Το καινούργιο και σημαντικό στη φετινή Διάσκεψη του Μονάχου ήταν η συζήτηση και οι παρασκηνιακές επαφές με θέμα την δημιουργία ευρωπαϊκής πυρηνικής αποτροπής, και η συναίνεση που φάνηκε ότι έχει διαμορφωθεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες επί του θέματος.
Ο Εμμ. Μακρόν τόνισε ότι η Ευρώπη οφείλει να οικοδομήσει εκ νέου μια αυτόνομη αρχιτεκτονική άμυνας, η οποία θα περιλαμβάνει και την πυρηνική αποτροπή, ο Φρ. Μερτς επιβεβαίωσε ότι συζητά με το Παρίσι πώς το γαλλικό πυρηνικό οπλοστάσιο θα μπορούσε να συμβάλει στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, και πολλές ευρωπαϊκές χώρες –των χωρών της Βαλτικής συμπεριλαμβανομένων- διατυπώνουν ανοιχτά τη θετική στάση τους σε αυτήν την προοπτική. Σε όλα αυτά πρέπει να προστεθεί και η πρόσφατη δήλωση του Τούρκου υπουργού Εξωτερικών Χακάν Φιντάν που άφησε ανοικτό το ενδεχόμενο να γίνει η χώρα του πυρηνική δύναμη.
Σύμφωνα με το POLITICO, βαλτικές χώρες και κορυφαίοι Ευρωπαίοι ηγέτες στηρίζουν τη συζήτηση για κοινή πυρηνική στρατηγική ενόψει της αβεβαιότητας με τον Τραμπ.
Στο Μόναχο, αρκετές ευρωπαϊκές χώρες εκφράζουν δημόσια την υποστήριξή τους για την έναρξη διαλόγου σχετικά με μια ευρωπαϊκή πυρηνική αποτροπή, ως συμπλήρωμα στα αμερικανικά πυρηνικά όπλα, μετά τη μείωση της εμπιστοσύνης σε μια ΗΠΑ υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ.
Ανώτατοι αξιωματούχοι από δύο βαλτικές χώρες δήλωσαν στο POLITICO ότι, αν και εξακολουθούν να θεωρούν το NATO ως θεμέλιο της πυρηνικής αποτροπής, είναι πλέον πρόθυμοι να συζητήσουν τον ρόλο της Ευρώπης. Αυτό δίνει νέα ώθηση σε μια συζήτηση που κυριάρχησε τόσο σε δημόσιες ομιλίες όσο και σε ιδιωτικές συναντήσεις στη Διάσκεψη Ασφαλείας του Μονάχου το Σαββατοκύριακο.
Η αυξανόμενη πίεση για έναρξη σοβαρού διαλόγου στην Ευρώπη προκύπτει από τις αμφιβολίες ότι οι ΗΠΑ θα απαντήσουν σε ρωσική επίθεση—μια ανησυχία που παραμένει παρά τον σχετικά συμφιλιωτικό τόνο του Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο το πρωί του Σαββάτου.
Η Εσθονία δεν αποκλείει τη συμμετοχή της σε προκαταρκτικές συζητήσεις για κοινή πυρηνική αποτροπή στην Ευρώπη, δήλωσε η Υφυπουργός Άμυνας Τούουλι Ντούνεντον. «Είμαστε πάντα ανοιχτοί στη συζήτηση με εταίρους», τόνισε, υπογραμμίζοντας ωστόσο ότι οι ΗΠΑ παραμένουν «δεσμευμένες στην παροχή πυρηνικής αποτροπής στους συμμάχους».
Η Πρωθυπουργός της Λετονίας, Έβικα Σιλίνια, συμφώνησε: «Η πυρηνική αποτροπή μπορεί να μας προσφέρει νέες ευκαιρίες. Γιατί όχι;», σημειώνοντας πάντως ότι κάθε βήμα πρέπει να είναι σύμφωνο με «τις διεθνείς μας δεσμεύσεις».
Ανησυχίες για την αξιοπιστία των ΗΠΑ και ο ρόλος της Γαλλίας-Βρετανίας
Ο Τραμπ έχει αμφισβητήσει το Άρθρο 5 του NATO περί συλλογικής άμυνας, έχει επικρίνει τη συμβολή των συμμάχων στον πόλεμο στο Αφγανιστάν και έχει επανειλημμένα ζητήσει την προσάρτηση της Γροιλανδίας. Αυτό ωθεί την Ευρώπη να αναζητήσει μια επιπλέον «ασφάλεια» έναντι της Ρωσίας.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει στροφή προς τη Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, τις μόνες ευρωπαϊκές πυρηνικές δυνάμεις. Σε αντίθεση με το Λονδίνο, το Παρίσι δεν συμμετέχει στην Ομάδα Πυρηνικού Σχεδιασμού του NATO, που καθορίζει τη χρήση πυρηνικών όπλων μέσω της Συμμαχίας. Οι Γάλλοι πρόεδροι έχουν τονίσει ότι τα εθνικά τους συμφέροντα έχουν ευρωπαϊκή διάσταση, διατηρώντας όμως τον αποκλειστικό έλεγχο για τη χρήση του οπλοστασίου.
Ο Καγκελάριος της Γερμανίας Φρίντριχ Μερτς, όσο και ο Πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, αναφέρθηκαν στην ανάγκη ευρωπαϊκής πυρηνικής αποτροπής στις ομιλίες τους στο Μόναχο.
«Η πυρηνική αποτροπή είναι κορυφαίο θέμα» στη φετινή διάσκεψη, δήλωσε η Υπουργός Εξωτερικών της Λετονίας Μπάιμπα Μπράζε. Ο Βέλγος Υπουργός Άμυνας Θίο Φράνκεν συμμετείχε επίσης σε κλειστή συζήτηση για το ζήτημα.
