριμες οι συνθήκες για να προχωρήσει.
Πώς θα λειτουργεί το ενιαίο ψηφοδέλτιο
Στο υπό εξέταση σύστημα, ο εκλογέας δεν θα παραλαμβάνει πλέον 25 έως 30 διαφορετικά κομματικά ψηφοδέλτια. Θα του δίνεται ένα και μοναδικό έντυπο, στο οποίο θα περιλαμβάνονται όλα τα κόμματα που συμμετέχουν στην εκλογική αναμέτρηση, καθώς και οι υποψήφιοι κάθε συνδυασμού στη συγκεκριμένη εκλογική περιφέρεια.
Το μοντέλο που μελετάται βασίζεται στο κυπριακό πρότυπο: ένα μακρόστενο ψηφοδέλτιο, όπου τα κόμματα εμφανίζονται οριζόντια και κάτω από την ονομασία τους παρατίθενται οι υποψήφιοι. Η διάταξη είναι λιτή, με στόχο να προσφέρει συνολική εικόνα της αναμέτρησης και να απλουστεύει την επιλογή του ψηφοφόρου.
Στις συζητήσεις έχουν διατυπωθεί επιφυλάξεις, κυρίως για το κατά πόσο οι μεγαλύτερης ηλικίας πολίτες, που είναι εξοικειωμένοι με το παραδοσιακό σύστημα, θα προσαρμοστούν εύκολα. Υποστηρικτές της αλλαγής εκτιμούν ότι η σαφής δομή του ενιαίου ψηφοδελτίου θα περιορίσει τη σύγχυση και θα επιταχύνει τη διαδικασία μέσα στο παραβάν.
Έναν αιώνα μετά τη μεταρρύθμιση του 1926
Η ισχύουσα διαδικασία, με το έντυπο κομματικό ψηφοδέλτιο που τοποθετείται σε φάκελο και κατόπιν στην κάλπη, εφαρμόζεται από το 1926. Τότε αντικαταστάθηκε το σύστημα του μολύβδινου σφαιριδίου, το οποίο ο εκλογέας έριχνε σε ξεχωριστή κάλπη για κάθε υποψήφιο, προκειμένου να ενισχυθεί η μυστικότητα της ψήφου.
Η Ελλάδα παραμένει από τις λίγες ευρωπαϊκές χώρες όπου κάθε κόμμα αναλαμβάνει την εκτύπωση και διανομή ξεχωριστού ψηφοδελτίου για κάθε εκλογική περιφέρεια. Με το ενιαίο ψηφοδέλτιο, η εκτύπωση θα γίνεται κεντρικά από το υπουργείο Εσωτερικών, αφαιρώντας αυτό το βάρος από τα κόμματα.
250 εκατομμύρια ψηφοδέλτια στα απορρίμματα
Το οικονομικό και περιβαλλοντικό αποτύπωμα της σημερινής πρακτικής είναι βαρύ. Με βάση την εκλογική νομοθεσία, κάθε κόμμα οφείλει να εκτυπώνει αριθμό ψηφοδελτίων ίσο με το σύνολο των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων, περίπου 10 εκατομμύρια. Έτσι, πριν από κάθε εθνική αναμέτρηση παράγονται συνολικά 250 έως 300 εκατομμύρια ψηφοδέλτια, από τα οποία πάνω από 250 εκατομμύρια καταλήγουν στα απορρίμματα.
Πηγές του υπουργείου που γνωρίζουν τις εισηγήσεις προς τον αρμόδιο υπουργό Θοδωρής Λιβάνιος σημειώνουν ότι το ενιαίο ψηφοδέλτιο θα περιορίσει δραστικά αυτή τη σπατάλη, θα μειώσει το κόστος και θα συμβάλει σε μια πιο φιλική προς το περιβάλλον εκλογική διαδικασία.
Παράλληλα, εκτιμάται ότι θα επιταχυνθεί η διαλογή και καταμέτρηση των ψήφων, επιτρέποντας ταχύτερη ανακοίνωση των επίσημων αποτελεσμάτων.
Μονοσταυρία στο τραπέζι, αλλά με επιφυλάξεις
Η συζήτηση για το ενιαίο ψηφοδέλτιο άνοιξε και ένα δεύτερο μέτωπο: την ενδεχόμενη κατάργηση της πολυσταυρίας στις πολυεδρικές περιφέρειες. Σήμερα, στις περιφέρειες με τέσσερις έως επτά έδρες επιτρέπονται έως δύο σταυροί προτίμησης, σε εκείνες με οκτώ έως δώδεκα έως τρεις, ενώ στα μεγάλα αστικά κέντρα με περισσότερες από δεκατρείς έδρες έως και τέσσερις.
Ορισμένοι εν ενεργεία βουλευτές, κυρίως από την κυβερνητική πλειοψηφία, υποστηρίζουν τη μετάβαση στη μονοσταυρία. Εκτιμούν ότι θα περιορίσει τις συμφωνίες ανταλλαγής σταυρών μεταξύ υποψηφίων και θα μειώσει τις παρατυπίες που παρατηρούνται κατά τη συμπλήρωση ή καταμέτρηση των ψηφοδελτίων.
Η ηγεσία του υπουργείου εμφανίζεται επιφυλακτική ως προς αλλαγές στο καθεστώς σταυροδοσίας. Το θέμα αναμένεται να τεθεί εκ νέου στην Ολομέλεια της Βουλής, στο πλαίσιο της επικείμενης συζήτησης για την επιστολική ψήφο των Ελλήνων του εξωτερικού και τη δημιουργία νέας τριεδρικής εκλογικής περιφέρειας αποδήμων.
Το ενιαίο ψηφοδέλτιο, αν τελικά προχωρήσει, θα σηματοδοτήσει μία από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις της εκλογικής διαδικασίας των τελευταίων δεκαετιών, με άμεσες επιπτώσεις στη λειτουργία των κομμάτων, στη διαχείριση των εκλογών και στην ίδια την εμπειρία του ψηφοφόρου.
