Ήταν απόγευμα Παρασκευής, 3 Φεβρουαρίου 2006, όταν τα ίχνη του 11χρονου Άλεξ Μεσχισβίλι χάθηκαν για πάντα στη Βέροια. Δύο δεκαετίες αργότερα, παρά τις δίκες, τις καταδικαστικές αποφάσεις, τις ομολογίες που δόθηκαν και αναιρέθηκαν, τις αμέτρητες ώρες ερευνών και τηλεοπτικών αφιερωμάτων, το βασικό ερώτημα παραμένει αναπάντητο: τι ακριβώς συνέβη στο παιδί;
Η υπόθεση του Άλεξ έχει καταγραφεί πλέον ως ένα από τα πιο σκοτεινά και πολυσυζητημένα κεφάλαια της σύγχρονης ελληνικής εγκληματολογικής ιστορίας.
Το παιδί από τη Γεωργία που μεγάλωνε στη Βέροια
Ο Άλεξ Μεσχισβίλι ήταν μαθητής της Ε΄ Δημοτικού, γιος της Νατέλα Ιτσουαΐτζε, που είχε μεταναστεύσει από τη Γεωργία στην Ελλάδα αναζητώντας μια καλύτερη ζωή. Η οικογένεια ζούσε στη Βέροια, μια μικρή πόλη όπου οι καθημερινές διαδρομές των παιδιών μοιάζουν γνώριμες και ασφαλείς. Ο Άλεξ ήταν καλός μαθητής, ήσυχος χαρακτήρας, με αγάπη για τον αθλητισμό και ιδιαίτερα για το μπάσκετ. Εκείνο το μοιραίο απόγευμα, μετά το σχολείο, είχε πάει να παίξει σε κλειστό γυμναστήριο και στη συνέχεια θα περνούσε από το πρακτορείο που διατηρούσε ο πατριός του στο κέντρο της πόλης για να επιστρέψουν μαζί στο σπίτι. Δεν έφτασε ποτέ.
Οι πρώτες ώρες και οι άκαρπες έρευνες
Αρχικά, κανείς δεν φανταζόταν το μέγεθος της τραγωδίας. Συγγενείς και φίλοι άρχισαν να τον αναζητούν στα συνηθισμένα του στέκια, στις γειτονιές, στα πάρκα. Όταν οι ώρες περνούσαν χωρίς κανένα σημάδι, ειδοποιήθηκε η αστυνομία. Οι έρευνες επεκτάθηκαν γρήγορα: σχολεία, εγκαταλειμμένα σπίτια, το δημοτικό στάδιο, αλλά και η περιοχή γύρω από τον Τριπόταμο και την εβραϊκή συνοικία Μπαρμπούτα. Εθελοντές, αστυνομικοί και κάτοικοι συμμετείχαν σε μια πρωτοφανή κινητοποίηση. Κανένα στοιχείο. Κανένα εύρημα. Καμία απάντηση.
Μπούλινγκ, βία και οι πρώτες σκιές
Σταδιακά, η έρευνα έφερε στο φως μια πιο σκοτεινή πτυχή της καθημερινότητας του Άλεξ. Ο 11χρονος φέρεται να είχε πέσει επανειλημμένα θύμα εκφοβισμού από συνομηλίκους του. Το φαινόμενο του σχολικού μπούλινγκ δεν είχε ακόμη ονομαστεί και αναγνωριστεί όπως σήμερα, όμως στην περίπτωση του Άλεξ πήρε σάρκα και οστά μέσα από μαρτυρίες για ξυλοδαρμούς και κακοποιητικές συμπεριφορές. Η καταγωγή του παιδιού μπήκε από νωρίς στο κάδρο, αν και ανάμεσα στους φερόμενους δράστες υπήρχαν και παιδιά αλλοδαπής καταγωγής, στοιχείο που περιέπλεκε ακόμη περισσότερο την εικόνα.
