Σε αναστολή της είσπραξης των λεγόμενων «ανταποδοτικών» δασμών του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ προχωρά από αύριο Τρίτη στις 12:01 τοπική ώρα (07:01 ώρα Ελλάδας) η Υπηρεσία Τελωνείων και Προστασίας των Συνόρων των ΗΠΑ (CBP), κατόπιν απόφασης του Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ που έκρινε τους συγκεκριμένους δασμούς παράνομους.
Η εξέλιξη αυτή δεν οδηγεί σε αποκλιμάκωση της εμπορικής έντασης. Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ήδη την επιβολή νέου, παγκόσμιου οριζόντιου δασμού, επιχειρώντας να καλύψει το κενό που αφήνει η δικαστική ακύρωση.
Απόφαση 6-3: Παράνομη η επίκληση νόμου περί έκτακτης ανάγκης
Με πλειοψηφία 6-3, το Ανώτατο Δικαστήριο ακύρωσε το μεγαλύτερο μέρος των δασμών που είχε επιβάλει πέρυσι ο Τραμπ, κρίνοντας ότι ο νόμος περί έκτακτης ανάγκης στον οποίο στηρίχθηκε δεν του παρείχε την εξουσιοδότηση να προχωρήσει σε τέτοια μέτρα.
Η απόφαση αγγίζει τον πυρήνα της προεδρικής εξουσίας στην άσκηση εμπορικής πολιτικής, επισημαίνοντας ότι η επίκληση εξαιρετικών περιστάσεων δεν μπορεί να λειτουργεί ως γενικευμένο εργαλείο επιβολής δασμών.
Νέος παγκόσμιος δασμός 15% με ορίζοντα πέντε μηνών
Αντιδρώντας άμεσα, ο Τραμπ επικαλέστηκε διαφορετική νομοθετική βάση και ανακοίνωσε αρχικά οριζόντιο δασμό 10%, τον οποίο στη συνέχεια αύξησε στο 15%. Η διάρκεια του μέτρου προσδιορίζεται στους πέντε μήνες, διάστημα κατά το οποίο η αμερικανική κυβέρνηση δηλώνει ότι θα αναζητήσει πιο μόνιμες λύσεις.
Η κίνηση αυτή μετατρέπει τη δικαστική ήττα σε πολιτική αναδίπλωση με επιθετικό πρόσημο, διατηρώντας υψηλό το επίπεδο προστατευτισμού και αβεβαιότητας στις διεθνείς αγορές.
Σκιές για τις εισπράξεις και τις επιστροφές
Η CBP δεν εξήγησε γιατί συνέχισε να εισπράττει τους δασμούς στα λιμάνια εισόδου τις ημέρες που μεσολάβησαν από την έκδοση της απόφασης έως την επίσημη αναστολή. Το σχετικό μήνυμα δεν παρείχε διευκρινίσεις για πιθανές επιστροφές χρημάτων σε εισαγωγείς που κατέβαλαν επιβαρύνσεις μετά την ακύρωση.
Παράλληλα, ξεκαθαρίστηκε ότι η αναστολή δεν επηρεάζει άλλους δασμούς που έχουν επιβληθεί βάσει διαφορετικών διατάξεων, όπως εκείνους που προβλέπονται από το άρθρο 232 για λόγους εθνικής ασφάλειας και το άρθρο 301 για αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.
Κομισιόν: «Η συμφωνία είναι συμφωνία»
Υπό το βάρος των εξελίξεων, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απηύθυνε σαφές μήνυμα προς την Ουάσινγκτον ότι οφείλει να τηρήσει τους όρους της περσινής εμπορικής συμφωνίας. Ζήτησε «πλήρη σαφήνεια» για τα επόμενα βήματα των ΗΠΑ και τόνισε ότι η τρέχουσα κατάσταση δεν ευνοεί ένα «δίκαιο, ισορροπημένο και αμοιβαία επωφελές» διατλαντικό εμπόριο.
Η διατύπωση «η συμφωνία είναι συμφωνία» αποτυπώνει την πρόθεση των Βρυξελλών να μην αποδεχθούν νέες μονομερείς αυξήσεις πέραν των συμφωνημένων ορίων.
Τι προέβλεπε η περσινή συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ
Η εμπορική συμφωνία του περασμένου έτους καθόριζε αμερικανικό δασμό 15% για τα περισσότερα ευρωπαϊκά προϊόντα, με εξαιρέσεις για τομείς που καλύπτονται από ειδικά καθεστώτα, όπως ο χάλυβας. Προέβλεπε επίσης μηδενικούς δασμούς για ορισμένα προϊόντα, μεταξύ των οποίων αεροσκάφη και ανταλλακτικά.
Σε αντάλλαγμα, η ΕΕ δεσμεύθηκε να καταργήσει δασμούς σε σειρά αμερικανικών προϊόντων και απέσυρε την απειλή αντιποίνων με αυξημένες επιβαρύνσεις. Η Κομισιόν επιμένει ότι τα ευρωπαϊκά προϊόντα πρέπει να συνεχίσουν να απολαμβάνουν την πλέον ανταγωνιστική μεταχείριση, χωρίς υπέρβαση του συμφωνημένου ανώτατου ορίου.
Διπλωματικές επαφές και προειδοποιήσεις για αναταράξεις
Ο Επίτροπος Εμπορίου της ΕΕ Μάρος Σεφκοβιτς συζήτησε το ζήτημα με τον Εμπορικό Αντιπρόσωπο των ΗΠΑ Τζέμισον Γκριρ και τον υπουργό Εμπορίου Χάουαρντ Λουτνικ, επιδιώκοντας αποσαφήνιση των αμερικανικών προθέσεων.
Την ίδια στιγμή, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα Κριστίν Λαγκάρντ προειδοποίησε, μιλώντας στο CBS, ότι τυχόν διατάραξη της ισορροπίας στο εμπόριο θα προκαλέσει νέες αναταράξεις. Η σταθερότητα των κανόνων αποτελεί προϋπόθεση για επενδύσεις και ανάπτυξη, υπογράμμισε, σημειώνοντας ότι οι αγορές χρειάζονται προβλεψιμότητα.
Ένα εύθραυστο εμπορικό τοπίο
Η αλληλουχία δικαστικών παρεμβάσεων, εκτελεστικών αποφάσεων και διεθνών αντιδράσεων διαμορφώνει ένα εύθραυστο σκηνικό στις διατλαντικές σχέσεις. Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου θέτει όρια στην προεδρική εξουσία, ενώ η απάντηση του Λευκού Οίκου διατηρεί ενεργό τον εμπορικό προστατευτισμό.
Για την Ευρώπη, το ζητούμενο είναι η διατήρηση της συμφωνημένης ισορροπίας. Για τις αγορές, το κρίσιμο στοιχείο παραμένει η σαφήνεια των κανόνων. Στο μεταίχμιο αυτών των δύο παραμέτρων θα κριθεί η πορεία του διατλαντικού εμπορίου τους επόμενους μήνες.
