Ραγδαία επιδείνωση των βασικών δημογραφικών δεικτών καταγράφουν τα τελευταία στοιχεία της Eurostat και της ΕΛΣΤΑΤ, εντείνοντας τις πιέσεις στο συνταξιοδοτικό σύστημα και επαναφέροντας στο προσκήνιο το ενδεχόμενο αλλαγών στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης από το 2030.
Η απότομη αύξηση του δείκτη γήρανσης, σε συνδυασμό με τη συνεχιζόμενη άνοδο του δείκτη εξάρτησης, σκιαγραφεί ένα δομικό πρόβλημα με μακροπρόθεσμες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.
Άλμα στον δείκτη γήρανσης: Ιστορικό ρεκόρ σε έναν χρόνο
Τα τελευταία δημογραφικά δεδομένα δείχνουν ότι ο δείκτης γήρανσης παρουσίασε τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση της τελευταίας δεκαετίας. Από τις 175,7 μονάδες το 2023, εκτοξεύθηκε στις 182 μονάδες το 2024, καταγράφοντας άνοδο σχεδόν 7 μονάδων μέσα σε έναν μόλις χρόνο.
Ο δείκτης αποτυπώνει τη σχέση μεταξύ του πληθυσμού άνω των 65 ετών και των παιδιών έως 14 ετών. Η επιδείνωση οφείλεται κυρίως στη νέα πτώση των γεννήσεων, οι οποίες το 2024 υποχώρησαν κάτω από τις 70.000, μειώνοντας περαιτέρω τη «βάση» των νεότερων ηλικιών.
Σταθερή άνοδος από το 2013 – Επιτάχυνση μετά το 2019
Ήδη από το 2013 ο δείκτης γήρανσης βρισκόταν σε υψηλό επίπεδο, στις 138,5 μονάδες. Μέχρι το 2018 αυξήθηκε στις 155,2 μονάδες, ενώ από το 2019 και μετά η άνοδος επιταχύνθηκε αισθητά, φτάνοντας τις 182 μονάδες το 2024.
Οι ετήσιες αυξήσεις, που παλαιότερα κυμαίνονταν στις 4–5 μονάδες, τα τελευταία χρόνια φτάνουν ή και ξεπερνούν τις 6. Συνολικά, μέσα σε έντεκα χρόνια, ο δείκτης έχει αυξηθεί κατά 43,5 μονάδες, επιβεβαιώνοντας ότι οι ηλικιωμένοι υπερτερούν πλέον αριθμητικά κατά πολύ των παιδιών.
Νέο «χάσμα γενεών» και κόστος για το ασφαλιστικό
Σύμφωνα με το τελευταίο δελτίο της ΕΛΣΤΑΤ για τις συνθήκες διαβίωσης στην Ελλάδα (Ιανουάριος 2026), η ταχεία γήρανση του πληθυσμού δημιουργεί ένα νέο, βαθύ χάσμα γενεών. Όσο αυξάνεται ο αριθμός των συνταξιούχων χωρίς επαρκή «γενιά αντικατάστασης», τόσο μεγαλώνει και το κόστος για τη χρηματοδότηση του ασφαλιστικού.
Οι εισφορές των νέων ασφαλισμένων δεν επαρκούν για να καλύψουν τις αυξανόμενες δαπάνες, γεγονός που οδηγεί αναπόφευκτα στην αναζήτηση πρόσθετων πόρων ή σε παρεμβάσεις στο ίδιο το σύστημα συντάξεων.
Ανοδικός και ο δείκτης εξάρτησης
Αρνητική είναι και η εικόνα του δείκτη εξάρτησης, ο οποίος αποτυπώνει τον λόγο του μη οικονομικά ενεργού πληθυσμού (παιδιά και ηλικιωμένοι) προς τον πληθυσμό εργάσιμης ηλικίας. Από 53,2 μονάδες το 2013, αυξήθηκε σε 56,0 το 2018 και έφτασε τις 57,4 μονάδες το 2024.
Παρότι οι ετήσιες μεταβολές είναι μικρές, της τάξης των 0,3–0,6 μονάδων, η σταθερότητά τους καθιστά την τάση ιδιαίτερα ανησυχητική. Σε βάθος έντεκα ετών, η συνολική αύξηση κατά 4,2 μονάδες σημαίνει ότι ολοένα λιγότεροι εργαζόμενοι καλούνται να στηρίξουν περισσότερους εξαρτώμενους.
Πιέσεις σε εργασία, δημόσια οικονομικά και κοινωνικό κράτος
Η άνοδος του δείκτη εξάρτησης μειώνει την αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους, ασκώντας πίεση όχι μόνο στο ασφαλιστικό, αλλά και στην αγορά εργασίας και τα δημόσια οικονομικά. Παράλληλα, η εκρηκτική αύξηση του δείκτη γήρανσης αποκαλύπτει τη συρρίκνωση των νεότερων ηλικιακών ομάδων, αποτέλεσμα χαμηλής γεννητικότητας και μετανάστευσης νέων.
Τα στοιχεία συγκλίνουν στο ίδιο συμπέρασμα: το δημογραφικό πρόβλημα της Ελλάδας είναι διαρθρωτικό και απαιτεί μακροπρόθεσμες πολιτικές για τη στήριξη της οικογένειας, την ενίσχυση της απασχόλησης και την προσέλκυση νεότερου πληθυσμού.
Χωρίς αλλαγές έως το 2030, αλλά με «κλειδωμένες» παρεμβάσεις
Η επιδείνωση των δημογραφικών μεγεθών καθιστά σχεδόν βέβαιες τις αλλαγές στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης το 2029, με εφαρμογή από 1ης Ιανουαρίου 2030 και πιθανή αύξηση έως και ενός έτους σε όλα τα όρια.
Παρότι το προσδόκιμο ζωής μετά τα 65 δεν έχει αυξηθεί θεαματικά, η σταδιακή ανάκαμψή του μετά την πανδημία, σε συνδυασμό με τη δημογραφική πίεση, έχει θέσει το ασφαλιστικό σε κατάσταση συναγερμού. Οι παρεμβάσεις μπορεί να έχουν «παγώσει» για τα επόμενα δύο με τρία χρόνια, θεωρούνται όμως αναπόδραστες.
Προσδόκιμο ζωής και επόμενη αξιολόγηση
Οι αλλαγές στα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης συνδέονται θεσμικά με την εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής άνω των 65 ετών. Η τελευταία αξιολόγηση, για τη δεκαετία 2013–2024, έδειξε ουσιαστική στασιμότητα: στους άνδρες παρέμεινε στα 18,7 έτη, ενώ στις γυναίκες αυξήθηκε οριακά, στα 21,9 έτη από 21,6.
Η επόμενη αξιολόγηση έχει προγραμματιστεί για το 2027 και, σύμφωνα με δηλώσεις της υφυπουργού Κοινωνικής Ασφάλισης Άννας Ευθυμίου, δεν θα συνοδευτεί από αλλαγές. Για το 2030, ωστόσο, το ενδεχόμενο παρεμβάσεων θεωρείται πλέον δεδομένο.
