Μία από τις κρισιμότερες αποφάσεις των τελευταίων ετών για εκατοντάδες χιλιάδες δανειολήπτες έλαβε η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου, βάζοντας τέλος στη δικαστική διχογνωμία για τον τρόπο υπολογισμού των τόκων στα ρυθμισμένα «κόκκινα» δάνεια όσων έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη.
Με ευρεία πλειοψηφία, το Ανώτατο Δικαστήριο τάχθηκε υπέρ της ερμηνείας που ευνοεί τους οφειλέτες, ανοίγοντας τον δρόμο για ουσιαστική ελάφρυνση στα στεγαστικά δάνεια που συνδέονται με την κύρια κατοικία.
Σύμφωνα με πληροφορίες από τη διάσκεψη, 35 ανώτατοι δικαστές ψήφισαν υπέρ των δανειοληπτών, έναντι 12 που συντάχθηκαν με τις θέσεις των funds και των τραπεζών.
Η κρίσιμη ερμηνεία: τόκος στη δόση και όχι στο κεφάλαιο
Η πλειοψηφία της Ολομέλειας υιοθέτησε την εισήγηση του αντιπροέδρου του Αρείου Πάγου και εισηγητή της υπόθεσης, Σωκράτη Πλαστήρα, σύμφωνα με την οποία ο τόκος πρέπει να υπολογίζεται επί της μηνιαίας καταβολής και όχι επί του συνολικού κεφαλαίου της οφειλής.
Πρόκειται για ερμηνεία που αλλάζει ριζικά το οικονομικό αποτέλεσμα των ρυθμίσεων και επαναφέρει, σύμφωνα με δικαστικές πηγές, τη φιλοσοφία του νόμου Κατσέλη ως μηχανισμού προστασίας των υπερχρεωμένων νοικοκυριών.
Στην ίδια κατεύθυνση είχε κινηθεί και η πρώην εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Γεωργία Αδειλίνη, η οποία κατά τη συζήτηση της υπόθεσης είχε ταχθεί υπέρ των δανειοληπτών, τονίζοντας ότι ο νόμος δεν μπορεί να οδηγεί σε μια διαρκή ανακύκλωση τόκων χωρίς ουσιαστική μείωση του χρέους.
Πώς έφτασε η υπόθεση στην Ολομέλεια
Η υπόθεση συζητήθηκε στην Ολομέλεια του Ανωτάτου Πολιτικού Δικαστηρίου τον Φεβρουάριο του 2025, έπειτα από ερώτημα που υπέβαλε το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων.
Αφορμή αποτέλεσαν αντικρουόμενες αποφάσεις ειρηνοδικείων σε όλη τη χώρα σχετικά με τον τρόπο εκτοκισμού των τοκοχρεολυτικών δόσεων δανειοληπτών που είχαν ρυθμίσει τα χρέη τους προς τράπεζες και funds μέσω του νόμου 3869/2010.
Στο επίκεντρο βρέθηκε η ερμηνεία του άρθρου 9 παρ. 2 του νόμου Κατσέλη, το οποίο προβλέπει ότι οι μηνιαίες καταβολές είναι «έντοκες, χωρίς ανατοκισμό». Η φράση αυτή αποτέλεσε τη βάση δύο εκ διαμέτρου αντίθετων προσεγγίσεων.
Τι υποστήριζαν τράπεζες και funds – τι έλεγαν οι δανειολήπτες
Οι πιστωτές, τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων, υποστήριζαν ότι ο τόκος κάθε μήνα πρέπει να υπολογίζεται επί του συνόλου του ρυθμισμένου δανείου, όπως συμβαίνει –κατά την άποψή τους– στη διεθνή τραπεζική πρακτική.
Αντίθετα, οι δανειολήπτες υποστήριζαν ότι ο εκτοκισμός αφορά αποκλειστικά τη μηνιαία δόση που καταβάλλεται, ερμηνεία που, όπως τόνιζαν, συνάδει με τον σκοπό του νόμου για πραγματική ελάφρυνση και όχι για διαιώνιση του χρέους.
Οι δύο εκδοχές οδηγούν σε τελείως διαφορετικό ύψος τόκων: στη μία περίπτωση το κόστος για τον οφειλέτη εκτοξεύεται, ενώ στην άλλη η οικονομική επιβάρυνση μεταφέρεται στους πιστωτές, με εκτιμώμενη ζημιά που μπορεί να ξεπεράσει το 1 δισ. ευρώ.
Γιατί η απόφαση αφορά χιλιάδες στεγαστικά δάνεια
Για τη μεγάλη πλειονότητα όσων έχουν υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη, το πρόβλημα δεν είναι το ύψος της μηνιαίας δόσης, αλλά το πώς αυτή «σπάει» ανάμεσα σε τόκο και κεφάλαιο.
Πρόκειται κυρίως για μεγάλα στεγαστικά δάνεια, συνδεδεμένα με την κύρια κατοικία, με μακροχρόνιες ρυθμίσεις και χαμηλές καταβολές, ώστε να μπορούν να εξυπηρετηθούν.
Όταν όμως ο τόκος υπολογίζεται επί του συνολικού υπολοίπου, ο δανειολήπτης καταλήγει να πληρώνει για χρόνια σχεδόν αποκλειστικά τόκους, χωρίς ουσιαστική μείωση του κεφαλαίου. Έτσι, η ρύθμιση χάνει τον προστατευτικό της χαρακτήρα.
Τι αλλάζει πρακτικά για τους δανειολήπτες
Η ερμηνεία που υιοθετεί ο Άρειος Πάγος μεταβάλλει δραστικά το οικονομικό αποτέλεσμα των ρυθμίσεων.
Η μηνιαία καταβολή κατευθύνεται πλέον κυρίως στην αποπληρωμή του κεφαλαίου, οι συνολικοί τόκοι μειώνονται αισθητά και το δάνειο αρχίζει πραγματικά να «ξεχρεώνει».
Το πιο απλό παράδειγμα είναι ενδεικτικό:
Σε στεγαστικό δάνειο 150.000 ευρώ με μηνιαία δόση 600 ευρώ, αν ο τόκος υπολογίζεται στο σύνολο του χρέους, περίπου 560 ευρώ πηγαίνουν σε τόκους και μόλις 40 ευρώ μειώνουν το κεφάλαιο.
Αν όμως ο τόκος υπολογίζεται στη μηνιαία δόση, τότε ανέρχεται περίπου στα 25-30 ευρώ και τα υπόλοιπα 570 ευρώ μειώνουν ουσιαστικά το χρέος.
Διαρροές, αντιδράσεις και η παρέμβαση του Αρείου Πάγου
Μετά τη συνεδρίαση της Ολομέλειας, από την πλευρά των πιστωτών υπήρξαν διαρροές ότι η τελική απόφαση ενδέχεται να τους δικαιώσει.
Ο Άρειος Πάγος παρενέβη με επίσημη ανακοίνωση, διαψεύδοντας τις πληροφορίες αυτές και υπογραμμίζοντας την ανάγκη σεβασμού και ακεραιότητας της δικαστικής διαδικασίας.
Η απόφαση της Ολομέλειας αναμένεται πλέον να αποτελέσει οδηγό για όλα τα δικαστήρια και να κρίνει οριστικά τον τρόπο εκτοκισμού στα ρυθμισμένα «κόκκινα» δάνεια, επηρεάζοντας καθοριστικά τη ζωή χιλιάδων νοικοκυριών και την ισορροπία ανάμεσα σε οφειλέτες και πιστωτές.
