Τη βαρύνουσα σημασία που έχει η διαχείριση του FIR Αθηνών όχι μόνο για την ασφάλεια των πτήσεων αλλά και για τον σκληρό πυρήνα της εθνικής ασφάλειας υπογράμμισε ο Ευάγγελος Βενιζέλος, σχολιάζοντας το χθεσινό επεισόδιο προσωρινής αδυναμίας ελέγχου και διαχείρισης του FIR, το οποίο –όπως σημειώνει– ευτυχώς αποκαταστάθηκε.
Ο πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και υπουργός Εξωτερικών υπενθυμίζει ότι για κάθε χώρα η Διαχείριση της Εναέριας Κυκλοφορίας και η παροχή Υπηρεσιών Εναέριας Κυκλοφορίας αποτελούν ζητήματα υψίστης σημασίας για την αεροναυτιλία και την ασφάλεια πτήσεων. Για την Ελλάδα, ωστόσο, το FIR Αθηνών έχει αποκτήσει εδώ και δεκαετίες πρόσθετη, κρίσιμη διάσταση, καθώς συνδέεται άμεσα με την εθνική άμυνα, το σύστημα αεράμυνας και τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας στο Αιγαίο.
Όπως τονίζει, ιδίως μετά την αποχώρηση της Ελλάδας από το στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ το 1974 και την επανένταξή της το 1980, η διαχείριση του FIR Αθηνών εντάχθηκε στον πυρήνα των εθνικών ζητημάτων ασφαλείας. Σε αυτό το πλαίσιο, κεντρικής σημασίας είναι η πάγια ελληνική απαίτηση όλα τα αεροσκάφη, πολιτικά και στρατιωτικά, να υποβάλλουν σχέδια πτήσης πριν εισέλθουν στο FIR Αθηνών.
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος παραθέτει επί λέξει το σχετικό ενημερωτικό σημείωμα του Υπουργείου Εξωτερικών, υπενθυμίζοντας ότι το FIR Αθηνών δεν αφορά ζητήματα κυριαρχίας αλλά δικαιοδοσίας, καλύπτοντας τον ελληνικό εθνικό εναέριο χώρο και τμήματα του διεθνούς εναερίου χώρου. Σημειώνει ότι η Τουρκία είχε αποδεχθεί εξαρχής τον καθορισμό του FIR, ωστόσο από το 1974 και μετά ακολούθησε μια πορεία αμφισβήτησης, με αποκορύφωμα τη μονομερή έκδοση της ΝΟΤΑΜ 714 και, στη συνέχεια, τη σταθερή άρνηση υποβολής σχεδίων πτήσης για τα στρατιωτικά της αεροσκάφη.
Η πρακτική αυτή, όπως επισημαίνει, παραβιάζει τους κανόνες εναέριας κυκλοφορίας, δημιουργεί κινδύνους για την πολιτική αεροπορία και εξαναγκάζει την Ελληνική Πολεμική Αεροπορία σε συνεχείς διαδικασίες αναγνώρισης άγνωστων ιχνών αεροσκαφών που εισέρχονται στο FIR Αθηνών χωρίς σχέδιο πτήσης.
Χωρίς να επεκτείνεται στις ιστορικές και βαθύτερες πτυχές του ζητήματος, ο πρώην υπουργός εστιάζει στο παρόν και στη σημασία που έχει η απρόσκοπτη και αξιόπιστη διαχείριση του FIR Αθηνών από πλευράς εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής εθνικής ασφάλειας. Εκφράζει την εκτίμηση ότι η κυβέρνηση, ως ενιαίο κέντρο άσκησης πολιτικής υπό τον πρωθυπουργό, έχει πλήρη επίγνωση της σοβαρότητας του περιστατικού.
Παράλληλα, προειδοποιεί ότι το χθεσινό επεισόδιο πρέπει να διερευνηθεί σε πλήρες βάθος και, κυρίως, να μην επαναληφθεί. Υπενθυμίζει ότι τόσο στο διεθνές πλαίσιο της Σύμβασης του Σικάγο και του ICAO όσο και στο ενωσιακό πλαίσιο του Ενιαίου Ευρωπαϊκού Ουρανού προβλέπονται σχέδια έκτακτης ανάγκης, τα οποία σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να φτάσουν μέχρι την προσωρινή ανάθεση της διαχείρισης της εναέριας κυκλοφορίας σε γειτονικές χώρες, υπονοώντας και την Τουρκία.
Όπως καταλήγει, τέτοιες προβλέψεις μπορεί να ενεργοποιηθούν όχι μόνο σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης αλλά και στο πλαίσιο του ICAO, ακόμη και με τη συμμετοχή γειτονικών χωρών που δεν είναι κράτη-μέλη της ΕΕ, γεγονός που καθιστά σαφές ότι η αξιοπιστία και η επιχειρησιακή επάρκεια της χώρας στη διαχείριση του FIR Αθηνών είναι ζήτημα με ευρύτερες διεθνείς και εθνικές προεκτάσεις.
Ο Ευάγγελος Βενιζέλος, πρώην αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και υπουργός Εξωτερικών, πρώην υπουργός Εθνικής Άμυνας, έκανε το ακόλουθο σχόλιο σε σχέση με το χθεσινό επεισόδιο προσωρινής αδυναμίας ελέγχου και διαχείρισης του FIR Αθηνών:
Για κάθε χώρα η Διαχείριση της Εναέριας Κυκλοφορίας (ATM), η παροχή Υπηρεσιών Εναέριας Κυκλοφορίας (ATS) και όλα τα συναφή ζητήματα που σχετίζονται με αυτό που συνήθως ονομάζουμε FIR, είναι υψίστης σοβαρότητας ζητήματα αεροναυτιλίας και ασφάλειας πτήσεων.