Οι ανήλικοι, οι αντιφάσεις και οι ομολογίες
Πέντε παιδιά, ηλικίας 11 έως 13 ετών, μπήκαν στο επίκεντρο της έρευνας. Οι καταθέσεις τους ήταν αντιφατικές, συχνά αλληλοαναιρούμενες. Με την πάροδο του χρόνου, και έπειτα από συγκρίσεις και πιέσεις, προέκυψαν ομολογίες που συνέκλιναν σε ένα σενάριο ανθρωποκτονίας: καβγάς, θανάσιμος τραυματισμός, μεταφορά του σώματος σε εγκαταλειμμένο σπίτι και, λίγες μέρες μετά, απόρριψη σε ποτάμι. Οι ομολογίες αυτές, ωστόσο, ανακλήθηκαν. Τα παιδιά υποστήριξαν ότι εξαναγκάστηκαν να μιλήσουν. Το πτώμα του Άλεξ δεν βρέθηκε ποτέ – το καθοριστικό κενό που σφράγισε την υπόθεση.
Ο ρόλος των ΜΜΕ και το «Φως στο Τούνελ»
Η υπόθεση του Άλεξ υπήρξε από τις πρώτες στην Ελλάδα όπου ο ρόλος των ΜΜΕ ήταν καταλυτικός. Η Αγγελική Νικολούλη και η εκπομπή «Φως στο Τούνελ» ανέλαβαν ενεργό ρόλο στη διερεύνηση, αποσπώντας μαρτυρίες και καταθέσεις που δεν είχαν δοθεί στις αρχές. Η δημοσιογράφος ταξίδευε επανειλημμένα στη Βέροια, μιλούσε με παιδιά και οικογένειες, φέρνοντας στο φως ένα αφήγημα που συγκλόνισε το πανελλήνιο. Για πολλούς, τα ΜΜΕ βοήθησαν να ακουστούν αλήθειες. Για άλλους, η έντονη δημοσιότητα δημιούργησε πίεση, σύγχυση και αντιφάσεις.
Οι δικαστικές αποφάσεις χωρίς πτώμα
Παρά τη θεμελιώδη αρχή της εγκληματολογίας ότι χωρίς πτώμα δεν υπάρχει έγκλημα, ασκήθηκαν διώξεις. Το Μονομελές Δικαστήριο Ανηλίκων Θεσσαλονίκης καταδίκασε τα πέντε παιδιά για μη σκοπούμενη θανατηφόρο σωματική βλάβη και περιύβριση νεκρού, επιβάλλοντας αναμορφωτικά μέτρα. Σε ξεχωριστή δίκη, οι γονείς των παιδιών καταδικάστηκαν για παραμέληση εποπτείας ανηλίκων, ενώ ο παππούς δύο εξ αυτών κρίθηκε ένοχος για υπόθαλψη εγκληματία και ψευδορκία. Σε αστικό επίπεδο, το δικαστήριο επιδίκασε αποζημίωση 150.000 ευρώ στη μητέρα του Άλεξ για την ψυχική οδύνη.
Η μητέρα και η αναζήτηση της αλήθειας
Με τα χρόνια, η ελπίδα της Νατέλα Ιτσουαΐτζε να βρει τον γιο της ζωντανό έσβησε. «Δεν ψάχνω πια το παιδί μου ζωντανό. Ψάχνω την αλήθεια για να του ανάψω ένα κερί», έλεγε. Για εκείνη, η αποκάλυψη του τι πραγματικά συνέβη και ο εντοπισμός της σορού αποτελούν τη μοναδική λύτρωση.
Η παραγραφή και το βάρος της σιωπής
Με τη συμπλήρωση 20 ετών από την εξαφάνιση, επέρχεται η παραγραφή του αξιοποίνου ακόμη και για τα βαρύτερα εγκλήματα, σύμφωνα με τον Ποινικό Κώδικα. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν κάποιος ομολογήσει σήμερα την εμπλοκή του, δεν μπορεί να τιμωρηθεί ποινικά. Η δικαιοσύνη σιωπά, αλλά το αίτημα για αλήθεια παραμένει ζωντανό.
Ένα ανοιχτό τραύμα στη συλλογική μνήμη
Η υπόθεση του Άλεξ Μεσχισβίλι δεν είναι απλώς μια ανεξιχνίαστη εξαφάνιση. Είναι μια ιστορία για τη βία μεταξύ παιδιών, για τον ρόλο της κοινωνίας και των θεσμών, για τη δύναμη και τον κίνδυνο της δημόσιας έκθεσης. Κυρίως, όμως, είναι η ιστορία ενός παιδιού που χάθηκε και μιας αλήθειας που δεν ειπώθηκε ποτέ. Είκοσι χρόνια μετά, το μυστήριο παραμένει – και μαζί του το ανοιχτό τραύμα μιας μητέρας, μιας πόλης και μιας ολόκληρης χώρας.