Διαφοροποιήσεις και πρώιμες διαβουλεύσεις στην Ευρώπη
Δεν συμφωνούν όμως όλοι. Ο Ισπανός Πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ παραδέχθηκε το Σάββατο ότι η Ευρώπη πρέπει να ενισχυθεί απέναντι στη Ρωσία, αλλά πρόσθεσε: «Πιστεύω ακράδαντα ότι η πυρηνική επανεξοπλισμός δεν είναι η σωστή λύση».
Ο Αμερικανός Υφυπουργός Άμυνας Έλμπριτζ Κόλμπι διαβεβαίωσε ότι οι ΗΠΑ δεν αποσύρουν την «πυρηνική ομπρέλα» από την ήπειρο, αν και η Ουάσιγκτον θέλει μεγαλύτερη ευρωπαϊκή συνεισφορά στη συμβατική άμυνα.
Οι συνομιλίες μεταξύ Γαλλίας, Γερμανίας και άλλων χωρών όπως η Σουηδία βρίσκονται ακόμη σε πολύ αρχικό στάδιο.
Την Παρασκευή, ο Μακρόν αναφέρθηκε στην ανάγκη να «επανεξεταστεί η πυρηνική αποτροπή», συμπεριλαμβάνοντας και τα συμβατικά όπλα όπως οι πύραυλοι μακρού πλήγματος. Προγραμματίζει καθοριστική ομιλία για τη γαλλική πυρηνική στρατηγική στις αρχές Μαρτίου.
Οι συζητήσεις με τους Ευρωπαίους συμμάχους για τα γαλλικά πυρηνικά όπλα είναι «σημαντικές γιατί έτσι μπορούμε να ενσωματώσουμε την αποτροπή σε μια ολιστική προσέγγιση άμυνας και ασφάλειας», δήλωσε ο ίδιος.
Nέες προτάσεις και προοπτικές χρηματοδότησης
Σύμφωνα με τον ειδικό στα πυρηνικά Μπρουνό Τερτρέ, υποδιευθυντή του Ιδρύματος Στρατηγικών Μελετών στη Γαλλία, παρατηρείται μια μικρή μετατόπιση όπου η Γαλλία βλέπει μεγαλύτερη αλληλεπίδραση συμβατικής και πυρηνικής αποτροπής.
Nέα έκθεση που παρουσιάστηκε στο περιθώριο της διάσκεψης αξιολογεί έξι διαφορετικά σενάρια για την ήπειρο: ενίσχυση της αμερικανικής αποτροπής, αύξηση του ρόλου Γαλλίας-Βρετανίας, δημιουργία υπερεθνικής “Ευρω-αποτροπής”, απόκτηση νέων ανεξάρτητων οπλοστασίων και έμφαση στη συμβατική αποτροπή.
Δύο υψηλόβαθμοι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι ανέφεραν ότι θεωρητικά οι πρωτεύουσες θα μπορούσαν να ενισχύσουν τη γαλλική αποτροπή παρέχοντας συμβατικά μέσα όπως υποβρύχια. Το Παρίσι θα μπορούσε επίσης να αυξήσει το οπλοστάσιό του με χρηματοδότηση από άλλες χώρες, σημείωσαν—και οι δύο ανώνυμα.
Kάποιοι ζητούν η Γαλλία να συμμετέχει επίσημα στη διαδικασία πυρηνικού σχεδιασμού του NATO ώστε να συνδεθεί στενότερα το γαλλικό οπλοστάσιο με την ασφάλεια της Ευρώπης. Η Γαλλίδα Υφυπουργός Άμυνας Aλίς Ρουφό, πάντως, ξεκαθάρισε στο Μόναχο πως το Παρίσι δεν έχει τέτοια πρόθεση.
Ο Λετονός Υπουργός Άμυνας Aντρις Σπρούτς, δήλωσε στο POLITICO: «Σεβόμαστε τις κυρίαρχες επιλογές κάθε χώρας», προσθέτοντας όμως: «Φυσικά είμαστε ανοιχτοί στο να εντάξουμε όσο γίνεται περισσότερο τη γαλλική δυνατότητα στον μηχανισμό του NATO».
NATO και το επόμενο βήμα Μακρόν
Ο Γενικός Γραμματέας του NATO Mαρκ Ρούτε, ανέφερε πως δεν αντιτίθεται σε διαλόγους εντός Ευρώπης εφόσον δεν υπονομεύεται ο ρόλος των ΗΠΑ. «Κάθε συζήτηση που διασφαλίζει συλλογικά ισχυρότερη απάντηση στις πυρηνικές απειλές είναι θετική. Κανείς όμως δεν προτείνει αυτό ως αντικατάσταση της αμερικανικής προστασίας», δήλωσε στο POLITICO το Σάββατο.
Tώρα το βλέμμα στρέφεται στην ομιλία Μακρόν τον Μάρτιο—και οι πιέσεις προς αυτόν αυξάνονται.
«Μετά από χρόνια γαλλικών προσπαθειών για κοινή στρατηγική αποτροπής στην Ευρώπη—συχνά σε αντίθεση με τα συμφέροντα των συμμάχων—το σημερινό γεωπολιτικό πλαίσιο επιτρέπει πλέον σύγκλιση», ανέφερε η ερευνήτρια του Γαλλικού Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων Eλοΐζ Φαγιέτ.
“Τώρα πρέπει να μετατρέψουμε τα λόγια σε συγκεκριμένες πράξεις και προτάσεις ώστε να ενισχύσουμε την ευρωπαϊκή αποτροπή απέναντι στη ρωσική απειλή και την αμερικανική αστάθεια”, πρόσθεσε.