Για την Ελλάδα επιπλέον αυτής της ιδιαίτερα σοβαρής όψης, η διαχείριση του FIR Αθηνών έχει, τα τελευταία πενήντα χρόνια και ιδίως μετά την αποχώρηση ( το 1974 ) και την επιστροφή (το 1980) στο στρατιωτικό σκέλος του ΝΑΤΟ, συνδεθεί με τον σκληρό πυρήνα της εθνικής ασφάλειας: με το σύστημα αεράμυνας, τη δέσμευση περιοχών για πεδία βολής και ασκήσεων και κυρίως με την απαίτηση μας τα αεροσκάφη να υποβάλουν σχέδια πτήσης πριν εισέλθουν στο FIR Αθηνών.
Αντιγράφω για λόγους ακριβείας από το σχετικό σημείωμα που είναι αναρτημένο στον ιστότοπο του Υπουργείου Εξωτερικών : «Tο FIR Αθηνών καλύπτει τον ελληνικό εθνικό εναέριο χώρο και επιπλέον διάσπαρτα τμήματα του διεθνούς εναερίου χώρου, δεδομένου ότι δεν άπτεται ζητημάτων κυριαρχίας, αλλά δικαιοδοσίας. Η Τουρκία ήταν εξ αρχής παρούσα στις παραπάνω συνδιασκέψεις και αποδέχθηκε τον καθορισμό του εναέριου χώρου για τον οποίο υπεύθυνη ορίσθηκε η Ελλάδα. Σύμφωνα με τους κανόνες του ICAO και τη διεθνή πρακτική, η Ελλάδα απαιτεί, για λόγους ασφάλειας των πολιτικών πτήσεων, όπως όλα τα αεροσκάφη, πολιτικά και στρατιωτικά, υποβάλλουν σχέδια πτήσεως πριν από την είσοδό τους στο FIR Αθηνών. Παρά ταύτα, τον Αύγουστο του 1974, η Τουρκία αυθαίρετα εξέδωσε τη ΝΟΤΑΜ 714 (“ειδοποίηση προς αεροναυτιλλομένους”) με την οποία προσπαθούσε να επεκτείνει τον χώρο της δικαιοδοσίας της μέχρι το μέσο του Αιγαίου εντός του FIR Αθηνών. Η Ελλάδα τότε κήρυξε το Αιγαίο επικίνδυνη περιοχή (NOTAM 1157). Ο ICAO, απηύθυνε έκκληση και στις δύο πλευρές χωρίς επιτυχία. Τέλος, η Άγκυρα, το 1980, και πάλι μονομερώς, ανακάλεσε τη ΝΟΤΑΜ 714 όταν διαπίστωσε ότι το μέτρο έβλαπτε τα συμφέροντά της και ιδίως τον τουρισμό της. Ωστόσο, η Τουρκία έκτοτε, με το επιχείρημα ότι η Σύμβαση του Σικάγο δεν αφορά στα κρατικά αεροσκάφη, σταθερά αρνείται να υποβάλει σχέδια πτήσεων για τις εισόδους των στρατιωτικών αεροσκαφών της εντός του FIR Αθηνών, διαπράττοντας, έτσι, πολυάριθμες παραβάσεις των κανόνων Εναέριας Κυκλοφορίας και δημιουργώντας κινδύνους για την ασφάλεια της πολιτικής αεροπορίας. Στο πλαίσιο αυτό, η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία εξαναγκάζεται να προβαίνει σε διαδικασίες αναγνώρισης των αγνώστων στις αρμόδιες αρχές εναέριας κυκλοφορίας ιχνών αεροσκαφών, που έχουν εισέλθει στο FIR Αθηνών χωρίς να έχουν υποβάλει σχέδιο πτήσεως.»
Δεν αναφέρομαι τώρα ούτε στην ιστορία ούτε στις βαθύτερες πτυχές των θεμάτων αυτών. Αναφέρομαι στη σημασία που έχει, κατά πάγια ελληνική θέση, η διαχείριση του FIR Αθηνών που αφορά την ασφάλεια πτήσεων, από πλευράς εξωτερικής πολιτικής και πολιτικής εθνικής ασφάλειας και άμυνας. Υποθέτω ότι η Κυβέρνηση ως ενιαίο κέντρο άσκησης της πολιτικής αυτής υπό τον Πρωθυπουργό, έχει πλήρη αίσθηση ότι το χθεσινό επεισόδιο αδυναμίας ελέγχου και διαχείρισης του FIR Αθηνών, που ευτυχώς αποκαταστάθηκε, πρέπει βεβαίως να διερευνηθεί σε πλήρες βάθος, κυρίως όμως δεν πρέπει να επαναληφθεί. Γιατί και στα δύο επίπεδα στα οποία ρυθμίζονται τα θέματα αυτά, το διεθνές ( Σύμβαση του Σικάγο και ICAO) και το ενωσιακό (Single European Sky με την EASA, τους σχετικούς κανονισμούς, το Eurocontrol κλπ ), προβλέπεται ότι σε έκτακτες περιστάσεις εφαρμόζονται contingency plans, συμφωνημένα από πριν ή επιβαλλόμενα που φτάνουν μέχρι την ανάθεση της προσωρινή διαχείριση της εναέριας κυκλοφορίας σε γειτονικές χώρες μέλη της ΕΕ (όπως η Ιταλία, η Βουλγαρία ή η Κύπρος), αλλά στο επίπεδο του ICAO αυτό μπορεί να αφορά και γειτονική χώρα που δεν είναι κράτος μέλος της ΕΕ. –
